Europees Recht I - B1 - Rechten - UvA - Oefenbundel

  Bundel

Sluit je aan bij JoHo om te kunnen inloggen en gebruik te maken van de tools en teksten
 

Aansluiten bij JoHo als abonnee of donateur

The world of JoHo footer met landenkaart

    Aansluiten bij JoHo met een JoHo abonnement

    JoHo abonnement (€20,- p/j)

    • Voor wie online volledig gebruik wil maken van alle JoHo's en boeksamenvattingen voor alle fases van een studie, met toegang tot alle online HBO & WO boeksamenvattingen en andere studiehulp
    • Voor wie gebruik wil maken van de gesponsorde boeksamenvattingen (en er met zijn pinpoints 10 gratis kan afhalen in een JoHo support center of bij een JoHo partner)
    • Voor wie gebruik wil maken van de vacatureservice en bijbehorende keuzehulp & advieswijzers
    • Voor wie gebruik wil maken van keuzehulp en advies bij werk in het buitenland, lange reizen, vrijwilligerswerk, stages en studie in het buitenland
    • Voor wie extra kortingen wil op (reis)artikelen en services (online + in de JoHo support centers)
    • Voor wie extra kortingen wil op de geprinte studiehulp (zoals tentamen tests en study notes) in de JoHo support centers

     of met een JoHo donateurschap

    JoHo donateurschap (€5,- per jaar)

    • Voor wie €10,- korting wil op zijn JoHo abonnement
    • Voor wie JoHo WorldSupporter en Smokey projecten wil steunen
    • Voor wie gebruik wil maken van alle gedeelde materialen op WorldSupporter
    • Voor wie op zoek is naar de organisatie bij een vacature

     

    Aanmelden & Aansluiten bij JoHo 

    De items van deze bundel
    Europees Recht I - B1 - Rechten - UvA - Practice Exam for Exam I - 2014

    Europees Recht I - B1 - Rechten - UvA - Practice Exam for Exam I - 2014

    Multiple Choice Questions

    Question 1

    The Tobacco Advertising Case (C-376/98) teaches us that:

    1. The EU Member States may adopt legislation on the protection of public health as long as this does not result in a distortion of competition

    2. The EU Member States are exclusively competent in the area of health care policy

    3. The EU is never competent to adopt measures in the field of public health

    4. The European Union is competent to adopt measures in the field of public health in case such measures remove the obstacles to trade

    Question 2

    Under the ‘ordinary legislative procedure’:

    1. Neither the European Parliament nor the Council of Ministers can block the adoption of a EU act

    2. The European Parliament cannot block the adoption of a EU act

    3. The Council of Ministers cannot block the adoption of a EU act

    4. Both the European Parliament and the Council of Ministers can block the adoption of a EU act

    Question 3

    José-Manuel Barroso (President of the European Commission) is also a member of what other EU Institution, in addition to the European Commission?

    1. The Council of Ministers

    2. The European Council

    3. The European Central Bank

    4. The European Parliament

    Question 4

    Which of the following statements is true / false?

    1. Under Article 352 TFEU the European Union can adopt legislation to harmonize the laws of the Member States in the field of the protection of human health.

    2. The ‘ordinary legislative procedure’ is applicable when the EU wants to harmonize laws of the Member States for the improvement of the functioning of the Internal Market.

    1. Statement I is true, Statement II is false

    2. Statement I is false, Statement II is true

    3. Both Statements are true

    4. Both Statements are false

    Question 5

    When the Council of Ministers takes a ‘qualified majority vote’ before 1 November 2014:

    1. The individual EU Member States have a veto

    2. The Dutch Minister has a weighted vote worth more ‘points’ than the Croatian Minister

    3. The German Minister has a vote worth more weighted points than the vote of the Italian Minister

    4. The act must be approved by at least 65% of the EU Member States, representing at least 55% of the population of the EU

    Question 6

    1. One of the sources of law that inspire the European Court of Justice to ‘discover’ General Principles of EU law is international law, such as the European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental freedoms.

    2. The European Court of Justice had increased the effectiveness of EU law as a consequence of its judgment in Van Gend & Loos.

    1. Statement I is true, Statement II is false

    2. Statement I is false, Statement II is true

    3. Both Statements are true

    4. Both Statements are false

    Question 7

    A directive adopted by the EU Institutions:

    1. Contains a deadline for its implementation by the EU Member States in their domestic legal order’

    2. Is directly effective after its publication in the Official Journal of the EU

    3. Needs to be adopted in accordance with the ‘ordinary legislative procedure’

    4. Relates to a ‘shared competence’

    Question 8

    The European Commission:

    1. Must resign as a body after the European Parliament adopted a motion of censure

    2. Can dissolve the Council of Ministers and call for new European elections

    3. Appoints the members of the European Parliament

    4. Elects the members of the Court of Justice of the EU

    Question 9

    The European Union was established as an international organisation by:

    1. The Treaty of Nice (2000)

    2. The Constitutional Treaty (2004)

    3. The Treaty of Maastricht (1992)

    4. The ‘Reform Treaty’ (2007)

    Question 10

    Which of the following legal bases prescribes a ‘special legislative procedure’?

    1. Art. 352 TFEU

    2. Art. 114(1) TFEU

    3. Art. 82(1) TFEU

    4. Art. 168(5) TFEU

    Question 11

    The ESM Amendment Decision:

    1. Is a step in the revision of the Treaty on European Union

    2. Is a step in the application of the ordinary revision procedure

    3. Is a decision taken by the Council of Ministers

    4. Has amended since 1 May 2013 the Treaty on the Functioning of the European Union

    Question 12

    Supremacy of EU law means that:

    1. EU law can be directly invoked before a national court of a Member State

    2. In case of a conflict with national law, EU law shall prevail

    3. EU law is subjected to the national constitutions of the Member States

    4. The ECJ always has jurisdiction to answer any question from a national court of the Member States

    Question 13

    An example of ‘secondary Union law’ includes:

    1. Article 114 TFEU

    2. The constitutional traditions common to the Member States

    3. The Council Framework Decision on the European Arrest Warrant

    4. The Charter of Fundamental Rights of the EU

    Question 14

    If one knows the legal basis upon which a EU act is adopted, one can tell:

    1. What type(s) of legislative act(s) may be adopted by the EU institutions

    2. Whether the EU act has direct effect

    3. Whether the act is in accordance with the subsidiarity principle

    4. Whether the act is in compliance with the Charter of Fundamental Rights of the EU

    Question 15

    Which statement(s) is/are true?

    1. Since the Treaty of Lisbon has entered into force, the EU has ceased to be an independent international organisation.

    2. After all member states and Montenegro have ratified the accession treaty for Montenegro to join the EU, Montenegro will be the 29th EU Member State.\

    1. Statements I and II are true

    2. Statements I and II are false

    3. Statement I is true; Statement II is false

    4. Statement I is false; Statement II is true

    Question 16

    ‘Shared competence’ between the EU and the EU Member States implies that:

    1. The EU can act only when the EU Member States have not acted in a certain area

    2. The principle of subsidiarity does not apply

    3. The EU Member States can act if the EU has ceased to exercise its competence

    4. Both the EU Member States and the EU can each always act independently from one another

    Question 17

    National courts of the EU member states cannot:

    1. Declare an EU directive valid

    2. Independently apply EU law

    3. Refer preliminary references to the European Court of Justice under article 267 TFEU

    4. Invalidate an EU regulation if it conflicts with the Treaty on the functioning of the European Union

    Question 18

    The Member State Governments are capable of:

    1. Submitting EU legislative proposals under art. 267 TFEU

    2. Amending an EU regulation after ratification of such amendment in accordance with their respective constitutional requirements

    3. Introducing national legislation in the field of the common commercial policy

    4. Submitting a proposal to start the ‘ordinary revision procedure ’of the Treaty on European Union and/or the Treaty on the Functioning of the European Union

    Question 19

    The principle of subsidiarity ensures that:

    1. The European Union shall only act if the objectives of the proposed action cannot be sufficiently achieved by the Member States

    2. The European Union shall not legislate in areas of law that fall under the exclusive competence of the EU Member States

    3. The European Union shall always act in accordance with human rights

    4. The European Union shall not impose obligations upon citizens that are not necessary to achieve a certain policy aim

    Question 20

    The European Parliament shall:

    1. Propose candidates for any post of European Commissioner

    2. Adopt legislation concerning the internal market without the cooperation of the Council

    3. Adopt EU legislation together with the European Council

    4. Elect the new President of the European Commission

    Question 21

    The term ‘direct applicability’ refers to

    1. the way EU directives should operate in the member states

    2. the status of EU law in the national legal orders of the member states

    3. both concepts mentioned under 1) and 2)

    4. neither concept mentioned under 1) and 2)

    Question 22

    For accession of Montenegro to the EU it is not necessary that:

    1. The accession Treaty is ratified by the Dutch parliament

    2. The accession Treaty is ratified by the Montenegrin parliament

    3. The accession treaty is ratified by the European Commission

    4. The European Parliament gives its consent

    Question 23

    What is nota substantive condition to EU lawmaking?

    1. An EU act must be based on a Commission proposal

    2. An EU act must respect the principle of subsidiarity

    3. An EU act must respect the EU Charter of Fundamental Rights

    4. An EU act must respect the principle of proportionality

    Question 24

    Article 37 of the EU Charter of Fundamental Rights

    1. can be legally enforced in relation to EU acts that render it concrete

    2. can only be legally enforced before the ECJ

    3. can only be legally enforced before national courts

    4. is a typical example of a ‘right’ protected by the EU Charter on Fundamental Rights

    Question 25

    The European Court of Justice

    1. consists of a number of judges that is smaller than the number of member states

    2. is a component body (‘branch’) of the EU Institution called ‘Court of Justice of the European Union’

    3. cannot answer questions for a preliminary ruling from the Hoge Raad

    4. can only interpret the ‘acquis communautaire’

    Question 26

    Article 195 TFEU is an example of:

    1. A shared power of the EU

    2. An exclusive power of the EU

    3. A legal basis that authorizes the EU to act

    4. A directly effective Treaty provision

    Question 27

    In the ordinary legislative procedure, the European Parliament can reject the Council’s position in ‘Second Reading’

    1. by a majority of the votes cast

    2. by a majority of its component members

    3. by a unanimous vote

    4. by a qualified majority vote

    Question 28

    For accession of the EU to the European Convention of Human Rights

    1. there was no legal basis in the TEU or TFEU prior to the Treaty of Lisbon

    2. a treaty is necessary between the EU and the United States of America

    3. the EU Charter of Fundamental Rights first had to be amended

    4. the EU Member States first have to withdraw from that Convention to avoid a ‘treaty dilemma’ for the EU Member States

    Question 29

    The principle of subsidiarity in EU law cannot

    1. be reviewed by national parliaments

    2. be applied in the areas of exclusive competences of the EU

    3. be reviewed by the ECJ

    4. be applied in the areas of shared competence of the EU

    Question 30

    The EU Citizens’ Initiative

    1. is addressed to the European Parliament and Council

    2. requires that ‘signatories’ come from at least 55% of the EU Member States

    3. is open to all ‘signatories’ that live in the EU, regardless of their nationality

    4. should be signed by no less than 1,000,000 EU citizens

    Answers

    1. d

    2. d

    3. b

    4. b

    5. b

    6. c

    7. a

    8. a

    9. c

    10. a

    11. d

    12. b

    13. c

    14. a

    15. d

    16. c

    17. d

    18. d

    19. a

    20. d

    21. b

    22. c

    23. a

    24. a

    25. b

    26. c

    27. b

    28. a

    29. b

    30. d

    Open Questions

    Question 1

    Source Analysis (max. 20 points) read carefully case Simmenthal II

    1. How did this case come before the ECJ?

    1. The judgment mentions several times the term ‘Community Law’. Explain what this term historically refers to and explain why today it has become an old-fashioned term. (Max. 5 points; max. 100 words)

    1. Is there a difference between the relationship between EU law and existing Italian law on the one hand and between EU law and new, subsequently adopted, Italian law on the other hand? (Max. 10 points; max. 150 words)

    Question 2

    Case (max. 20 points)‘Goose Torture a.k.a. “Foie Gras”’Goose liver (‘Foie Gras’) is an expensive delicatesse much appreciated by the more fashionable restaurants. Originally a French product, it is produced by force feeding geese so that their liver expands to an unnaturally large size before the geese are slaughtered and the livers sold for consumption. Animal’s rights organizations have been fighting this production method for years as the force feeding of the geese is said to be very painful for them, if not downright torture! In some countries in the EU, such as Denmark, law prohibits this production method whereas in other Member States, like Poland and France, force-feeding the geese is allowed under French respectively Polish law. The result is that for Danish producers of foie gras, the production is very costly (they can only produce smaller livers) whereas Polish or French producers can produce larger livers which means a lower production cost per kilogram. As a result, Danish foie gras costs about 100 Euro per kilogram whereas Polish or French foie gras comes at about 60-70 euros per kilogram. The Danish Government wants EU legislation to render the differences in legislation between the Member States smaller as the Danish producers of foie gras now suffer unfair competition from their French and Polish competitors.

    1. Would the EU indeed have the attributed power to adopt legislation that harmonizes the differences in national legislation on the production methods of foie gras? Mention the most appropriate legal basis and provide the legal reasoning as to why this would be the most appropriate legal basis. (Max. 10 points; max 200 words)

    Two years later, the EU indeed adopts a directive that deals with the production of foie gras in the EU. Geese are no longer allowed to be force fed until they have reached a certain age. A number of animal rights organizations feel that the EU directive, although a step in the right direction, does not go far enough at it still allows for force feeding of (older) geese. They want the directive legally tested on compliance with animal rights. Before any legal action from the part of these animal rights organizations starts, the Commission releases a press statement in which it claims that such legal action is doomed to fail since the protection of animal rights is not part of the EU Charter of Fundamental Rights and therefore legal review of the directive in the light of animal rights is legally not possible.

    1. Give your legal assessment of the Commission’s press statement on this matter. Is the statement that review of the directive is not possible necessarily correct? (Max. 5 points; max. 150 words)

    1. What do you think the response of the Danish Government to the Danish Parliament will be? (Max. 5 points; max. 50 words)

    Answers

    Question 1

    1. This question came before the Court through the preliminary reference procedure (this term must be mentioned in full); see par. 1 of the case. The present article in which this procedure is laid down is art. 267 TFEU (before the Treaty of Lisbon that was article 234 TEC). NB: the correct post-Lisbontreaty Article is a vital element in this answer as students must knowhow to transpose old treaty numbers to current ones. (par. 1 HvJ EU Simmenthall II & art. 267 VWEU)

    1. In Simmenthal, the Court refers to the law of the European Economic Community. The former European (Economic) Community, and hence Community law, has ceased to exist on 1-12-2009when the Treaty of Lisbon revised the Treaties and turned them into the Treaty on the European Union and the Treaty on the Functioning of the European Union. See also Article 1 TEU: “The Union shall replace and succeed the European Community”. (art. 1 VEU)

    1. The answer is no. The principle of supremacy means that in case of conflicts between EU law and national law, EU law takes precedence and the national law cannot be applied. The national law is inapplicable. This applies irrespective of whether the national law was already in existence or has been adopted after the adoption of EU law. Paragraph 21 of the judgment states clearly “that every national court must, in a case within its jurisdiction, apply Community law in its entirety and protect rights which the latter confers on individuals and must accordingly set aside any provision of national law which may conflict with it, whether prior or subsequent to the Community rule. ”Paragraph 24 of the judgment also states this. “[...] A national court [...] is under a duty to give full effect to those provisions of Community law (...) even if adopted subsequently”. The answer can also be inferred from the case of Costa ENEL where it is stated that “The obligations undertaken under the Treaty establishing the Community would not be unconditional, but merely contingent, if they could be called in question by subsequent legislative acts of the signatories.” (par. 24 HvJ EU Simmenthall II & HvJ EU Costa ENEL)

    Question 2

    1. Yes the EU would have the attributed power to harmonize the differences in national legislation on the production methods of foie gras. The appropriate legal base would be article 114 TFEU. In the case Tobacco advertising the court explained (in paragraph 95) that the conditions for the use of that article are the following: the directive needs to contribute to the elimination of distortions of free movement of goods or services and/or the elimination of distortion of competition. ONLY the latter reason is a proper ground in this case to use art. 114 TFEU (Not the first ground). In this situation the rules on production of froie gras vary greatly in the respective member states as a result of which the production costs vary among the member states. A directive that would harmonize the differences in national legislation on the production methods of foie gras, would therefore indeed contribute to the elimination of distortion of competition. (art. 114 VWEU & par. 95 HvJ EU Tobacco Advertising)

    1. No, there are also the General Principles of Union’s law that must be checked. Maybe these contain animal rights. Thus, the ECFR is not the only EU source against which the directive can be checked. It can also be checked against other EU legal sources. All EU legislation MUST also comply with the General principles of EU law and with other provisions in the Treaties (primary law) such as art. 13 TFEU. After the adoption of the EU directive on foie gras, a lot of foie gras enters the EU internal market that is imported from China. This Chinese foie gras is produced under circumstances that are even worse than those under which foie gras was produced in France and Poland prior to the adoption of the EU directive. The Danish Parliament asked the Danish Government to impose very high customs duties on such Chines foie gras upon entry into the Danish market.

    2. EU Member States cannot impose or modify customs duties. The European Union has exclusive competence in the area of customs union (Art. 3(1)(a)TFEU). As a consequence, Member States are not able to legislate any more in this area.(art. 2(1)TFEU). The customs union involves the prohibition of customs duties between Members States, and the establishment of a Common Customs Tariffs for products originating from third countries (Art. 28 TFEU). The Danish government will therefore explain its Parliament that it has no competence to impose customs duties on Chinese products.

    Europees Recht I - B1 - Rechten - UvA - Practice Exam for Exam I - Winter 2015

    Europees Recht I - B1 - Rechten - UvA - Practice Exam for Exam I - Winter 2015

    Multiple Choice Questions

    Question 1

    The European Parliament cannot:

    1. approve EU legislation;

    2. approve the EU budget;

    3. adopt a legislative proposal in the field of internal market policy;

    4. adopt a motion of censure.

    Question 2

    Which of the following statements is true/false?

    1. Most decisions of the Council are formally adopted by COREPER.

    2. The Council can be regarded as part of a ‘bicameral legislature’.

    1. Statements I and II are true.

    2. Statements I and II are false.

    3. Statement I is true; statement II is false.

    4. Statement I is false; statement II is true.

    Question 3

    The so-called ‘Pillar Structure’ of the former EU was designed to:

    1. keep the powers of the European Commission intact in the EC Treaty (‘First Pillar’);

    2. keep the powers intact of the ECJ in the context of the Common Foreign and Security Policy (‘Second Pillar’);

    3. guarantee a dominant role for the Council in ‘Justice and Home Affairs’ (‘Third Pillar’);

    4. guarantee a dominant role for the European Parliament in the Euratom Treaty (‘First Pillar’).

    Question 4

    Which of the following statements is true / false?

    1. The Treaty of Lisbon retained the intergovernmental characteristics of EU Common Foreign and Security Policy.

    2. The Treaty of Lisbon finally managed to merge the EC and Euratom into one new international organisation called ‘European Union’ (new style).

    1. Statement I is true, statement II is false.

    2. Statement I is false, statement II is true.

    3. Both statements are true.

    4. Both statements are false.

    Question 5

    Which of the following statements is true / false?

    1. In Van Gend en Loos the ECJ stated that infringements of the EEC Treaty can also be dealt with by the European Commission.

    2. Provisions of the EU Treaties that enjoy direct effect also enjoy supremacy over national law.

    1. Statement I is true, Statement II is false.

    2. Statement I is false, Statement II is true.

    3. Both Statements are true.

    4. Both Statements are false.

    Question 6

    A provision of the TFEU will only have direct effect if it contains:

    1. an unconditional legal norm;

    2. a clear legal norm;

    3. a clear and unconditional legal norm;

    4. None of the above. 

    Question 7

    The accession of Montenegro to the EU:

    1. depends upon the conclusion of a treaty between the EU and Montenegro;

    2. requires ratification by the 28 EU Member States and Montenegro which may in some cases require a referendum;

    3. depends upon a positive advice from the European Court of Justice.

    4. None of the above mentioned options is correct.

    Question 8

    From the case of Gabrielle Defrenne (Case 43/75) it became clear that:

    1. article 119 EEC (now article 157(1) TFEU) enjoys direct effect as far as direct discrimination between men and woman is concerned;

    2. provisions of the EEC Treaty (now the TFEU) cannot enjoy direct effect in national disputes between private parties;

    3. some, but not all, provisions of the EEC Treaty (now the TFEU) are directly applicable;

    4. all provisions of the EEC Treaty (now the TFEU) are directly effective.

    Question 9

    The first increase in legislative powers of the European Parliament occurred with the:

    1. Single European Act;

    2. Treaty of Maastricht;

    3. Treaty of Lisbon;

    4. Merger Treaty.

    Question 10

    After the ruling of the ECJ in the Van Gend en Loos case, Member States can:

    1. still retain a so-called ‘monist’ constitution in relation to international law;

    2. no longer be ‘monist’ when it comes to international law;

    3. no longer be ‘dualist’ when it comes to international law;

    4. still retain a ‘dualist’ constitution in relation to international law, including EU law.

    Question 11

    Which of the following sources of EU law is not part of ‘Primary Union law’?

    1. The EU Charter of Fundamental Rights.

    2. Protocol No. 2 on the Application of the Principles of Subsidiarity and Proportionality.

    3. The Framework Decision 2002/584/JBZ on the European Arrest Warrant.

    4. The General Principles of Union Law.

    Question 12

    The so-called ‘pre-emption’ of Member State powers (also known as ‘occupation of the field’ by the EU) can occur in the field of:

    1. monetary policy for the Member States whose currency is the Euro;

    2. EU transport policy;

    3. competition rules necessary for the functioning of the internal market;

    4. EU policy on tourism.

    Question 13

    Article 352 TFEU:

    1. cannot be used to harmonize laws of the Member States in those areas where this is precluded by the EU Treaties;

    2. can be used to establish the accession of the EU to the European Convention of Human Rights;

    3. can be used to harmonize Member State legislation in the field of cultural matters (Art. 167 TFEU);

    4. is an exclusive competence of the EU.

    Question 14

    The digressively proportional representation system in the European Parliament entails that:

    1. citizens from small Member States are better represented than citizens from large Member States;

    2. the ‘democratic principle’ is leading;

    3. the ‘federal’ or ‘sovereignty’ principle is leading;

    4. the system of ‘one person, one vote’ applies.

    Question 15

    From the case of Matthews it became clear that:

    1. the EU is directly subjected to the European Convention of Human Rights;

    2. the EU Member States are not subjected to the European Convention of Human Rights when they adopt a new treaty amending the EU institutional set up;

    3. the European Parliament can be considered a ‘legislature’ in the meaning of Protocol 1 to the European Convention of Human Rights;

    4. Gibraltar had to be considered a ‘Member State’ of the EU for the purposes of applying the European Convention of Human Rights.

    Question 16

    The Presidency of the European Council is held by:

    1. one of the representatives of one of the Member States on the basis of equal rotation;

    2. one of the ambassadors in the COREPER;

    3. a Head of State or a Head of Government of one of the Member States.

    4. None of the abovementioned answers is correct.

    Question 17

    Which of the following statements is true/false?

    1. Article 114 TFEU does not allow the EU to legislate in policy areas that are linked to public health issues.

    2. Article 114 TFEU vests in the EU a general power to regulate the internal market.

    1. Statements I and II are true.

    2. Statements I and II are false.

    3. Statement I is true; statement II is false.

    4. Statement I is false; statement II is true.

    Question 18

    The accession of the EU to the European Convention of Human Rights (ECHR):

    1. is possible since the amendment of the TFEU by the Treaty of Lisbon;

    2. will create an external supervision of the EU Institutions’ activities in the field of human rights;

    3. is not possible since the ECHR does not allow for international organisations to become a party to this Convention;

    4. is not possible since the EU Treaties do not allow for an international organization to accede to the ECHR.

    Question 19

    The procedure under Protocol Nr. 2 on the application of the principles of subsidiarity and proportionality provides:

    1. each national parliament with one vote (or ‘yellow card’) to issue on the Commission’s proposal when it holds that the proposal violates the subsidiarity principle;

    2. each national parliament with a veto on a proposal of the Commission;

    3. national parliaments with a possibility to oblige the Commission to withdraw its proposal for reasons of violation of the subsidiarity principle;

    4. national parliaments with an ‘orange card procedure’ for proposals that initiate the ‘ordinary legislative procedure’.

    Question 20

    Which of the following statements is true/false?

    1. An EU Directive always contains an implementation deadline.

    2. EU Decisions are not necessarily addressed to private citizens.

    1. Statements I and II are true.

    2. Statements I and II are false.

    3. Statement I is true; statement II is false.

    4. Statement I is false; statement II is true.

    Question 21

    The Data Retention Directive proved invalid because it:

    1. disrespected the ‘essence’ of the Articles 7 and 8 of the EU Charter of Fundamental Rights;

    2. limited the rights of Articles 7 and 8 of the Charter of Fundamental Rights in a disproportional manner;

    3. limited articles 7 and 8 of the Charter of Fundamental Rights in a manner that was not ‘adequate’ to achieve a certain public interest;

    4. limited articles 7 and 8 of the Charter of Fundamental Rights without serving any public interest as recognized by the EU.

    Question 22

    When the EU adopts a regulation this act will:

    1. relate to an exclusive EU competence;

    2. not be implemented by Member State legislation;

    3. find its legal basis in Article 288 TFEU;

    4. have been adopted in accordance with the ‘ordinary’ legislative procedure.

    Question 23

    Article 31, paragraph 2, of the EU Charter of Fundamental Rights:

    1. can only be legally enforced in relation to EU acts that render it concrete;

    2. can only be legally enforced before the ECJ;

    3. is a typical example of a ‘right’ protected by the EU Charter on Fundamental Rights;

    4. is a typical example of a ‘principle’ protected by the EU Charter on Fundamental Rights.

    Question 24

    If the ‘conciliation committee’ manages to come to an agreement, the EU legislative act:

    1. will be deemed to have been adopted accordingly;

    2. will be adopted by the European Parliament unless it wants to propose further amendments;

    3. may be rejected by the Council of Ministers;

    4. may be adopted by the European Council.

    Question 25

    Which of the following EU institutions is the most ‘intergovernmental’ one?

    1. The Council.

    2. The European Central Bank.

    3. The Commission.

    4. The Court of Auditors.

    Question 26

    The ESM Amendment was:

    1. after 25 March 2011 part of ‘primary EU law’;

    2. a step in the application of a simplified revision procedure;

    3. a step in the revision of the Treaty on European Union;

    4. an act taken by the Council acting by unanimity.

    Question 27

    During the ‘ordinary legislative procedure’:

    1. the Council mostly votes by unanimity;

    2. the European Parliament never votes by a majority of its component members;

    3. the European Parliament mostly votes by a majority of the votes cast;

    4. a ‘conciliation committee’ is in most cases established.

    Question 28

    Not a Member of the European Council is:

    1. Jeroen Dijsselbloem, Dutch Minister of Finance;

    2. Jean-Claude Juncker, President of the Commission;

    3. Donald Tusk, former Prime Minister of Poland;

    4. Charles Michel, current Federal Prime Minister of Belgium.

    Question 29

    An example of a ‘special’ legislative procedure can be found in:

    1. Article 114(1) TFEU;

    2. Article 203 TFEU;

    3. Article 168 (5) TFEU;

    4. Article 178 TFEU.

    Question 30

    The Dutch Government cannot veto the adoption of an EU act if the act concerned is based on:

    1. Article 115 TFEU;

    2. Article 81(3), first sentence, TFEU;

    3. Article 106(3) TFEU;

    4. Article 113 TFEU.

    Answers

    1. c

    2. d

    3. c

    4. a

    5. c

    6. c

    7. b

    8. a

    9. a

    10. a

    11. c

    12. b

    13. a

    14. a

    15. c

    16. d

    17. b

    18. b

    19. d

    20. a

    21. b

    22. b

    23. c

    24. c

    25. a

    26. b

    27. c

    28. a

    29. b

    30. c

    Open Questions

    Question 1: Doctrine and Discussion (max. 12 points)

    Defend one of the following two statements:

    1. The so-called ‘Flexibility clause’, i.e. Article 352 TFEU, renders the principle of conferral pointless.

    2. The so-called ‘Flexibility clause’, i.e. Article 352 TFEU, does not render the principle of conferral pointless. (Max. 12 points; max 500 words)

    Question 2: Case (max. 28 points)

    Harengus hollandicus sempervivens’

    In the Dutch agricultural university of Wageningen, scientists managed to genetically manipulate ordinary Dutch herring (harengus) into a new breed of fish that has a much longer life expectancy (dubbed the harengus hollandicus sempervivens). This new type of fish is much more profitable than the ordinary herring. Not only is its life expectancy much higher than that of an ordinary herring, its weight and length are at least ten times that of an ordinary herring. Furthermore, it is easy to breed in captivity, as opposed to the ordinary herring that is very hard to keep in water basins or aquariums.

    The University of Wageningen decides to take a patent (Dutch: ‘octrooi’) on the newly developed type of fish. In the past Dutch law did not allow for a patent on living creatures (like herring) but a EU Directive (Directive 98/44, the ‘Biotechnology Directive’) now stipulates that Member States must provide patents for such inventions. Dutch law had been changed accordingly.

    An environmental protest group called ‘DTS’ (short for ‘Death To Sempervivens’) strongly opposes the grant of such a patent that in their eyes would stimulate the proliferation of ‘Frankenstein fish’ that sooner or later will completely destroy the ecosystems, especially when they escape and make their way into open sea. DTS manages to bring a case before the court in The Hague, demanding that the patent is revoked. One of the grounds on which they rely is that the patent rests on the Biotechnology Directive that could not have been based on Article 114 TFEU.

    1. How do you think the court in The Hague will respond to this claim made by DTS? (max. 6 points; max. 250 words)

    Assume that the Court in The Hague is of the opinion that DTS is right and decides to revoke the patent and declares the underlying Biotechnology Directive invalid.

    1. What basic rules of EU law has the Court in The Hague violated by doing so? (max. 8 points; max. 300 words)

    2. Soon the news of the ruling of the Court in The Hague reaches ‘Brussels’. What legal action can be expected from the European Commission in response to the occurrences in The Hague? (max. 4 points; max. 100 words)

    The Dutch Government wants to prevent such action from being taken by the Commission and instructs the Dutch Commissioner, Mr Timmermans, to use his influence in the Commission to achieve this.

    1. What EU constitutional rule is violated by such action of the Dutch Government? (max. 5 points; max. 150 words)

    Eventually DTS initiates a European Citizens’ Initiative with the aim to ask the Commission to amend the Biotechnology Directive. They succeed in collecting more than 1.2 million signatures of citizens resident in The Netherlands.

    1. Do you think the Commission is obliged to seriously consider the request to propose the amendment of the Biotechnology Directive? (max. 5 points; max. 150 words)

    Answers

    Question 1

    As initial points, students were expected to show their knowledge of the principle of conferral and the flexibility clause.

    According to the principle of conferral - provided for in Art. 5(2) TEU - the Union is competent to act only within the limits of the competences conferred upon it by the Member States. The different types of competences - i.e. exclusive, shared, complementary and supplementary - are clarified in Art. 3 TFEU. Articles 3 to 6 TFEU set forth the policy areas in which the Union can exercise its competence.

    Art. 352 TFEU contains the so-called ‘flexibility clause’. The Article confers powers over the EU to act and adopt measures with the objective to achieve one of the Union goals (enumerated in Art. 3 TEU) in case the Treaties have not provided the necessary powers.

    In supporting the argument that the flexibility clause renders the principle of conferral pointless, students were expected to refer to the broad formulation of Art. 352 TFEU, particularly when read in combination to the breadth of the Union goals contained in Art. 3 TEU.

    In supporting the argument that the flexibility clause does not render the principle of conferral pointless, students were expected to point out the many safeguards against the circumvention of the principle on conferral, which are laid down in Art. 352 TFEU. The most important requirement is the prohibition of using Art. 352 TFEU as a legal basis in policy areas where the Treaties exclude harmonisation of Member States regulations, such as public health (see Art. 168(5) TFEU). Also the policy area of common foreign and security policy, which still presents strong intergovernmental features, appears to be excluded from the possible use of the flexibility clause as a legal basis to act.

    Furthermore, Art. 352 TFEU provides for a special legislative procedure under which the Council must act unanimously. This means that Member States can still exercise control, and to some extent confer power to act to the EU. In addition, national parliaments must be informed, and the control procedure over the principle of subsidiary contained in Protocol (no. 2) on the application of the principles of subsidiarity and proportionality applies.

    Finally, students could have also argued that Art. 352 TFEU constitutes a legal basis in itself, and therefore it does not raise issues with respect to the principle of conferral. In Opinion 2/94, the Court of Justice of the European Union clarified the limits of Art. 352 TFEU. It ruled that Art. 352 TFEU was designed to ‘fill the gaps’ where no powers were conferred over the Union, but action was still necessary for the Union to carry its functions. This legal basis cannot however be used to widen the scope of the powers of the Union beyond the general framework created by the Treaties, in such a way that would be tantamount to a Treaty amendment in circumvention of the regular Treaty amendment procedure.

    Question 2

    1. The question the Court in The Hague faces, i.e. whether Directive 98/44/EC was correctly adopted on the basis of Article 100a TEC (now, after amendment, Article 114 TFEU), has already been dealt with by the CJEU in Case C-377/98, The Netherlands v. European Parliament and Council (‘Biotechnology’, para. 13-29).

      The CJEU, referring to its Opinion 1/94, stated in Biotechnology that the Union is competent, in the field of intellectual property, to harmonize national laws pursuant to Article 114 TFEU (para. 24) and concluded that Directive 98/44/EC had been correctly adopted on the basis of Article 114 TFEU (para. 29).

      The question put before the Court in The Hague can thus be considered a so-called ‘acte éclairé’. As every national court must, in a case within its jurisdiction, apply Union law in its entirety (Case 106/77, Simmenthal II, para. 21), the Court in The Hague will likely dismiss the claim made by DTS.

      Note: As the CJEU has already answered this question in Biotechnology, it is not necessary for the Court in The Hague to request the CJEU to give a preliminary ruling on the validity of Directive 98/44/EC under Article 267 TFEU. On the basis of Foto-Frost (Case 314/85, para. 14), the Court in The Hague may consider the validity of Directive 98/44/EC and, if it considers that the grounds put forward before it by the parties in support of invalidity are unfounded, it may reject them, concluding that the Directive is completely valid.

    2. First the rule that national courts can never declare EU acts – here the Biotech Directive -  invalid. In Foto Frost the ECJ ruled that national courts may consider the validity of an EU act and may conclude that this act is completely valid.  On the other hand, these courts do not have the power to declare acts of the EU institutions invalid as this would jeopardize the uniform application of (secondary) EU law. Hence, in case of doubt all national courts are obliged to refer a preliminary question on the (in)validity of the EU act in question to the ECJ (Article 267b TFEU)  (see Foto-Frost, paras 14 and 15).

      Secondly, by declaring the Biotech Directive invalid, the Dutch court also ignored the rule of supremacy of EU law over national law. In Costa/ENEL the ECJ ruled that the law stemming from the Treaty, an independent source of law, could not, because of its special and original nature, be overridden by domestic legal provisions, however framed (para 12). Hence, all provisions of EU law, including secondary  EU law (here the Biotech Directive), enjoy supremacy over all provisions of national law, including the Member States’ constitutions.

    3. It can be expected the Commission starts an infringement action under 258 TFEU.

    4. The rule in Article 17 (3) TEU does not apply in this case: it refers to the Commissioners seeking instructions. It rather refers to Article 245, first paragraph TFEU that prevents the Member States from seeking to influence the Commissioners in the performance of their tasks. Thus Article 17(3) TEU addresses the Commissioners whereas Art 245 TFEU addresses the Member State Governments.

    5. The procedures and conditions for a Citizens’ Initiative are laid down in Regulation 211/2011. Article 7 of that Regulation requires that the signatories shall come from at least one quarter of Member States and it sets a minimum number of signatories per Member State. The DTS initiative has over 1 million signatories, but not from the required quarter of the Member States. Therefore, the Commission is not obliged to respond to this Citizens’ Initiative.

      Note: Reference to Article 11(4) TEU and the words ‘significant number of Member States’ in that article does not answer the question, as Article 11 (4) TEU explicitly refers to further procedures and conditions that need to be elaborated.

    Europees Recht I - B1 - Rechten - UvA - Practice Exam for Exam I - Winter 2015

    Europees Recht I - B1 - Rechten - UvA - Practice Exam for Exam I - Winter 2015

    Multiple Choice Questions

    Question 1

    The European Parliament cannot:

    1. approve EU legislation;

    2. approve the EU budget;

    3. adopt a legislative proposal in the field of internal market policy;

    4. adopt a motion of censure.

    Question 2

    Which of the following statements is true/false?

    1. Most decisions of the Council are formally adopted by COREPER.

    2. The Council can be regarded as part of a ‘bicameral legislature’.

    1. Statements I and II are true.

    2. Statements I and II are false.

    3. Statement I is true; statement II is false.

    4. Statement I is false; statement II is true.

    Question 3

    The so-called ‘Pillar Structure’ of the former EU was designed to:

    1. keep the powers of the European Commission intact in the EC Treaty (‘First Pillar’);

    2. keep the powers intact of the ECJ in the context of the Common Foreign and Security Policy (‘Second Pillar’);

    3. guarantee a dominant role for the Council in ‘Justice and Home Affairs’ (‘Third Pillar’);

    4. guarantee a dominant role for the European Parliament in the Euratom Treaty (‘First Pillar’).

    Question 4

    Which of the following statements is true / false?

    1. The Treaty of Lisbon retained the intergovernmental characteristics of EU Common Foreign and Security Policy.

    2. The Treaty of Lisbon finally managed to merge the EC and Euratom into one new international organisation called ‘European Union’ (new style).

    1. Statement I is true, statement II is false.

    2. Statement I is false, statement II is true.

    3. Both statements are true.

    4. Both statements are false.

    Question 5

    Which of the following statements is true / false?

    1. In Van Gend en Loos the ECJ stated that infringements of the EEC Treaty can also be dealt with by the European Commission.

    2. Provisions of the EU Treaties that enjoy direct effect also enjoy supremacy over national law.

    1. Statement I is true, Statement II is false.

    2. Statement I is false, Statement II is true.

    3. Both Statements are true.

    4. Both Statements are false.

    Question 6

    A provision of the TFEU will only have direct effect if it contains:

    1. an unconditional legal norm;

    2. a clear legal norm;

    3. a clear and unconditional legal norm;

    4. None of the above. 

    Question 7

    The accession of Montenegro to the EU:

    1. depends upon the conclusion of a treaty between the EU and Montenegro;

    2. requires ratification by the 28 EU Member States and Montenegro which may in some cases require a referendum;

    3. depends upon a positive advice from the European Court of Justice.

    4. None of the above mentioned options is correct.

    Question 8

    From the case of Gabrielle Defrenne (Case 43/75) it became clear that:

    1. article 119 EEC (now article 157(1) TFEU) enjoys direct effect as far as direct discrimination between men and woman is concerned;

    2. provisions of the EEC Treaty (now the TFEU) cannot enjoy direct effect in national disputes between private parties;

    3. some, but not all, provisions of the EEC Treaty (now the TFEU) are directly applicable;

    4. all provisions of the EEC Treaty (now the TFEU) are directly effective.

    Question 9

    The first increase in legislative powers of the European Parliament occurred with the:

    1. Single European Act;

    2. Treaty of Maastricht;

    3. Treaty of Lisbon;

    4. Merger Treaty.

    Question 10

    After the ruling of the ECJ in the Van Gend en Loos case, Member States can:

    1. still retain a so-called ‘monist’ constitution in relation to international law;

    2. no longer be ‘monist’ when it comes to international law;

    3. no longer be ‘dualist’ when it comes to international law;

    4. still retain a ‘dualist’ constitution in relation to international law, including EU law.

    Question 11

    Which of the following sources of EU law is not part of ‘Primary Union law’?

    1. The EU Charter of Fundamental Rights.

    2. Protocol No. 2 on the Application of the Principles of Subsidiarity and Proportionality.

    3. The Framework Decision 2002/584/JBZ on the European Arrest Warrant.

    4. The General Principles of Union Law.

    Question 12

    The so-called ‘pre-emption’ of Member State powers (also known as ‘occupation of the field’ by the EU) can occur in the field of:

    1. monetary policy for the Member States whose currency is the Euro;

    2. EU transport policy;

    3. competition rules necessary for the functioning of the internal market;

    4. EU policy on tourism.

    Question 13

    Article 352 TFEU:

    1. cannot be used to harmonize laws of the Member States in those areas where this is precluded by the EU Treaties;

    2. can be used to establish the accession of the EU to the European Convention of Human Rights;

    3. can be used to harmonize Member State legislation in the field of cultural matters (Art. 167 TFEU);

    4. is an exclusive competence of the EU.

    Question 14

    The digressively proportional representation system in the European Parliament entails that:

    1. citizens from small Member States are better represented than citizens from large Member States;

    2. the ‘democratic principle’ is leading;

    3. the ‘federal’ or ‘sovereignty’ principle is leading;

    4. the system of ‘one person, one vote’ applies.

    Question 15

    From the case of Matthews it became clear that:

    1. the EU is directly subjected to the European Convention of Human Rights;

    2. the EU Member States are not subjected to the European Convention of Human Rights when they adopt a new treaty amending the EU institutional set up;

    3. the European Parliament can be considered a ‘legislature’ in the meaning of Protocol 1 to the European Convention of Human Rights;

    4. Gibraltar had to be considered a ‘Member State’ of the EU for the purposes of applying the European Convention of Human Rights.

    Question 16

    The Presidency of the European Council is held by:

    1. one of the representatives of one of the Member States on the basis of equal rotation;

    2. one of the ambassadors in the COREPER;

    3. a Head of State or a Head of Government of one of the Member States.

    4. None of the abovementioned answers is correct.

    Question 17

    Which of the following statements is true/false?

    1. Article 114 TFEU does not allow the EU to legislate in policy areas that are linked to public health issues.

    2. Article 114 TFEU vests in the EU a general power to regulate the internal market.

    1. Statements I and II are true.

    2. Statements I and II are false.

    3. Statement I is true; statement II is false.

    4. Statement I is false; statement II is true.

    Question 18

    The accession of the EU to the European Convention of Human Rights (ECHR):

    1. is possible since the amendment of the TFEU by the Treaty of Lisbon;

    2. will create an external supervision of the EU Institutions’ activities in the field of human rights;

    3. is not possible since the ECHR does not allow for international organisations to become a party to this Convention;

    4. is not possible since the EU Treaties do not allow for an international organization to accede to the ECHR.

    Question 19

    The procedure under Protocol Nr. 2 on the application of the principles of subsidiarity and proportionality provides:

    1. each national parliament with one vote (or ‘yellow card’) to issue on the Commission’s proposal when it holds that the proposal violates the subsidiarity principle;

    2. each national parliament with a veto on a proposal of the Commission;

    3. national parliaments with a possibility to oblige the Commission to withdraw its proposal for reasons of violation of the subsidiarity principle;

    4. national parliaments with an ‘orange card procedure’ for proposals that initiate the ‘ordinary legislative procedure’.

    Question 20

    Which of the following statements is true/false?

    1. An EU Directive always contains an implementation deadline.

    2. EU Decisions are not necessarily addressed to private citizens.

    1. Statements I and II are true.

    2. Statements I and II are false.

    3. Statement I is true; statement II is false.

    4. Statement I is false; statement II is true.

    Question 21

    The Data Retention Directive proved invalid because it:

    1. disrespected the ‘essence’ of the Articles 7 and 8 of the EU Charter of Fundamental Rights;

    2. limited the rights of Articles 7 and 8 of the Charter of Fundamental Rights in a disproportional manner;

    3. limited articles 7 and 8 of the Charter of Fundamental Rights in a manner that was not ‘adequate’ to achieve a certain public interest;

    4. limited articles 7 and 8 of the Charter of Fundamental Rights without serving any public interest as recognized by the EU.

    Question 22

    When the EU adopts a regulation this act will:

    1. relate to an exclusive EU competence;

    2. not be implemented by Member State legislation;

    3. find its legal basis in Article 288 TFEU;

    4. have been adopted in accordance with the ‘ordinary’ legislative procedure.

    Question 23

    Article 31, paragraph 2, of the EU Charter of Fundamental Rights:

    1. can only be legally enforced in relation to EU acts that render it concrete;

    2. can only be legally enforced before the ECJ;

    3. is a typical example of a ‘right’ protected by the EU Charter on Fundamental Rights;

    4. is a typical example of a ‘principle’ protected by the EU Charter on Fundamental Rights.

    Question 24

    If the ‘conciliation committee’ manages to come to an agreement, the EU legislative act:

    1. will be deemed to have been adopted accordingly;

    2. will be adopted by the European Parliament unless it wants to propose further amendments;

    3. may be rejected by the Council of Ministers;

    4. may be adopted by the European Council.

    Question 25

    Which of the following EU institutions is the most ‘intergovernmental’ one?

    1. The Council.

    2. The European Central Bank.

    3. The Commission.

    4. The Court of Auditors.

    Question 26

    The ESM Amendment was:

    1. after 25 March 2011 part of ‘primary EU law’;

    2. a step in the application of a simplified revision procedure;

    3. a step in the revision of the Treaty on European Union;

    4. an act taken by the Council acting by unanimity.

    Question 27

    During the ‘ordinary legislative procedure’:

    1. the Council mostly votes by unanimity;

    2. the European Parliament never votes by a majority of its component members;

    3. the European Parliament mostly votes by a majority of the votes cast;

    4. a ‘conciliation committee’ is in most cases established.

    Question 28

    Not a Member of the European Council is:

    1. Jeroen Dijsselbloem, Dutch Minister of Finance;

    2. Jean-Claude Juncker, President of the Commission;

    3. Donald Tusk, former Prime Minister of Poland;

    4. Charles Michel, current Federal Prime Minister of Belgium.

    Question 29

    An example of a ‘special’ legislative procedure can be found in:

    1. Article 114(1) TFEU;

    2. Article 203 TFEU;

    3. Article 168 (5) TFEU;

    4. Article 178 TFEU.

    Question 30

    The Dutch Government cannot veto the adoption of an EU act if the act concerned is based on:

    1. Article 115 TFEU;

    2. Article 81(3), first sentence, TFEU;

    3. Article 106(3) TFEU;

    4. Article 113 TFEU.

    Answers

    1. c

    2. d

    3. c

    4. a

    5. c

    6. c

    7. b

    8. a

    9. a

    10. a

    11. c

    12. b

    13. a

    14. a

    15. c

    16. d

    17. b

    18. b

    19. d

    20. a

    21. b

    22. b

    23. c

    24. c

    25. a

    26. b

    27. c

    28. a

    29. b

    30. c

    Open Questions

    Question 1: Doctrine and Discussion (max. 12 points)

    Defend one of the following two statements:

    1. The so-called ‘Flexibility clause’, i.e. Article 352 TFEU, renders the principle of conferral pointless.

    2. The so-called ‘Flexibility clause’, i.e. Article 352 TFEU, does not render the principle of conferral pointless. (Max. 12 points; max 500 words)

    Question 2: Case (max. 28 points)

    Harengus hollandicus sempervivens’

    In the Dutch agricultural university of Wageningen, scientists managed to genetically manipulate ordinary Dutch herring (harengus) into a new breed of fish that has a much longer life expectancy (dubbed the harengus hollandicus sempervivens). This new type of fish is much more profitable than the ordinary herring. Not only is its life expectancy much higher than that of an ordinary herring, its weight and length are at least ten times that of an ordinary herring. Furthermore, it is easy to breed in captivity, as opposed to the ordinary herring that is very hard to keep in water basins or aquariums.

    The University of Wageningen decides to take a patent (Dutch: ‘octrooi’) on the newly developed type of fish. In the past Dutch law did not allow for a patent on living creatures (like herring) but a EU Directive (Directive 98/44, the ‘Biotechnology Directive’) now stipulates that Member States must provide patents for such inventions. Dutch law had been changed accordingly.

    An environmental protest group called ‘DTS’ (short for ‘Death To Sempervivens’) strongly opposes the grant of such a patent that in their eyes would stimulate the proliferation of ‘Frankenstein fish’ that sooner or later will completely destroy the ecosystems, especially when they escape and make their way into open sea. DTS manages to bring a case before the court in The Hague, demanding that the patent is revoked. One of the grounds on which they rely is that the patent rests on the Biotechnology Directive that could not have been based on Article 114 TFEU.

    1. How do you think the court in The Hague will respond to this claim made by DTS? (max. 6 points; max. 250 words)

    Assume that the Court in The Hague is of the opinion that DTS is right and decides to revoke the patent and declares the underlying Biotechnology Directive invalid.

    1. What basic rules of EU law has the Court in The Hague violated by doing so? (max. 8 points; max. 300 words)

    2. Soon the news of the ruling of the Court in The Hague reaches ‘Brussels’. What legal action can be expected from the European Commission in response to the occurrences in The Hague? (max. 4 points; max. 100 words)

    The Dutch Government wants to prevent such action from being taken by the Commission and instructs the Dutch Commissioner, Mr Timmermans, to use his influence in the Commission to achieve this.

    1. What EU constitutional rule is violated by such action of the Dutch Government? (max. 5 points; max. 150 words)

    Eventually DTS initiates a European Citizens’ Initiative with the aim to ask the Commission to amend the Biotechnology Directive. They succeed in collecting more than 1.2 million signatures of citizens resident in The Netherlands.

    1. Do you think the Commission is obliged to seriously consider the request to propose the amendment of the Biotechnology Directive? (max. 5 points; max. 150 words)

    Answers

    Question 1

    As initial points, students were expected to show their knowledge of the principle of conferral and the flexibility clause.

    According to the principle of conferral - provided for in Art. 5(2) TEU - the Union is competent to act only within the limits of the competences conferred upon it by the Member States. The different types of competences - i.e. exclusive, shared, complementary and supplementary - are clarified in Art. 3 TFEU. Articles 3 to 6 TFEU set forth the policy areas in which the Union can exercise its competence.

    Art. 352 TFEU contains the so-called ‘flexibility clause’. The Article confers powers over the EU to act and adopt measures with the objective to achieve one of the Union goals (enumerated in Art. 3 TEU) in case the Treaties have not provided the necessary powers.

    In supporting the argument that the flexibility clause renders the principle of conferral pointless, students were expected to refer to the broad formulation of Art. 352 TFEU, particularly when read in combination to the breadth of the Union goals contained in Art. 3 TEU.

    In supporting the argument that the flexibility clause does not render the principle of conferral pointless, students were expected to point out the many safeguards against the circumvention of the principle on conferral, which are laid down in Art. 352 TFEU. The most important requirement is the prohibition of using Art. 352 TFEU as a legal basis in policy areas where the Treaties exclude harmonisation of Member States regulations, such as public health (see Art. 168(5) TFEU). Also the policy area of common foreign and security policy, which still presents strong intergovernmental features, appears to be excluded from the possible use of the flexibility clause as a legal basis to act.

    Furthermore, Art. 352 TFEU provides for a special legislative procedure under which the Council must act unanimously. This means that Member States can still exercise control, and to some extent confer power to act to the EU. In addition, national parliaments must be informed, and the control procedure over the principle of subsidiary contained in Protocol (no. 2) on the application of the principles of subsidiarity and proportionality applies.

    Finally, students could have also argued that Art. 352 TFEU constitutes a legal basis in itself, and therefore it does not raise issues with respect to the principle of conferral. In Opinion 2/94, the Court of Justice of the European Union clarified the limits of Art. 352 TFEU. It ruled that Art. 352 TFEU was designed to ‘fill the gaps’ where no powers were conferred over the Union, but action was still necessary for the Union to carry its functions. This legal basis cannot however be used to widen the scope of the powers of the Union beyond the general framework created by the Treaties, in such a way that would be tantamount to a Treaty amendment in circumvention of the regular Treaty amendment procedure.

    Question 2

    1. The question the Court in The Hague faces, i.e. whether Directive 98/44/EC was correctly adopted on the basis of Article 100a TEC (now, after amendment, Article 114 TFEU), has already been dealt with by the CJEU in Case C-377/98, The Netherlands v. European Parliament and Council (‘Biotechnology’, para. 13-29).

      The CJEU, referring to its Opinion 1/94, stated in Biotechnology that the Union is competent, in the field of intellectual property, to harmonize national laws pursuant to Article 114 TFEU (para. 24) and concluded that Directive 98/44/EC had been correctly adopted on the basis of Article 114 TFEU (para. 29).

      The question put before the Court in The Hague can thus be considered a so-called ‘acte éclairé’. As every national court must, in a case within its jurisdiction, apply Union law in its entirety (Case 106/77, Simmenthal II, para. 21), the Court in The Hague will likely dismiss the claim made by DTS.

      Note: As the CJEU has already answered this question in Biotechnology, it is not necessary for the Court in The Hague to request the CJEU to give a preliminary ruling on the validity of Directive 98/44/EC under Article 267 TFEU. On the basis of Foto-Frost (Case 314/85, para. 14), the Court in The Hague may consider the validity of Directive 98/44/EC and, if it considers that the grounds put forward before it by the parties in support of invalidity are unfounded, it may reject them, concluding that the Directive is completely valid.

    2. First the rule that national courts can never declare EU acts – here the Biotech Directive -  invalid. In Foto Frost the ECJ ruled that national courts may consider the validity of an EU act and may conclude that this act is completely valid.  On the other hand, these courts do not have the power to declare acts of the EU institutions invalid as this would jeopardize the uniform application of (secondary) EU law. Hence, in case of doubt all national courts are obliged to refer a preliminary question on the (in)validity of the EU act in question to the ECJ (Article 267b TFEU)  (see Foto-Frost, paras 14 and 15).

      Secondly, by declaring the Biotech Directive invalid, the Dutch court also ignored the rule of supremacy of EU law over national law. In Costa/ENEL the ECJ ruled that the law stemming from the Treaty, an independent source of law, could not, because of its special and original nature, be overridden by domestic legal provisions, however framed (para 12). Hence, all provisions of EU law, including secondary  EU law (here the Biotech Directive), enjoy supremacy over all provisions of national law, including the Member States’ constitutions.

    3. It can be expected the Commission starts an infringement action under 258 TFEU.

    4. The rule in Article 17 (3) TEU does not apply in this case: it refers to the Commissioners seeking instructions. It rather refers to Article 245, first paragraph TFEU that prevents the Member States from seeking to influence the Commissioners in the performance of their tasks. Thus Article 17(3) TEU addresses the Commissioners whereas Art 245 TFEU addresses the Member State Governments.

    5. The procedures and conditions for a Citizens’ Initiative are laid down in Regulation 211/2011. Article 7 of that Regulation requires that the signatories shall come from at least one quarter of Member States and it sets a minimum number of signatories per Member State. The DTS initiative has over 1 million signatories, but not from the required quarter of the Member States. Therefore, the Commission is not obliged to respond to this Citizens’ Initiative.

      Note: Reference to Article 11(4) TEU and the words ‘significant number of Member States’ in that article does not answer the question, as Article 11 (4) TEU explicitly refers to further procedures and conditions that need to be elaborated.

    Europees Recht I - B1 - Rechten - UvA - Practice Exam for Exam I - Spring 2015

    Europees Recht I - B1 - Rechten - UvA - Practice Exam for Exam I - Spring 2015

    Part A: Multiple Choice Questions

    Question 1
    The so-called ‘First Pillar’ of the former EU was comprised of:
    1. Euratom, the European Community for Coal and Steel and the European Economic Community;
    2. the European Economic Community;
    3. Police and Judicial Cooperation in Criminal Matters;
    4. Common Foreign and Security Policy.

    Question 2
    The most ‘intergovernmental’ type of EU decision-taking is present in:
    1. Article 83 TFEU;
    2. Article 113 TFEU;
    3. Article 114 TFEU;
    4. Article 177 TFEU.

    Question 3
    Which of the following statements is true / false?
    I. In Van Gend en Loos, the European Court of Justice (ECJ) made no secret of the fact that direct effect of EU law would greatly improve the effectiveness of EU law.
    II. Provisions of the EU Treaties have supremacy provided they are sufficiently clear and unconditional.
    1. Statement I is true, Statement II is false.
    2. Statement I is false, Statement II is true.
    3. Both Statements are true.
    4. Both Statements are false.

    Question 4
    Which of the following statements is true / false?
    I. The Lisbon Treaty was designed to facilitate the enlargement of the EU with the former Communist countries in Eastern Europe.
    II. Many of the changes introduced by the Treaty of Lisbon were copied from the Treaty establishing a Constitution for Europe.
    1. Statement I is true, statement II is false.
    2. Statement I is false, statement II is true.
    3. Both statements are true.
    4. Both statements are false.

    Question 5
    Article 157(1) TFEU:
    1. lacks direct effect;
    2. has only direct effect in vertical situations;
    3. has only direct effect in horizontal situations;
    4. has direct effect in both vertical and horizontal situations.

    Question 6
    Ratification of EU law by national parliaments is not required for:
    1. the use of the simplified revision procedure to change the TFEU;
    2. the accession of Turkey to the EU;
    3. the amendment of the TEU;
    4. the use of the so-called ‘Flexibility Clause’ (Article 352 TFEU).

    Question 7
    The ESM Amendment:
    1. was proposed by a Member State Government instead of the Commission;
    2. required a unanimous vote in the Council of Ministers;
    3. amended article 125 TFEU;
    4. amended article 48(6) TEU.

    Question 8
    In case the EU wants to immediately freeze financial assets in the EU that belong to relatives of Vladimir Putin, the best way to proceed is:
    1. to adopt a EU regulation;
    2. to adopt a EU directive;
    3. to change the TFEU;
    4. to change the TEU.

    Question 9
    Which of the following sources of EU law is not part of ‘Secondary Union law’?
    1. The Commission Decision imposing fines on Henkel, Procter & Gamble and others for violating Article 101 TFEU.
    2. The Regulation establishing common rules on compensation and assistance to passengers in the event of denied boarding of flights.
    3. The Framework Decision 2002/584/JBZ on the European Arrest Warrant.
    4. The General Principles of the Union’s Law.

    Question 10
    The so-called ‘pre-emption’ of Member State powers (also known as ‘occupation of the field’ by the EU) does not occur in the field of:
    1. EU agricultural policy;
    2. EU social policy;
    3. EU transport policy;
    4. EU policy on civil protection.

    Question 11
    Claude Juncker, the current President of the European Commission is also:
    1. a member of the European Council;
    2. Prime Minister of Luxembourg;
    3. a member of the Board of the European Central Bank;
    4. a member of the Council of Ministers of the EU.

    Question 12
    The Member States’ Governments do not:
    1. propose candidates for the new European Commission;
    2. delegate Ministers to the Council;
    3. appoint judges on the Court of Justice of the European Union;
    4. dismiss the European Commission.

    Question 13
    In a ‘special legislative procedure’:
    1. the Council is never the dominant institution;
    2. the European Parliament is never the dominant institution;
    3. sometimes the European Parliament, sometimes the Council is the dominant institution;
    4. the establishment of a ‘conciliation committee’ is usually required.

    Question 14
    Article 352 TFEU:
    1. can be used to harmonize laws of the Member States in those areas where this is precluded by the EU Treaties;
    2. cannot be used to establish the accession of the EU to the European Convention of Human Rights;
    3. is a so-called ‘supporting’ or ‘coordinative’ competence of the EU;
    4. can be used to harmonize Member States’ legislation in the field of administrative cooperation (Art. 197 TFEU).

    Question 15
    Which of the following functions is a function of the European Parliament?
    1. The ratification of a treaty amending the TFEU.
    2. The ratification of a treaty providing for the accession of a new State to the EU.
    3. The election of a new President of the Commission.
    4. The right to formally propose new EU legislation.

    Question 16
    Which of the following statements is true/false?
    I. After 1 November 2014 the Council no longer takes decisions by qualified majority vote.
    II. The Council meets in different configurations, yet in all configurations it acts as the institution ‘the Council’ (of Ministers of the European Union).
    1. Statements I and II are true.
    2. Statements I and II are false.
    3. Statement I is true; statement II is false.
    4. Statement I is false; statement II is true.

    Question 17
    Which of the following statements about the European Council is true?
    1. It does not have a legislative function in the EU.
    2. It is appointed once every 5 years.
    3. It has a rotating Presidency.
    4. It is composed of the Ministers of Foreign Affairs of the 28 Member States.

    Question 18
    From case C-377/98, Biotechnology, it became clear that:
    1. the Member States’ competences to either grant or refuse patents for biotechnological inventions may damage the coherence of the internal market;
    2. the genetic manipulation of animals and plants falls outside the scope of the internal market;
    3. the Biotechnology Directive breached the principle of subsidiarity;
    4. the Biotechnology Directive extended to the processes of cloning human beings.

    Question 19
    The Presidency of the Council of Ministers is held by:
    1. one of the Member States on the basis of equal rotation;
    2. one of the ambassadors in COREPER;
    3. the President of the European Commission;
    4. the permanent President of the European Council.

    Question 20
    Which of the following statements is true/false?
    I. It followed from the Matthews case that the EU Member States are bound by the European Convention of Human Rights when they adopt a new treaty amending the EU institutional set up.
    II. The European Convention of Human Rights is directly binding upon the EU Institutions.
    1. Statements I and II are true.
    2. Statements I and II are false.
    3. Statement I is true; statement II is false.
    4. Statement I is false; statement II is true.

    Question 21
    The accession of the EU to the European Convention of Human Rights (ECHR):
    1. is possible, and even obligatory, since the amendment of the TEU by the Treaty of Lisbon;
    2. will finally create an external supervision of the EU Member States’ activities in the field of human rights;
    3. is not possible since the Court of Justice of the European Union (CJEU) has ruled that the EU does not have the attributed competence to accede to the ECHR;
    4. is not possible since the EU Treaties do not allow for an international organization to accede to the ECHR.

    Question 22
    From Joined Cases C-181/91 and C-248/91, European Parliament v. Council and Commission (‘Bangladesh’), it followed that:
    1. the representatives of the Member States were acting in their capacity of members of the Council;
    2. the, then, EC has no exclusive competence in the field of humanitarian aid;
    3. the Commission could not be entrusted with the implementation of an act of the Member States outside the scope of the TFEU;
    4. the decision of the Member States to aid Bangladesh was subject to possible annulment under Article 263 TFEU.

    Question 23
    A ‘Citizens Initiative’:
    1. is addressed to the Council and the European Parliament;
    2. once successfully completed requires the EU institutions to adopt the requested act;
    3. must be supported by at least 1.000.000 EU citizens (excluding citizens from third countries living in the EU);
    4. cannot relate to EU acts that need to be adopted in accordance with a ‘special’ legislative procedure.

    Question 24
    The EU principle of proportionality:
    1. relates only to the shared competences of the EU;
    2. is only relevant if the EU is competent to act in the first place;
    3. relates only to the exclusive competences of the EU;
    4. can be the subject of a ‘yellow’ card of the 28 Member States’ national parliaments.

    Question 25
    A so-called ‘conciliation committee’:
    1. may be established in the context of a ‘special legislative procedure’;
    2. ends officially the legislative procedure if it manages to reach an agreement;
    3. consists of representatives of both the European Parliament and the Commission;
    4. must come to an agreement or else there cannot be a ‘third reading’ of the ‘ordinary legislative procedure’.

    Question 26
    The use of Article 114 TFEU as a legal basis for secondary EU law:
    1. always requires appreciable distortions of competition to be removed for the improved functioning of the internal market;
    2. always requires obstacles to trade to be removed for the improved functioning of the internal market;
    3. either requires the removal of appreciable distortions of competition or the removal of obstacles to trade;
    4. requires both the removal of appreciable distortions of competition and the removal of obstacles to trade.

    Question 27
    The practice of so-called ‘Trilogues’:
    1. is an example of an informal practice involving the European Parliament, the Council and the Commission;
    2. is used to prepare the ordinary revision procedure to change the TFEU;
    3. is another word for the ‘conciliation committee’ meetings;
    4. is only used in the context of a ‘special’ legislative procedure.

    Question 28
    The action for Treaty infringement in Article 258 TFEU:
    1. is an example of decentralised enforcement of EU law;
    2. requires a reference to the ECJ from one of the national courts in the Member States;
    3. can be initiated by a Member State;
    4. is always dealt with by the CJEU in Luxembourg.

    Question 29
    The Dutch Government alone can veto the adoption of an EU act if:
    1. the act concerned is based on a proposal from the European Commission;
    2. the Council is to vote by Qualified Majority;
    3. the act concerned is based on Article 192(1) TFEU;
    4. the act concerned is based on Article 115 TFEU.

    Question 30
    Which of the following statements is true/false?
    I. Article 288 TFEU provides the legal basis for the EU to adopt a EU regulation in the field of the internal market.
    II. EU decisions are always addressed to private individuals or companies, not to the EU Member States.
    1. Statements I and II are true.
    2. Statements I and II are false.
    3. Statement I is true; statement II is false.
    4. Statement I is false; statement II is true.

    Part B: Open Questions

    Question 1: Case (max. 28 points)
    ‘Ahmad Qajar’
    Ahmad Qajar is an Iranian national and long-time opponent to the Iranian regime led by the Ayatollahs. At the age of 41 he was released from prison in Tehran and decided it was time to flee the country. After terrible tribulations he illegally arrived by boat in the Greek city of Thessaloniki without any official documents (as they were all withheld by the Iranian Authorities). He then travelled onwards to The Netherlands where the authorities soon discovered he was an illegal immigrant. Although he wanted to seek asylum in The Netherlands, the Dutch authorities sent Mr. Qajar back to Greece. Regulation 343/2003 (also known as the Dublin Regulation) which is based on Article 78(2)(e) TFEU determines that since Greece was the first country where Mr. Qajar (illegally) entered EU territory, it is the only competent Member State to deal with his asylum application.
    Mr Qajar was placed in a closed institution on the Island of Lesbos where he suffered terrible hardships. There was neither fresh water nor proper sanitation and he had to share one cell of 10 square meters with four other asylum seekers. His Greek lawyer filed an official complaint, stating that by applying Regulation 343/2003 the Dutch authorities had violated inter alia Article 4 of the EU Charter of Fundamental Rights and that the Greek authorities, also by applying Regulation 343/2003, had violated Article 24 of the Greek Constitution.

    1.a. Can Member States like The Netherlands directly apply a EU Regulation to the detriment of an individual such as Mr. Qajar?
    (max. 4 points, max. 50 words)

    1.b. - Do you think Article 4 of the EU Charter of Fundamental Rights amounts to a ‘right’ or to a ‘principle’?
    - What is, generally speaking, the legal relevance of this distinction?
    (max. 6 points; max. 200 words)

    1.c. Could the Greek court in Lesbos have declared Regulation 343/2003 invalid for violation of Article 24 of the Greek Constitution?
    (max. 6 points, max. 100 words)

    The new SIRISA Government in Greece acknowledges that living conditions in asylum centres like the one on Lesbos are bad. Yet, it maintains that part of the problem lies with the system of Regulation 343/2003 the practical result of which is that (too) many asylum seekers are being sent back to Greece since that country often happens to be the country where potential asylum seekers first crossed the external borders of the EU. The Commission, the European Parliament and most Member States want to accommodate the Greek wishes by changing the system of Regulation 343/2003, yet the Dutch and UK Governments are strongly opposed to such a legislative change.1.d Indicate whether the Dutch and the UK Governments can prevent an amendment of Regulation 343/2003.
    (max. 6 points; max. 300 words)

    The Dutch authorities had discovered on 12 March 2015 that Mr. Qajar was first in Greece as they had requested from the mobile phone companies and internet providers all his communication data. This right of the Dutch authorities is based on the Dutch Data retention law implementing the EU Data retention Directive. Thus they were able to track Mr. Qajar’s whereabouts back to Greece before he came to the Netherlands.

    1.e What could be wrong from a legal perspective with the Dutch Data retention law on 12 March 2015?
    (max. 6 points; max. 250 words)

    Question 2: Doctrine and Discussion (max. 12 points)
    Defend one of the following two statements:
    I. After the entry into force of the Treaty of Lisbon, the principle of subsidiarity can be expected to work effectively as a principle restraining EU law making activities.
    II. After the entry into force of the Treaty of Lisbon, the principle of subsidiarity cannot be expected to work effectively as a principle restraining EU law making activities.
    (Max. 12 points; max 500 words)

    Answer Key Multiple choice questions

    Question 1: 1

    Question 2: 2

    Question 3: 1

    Question 4: 2

    Question 5: 4

    Question 5: 4

    Question 7: 1

    Question 8: 1

    Question 9: 4

    Question 10: 4

    Question 11: 1

    Question 12: 4

    Question 13: 3

    Question 14: 2

    Question 15: 3

    Question 16: 4

    Question 17: 1

    Question 18: 1

    Question 19: 1

    Question 20: 3

    Question 21: 1

    Question 22: 2

    Question 23: 3

    Question 24: 2

    Question 25: 4

    Question 26: 3

    Question 27: 1

    Question 28: 4

    Question 29: 4

    Question 30: 2

    Model Answers Open Questions

    Question 1: Case (max. 28 points)
    ‘Ahmad Qajar’
    Ahmad Qajar is an Iranian national and long-time opponent to the Iranian regime led by the Ayatollahs. At the age of 41 he was released from prison in Tehran and decided it was time to flee the country. After terrible tribulations he illegally arrived by boat in the Greek city of Thessaloniki without any official documents (as they were all withheld by the Iranian Authorities). He then travelled onwards to The Netherlands where the authorities soon discovered he was an illegal immigrant. Although he wanted to seek asylum in The Netherlands, the Dutch authorities sent Mr. Qajar back to Greece. Regulation 343/2003 (also known as the Dublin Regulation) which is based on Article 78(2)(e) TFEU determines that since Greece was the first country where Mr. Qajar (illegally) entered EU territory, it is the only competent Member State to deal with his asylum application.
    Mr Qajar was placed in a closed institution on the Island of Lesbos where he suffered terrible hardships. There was neither fresh water nor proper sanitation and he had to share one cell of 10 square meters with four other asylum seekers. His Greek lawyer filed an official complaint, stating that by applying Regulation 343/2003 the Dutch authorities had violated inter alia Article 4 of the EU Charter of Fundamental Rights and that the Greek authorities, also by applying Regulation 343/2003, had violated Article 24 of the Greek Constitution.

    1.a. Can Member States like The Netherlands directly apply a EU Regulation to the detriment of an individual such as Mr. Qajar?
    (max. 4 points, max. 50 words)
    Yes, according to Article 288 (2) TFEU a Regulation shall have general application, it shall be binding in its entirety and directly applicable in all Member States. EU regulations are binding on anyone coming within their scope throughout the European Union. So the Dutch authorities must apply the Regulation directly (Fairhurst).

    1.b. - Do you think Article 4 of the EU Charter of Fundamental Rights amounts to a ‘right’ or to a ‘principle’?
    - What is, generally speaking, the legal relevance of this distinction?
    (max. 6 points; max. 200 words)

    Art. 4 CFR is a right, not a principle. The distinction between rights and principles can be deduced from Art. 52 (5) CFR. Principles set general goals for governmental action, and require implementation through legislative and executive acts of the EU institutions or of the Member States when they are implementing Union law. They are judicially cognizable/enforceable only in the interpretation of such acts. Rights have direct effect and can be directly invoked before a Court. They may follow from principles, but are made concrete in the CFR. They set limits to governmental action. Therefore, the distinction is relevant for judicial review, in particular for the question whether an individual can invoke an Article of the CFR directly before a court.

    1.c. Could the Greek court in Lesbos have declared Regulation 343/2003 invalid for violation of Article 24 of the Greek Constitution?
    (max. 6 points, max. 100 words)

    No, in Foto Frost the ECJ ruled that national courts do not have the power to declare acts of the EU institutions (here Regulation 343/2003) invalid; only the ECJ has that competence. Hence, in case of doubt all national courts are obliged to refer a preliminary question on the (in)validity of the EU act in question to the ECJ (in accordance with Article 267, under b, TFEU) (Foto-Frost, para 14 and 15). Moreover, if the Greek court were to declare the Dublin Regulation invalid, it would ignore the rule of supremacy of EU law over national law. In Costa/ENEL the ECJ ruled that the law stemming from the Treaty could not, because of its special and original nature, be overridden by domestic legal provisions, however framed (para 12). Hence, all provisions of EU law, including secondary EU law (here the Dublin Regulation), enjoy supremacy over all provisions of national law, including the Greek Constitution.
    The new SIRISA Government in Greece acknowledges that living conditions in asylum centres like the one on Lesbos are bad. Yet, it maintains that part of the problem lies with the system of Regulation 343/2003 the practical result of which is that (too) many asylum seekers are being sent back to Greece since that country often happens to be the country where potential asylum seekers first crossed the external borders of the EU. The Commission, the European Parliament and most Member States want to accommodate the Greek wishes by changing the system of Regulation 343/2003, yet the Dutch and UK Governments are strongly opposed to such a legislative change.

    1.d Indicate whether the Dutch and the UK Governments can prevent an amendment of Regulation 343/2003.
    (max. 6 points; max. 300 words)

    From the facts of the case it is clear that Regulation 343/2003 is adopted on the basis of Article 78(2)(e) TFEU. Article 78(2) TFEU states that decisions falling within the scope of the aforementioned legal basis should be taken in accordance with the ordinary legislative procedure. This procedure is described in Article 294 TFEU. According to this procedure the Council of the EU decides together with the European Parliament. Decisions can be adopted only if they are accepted both by the European Parliament and the Council of the EU. For the purpose of the application of this procedure the Council of the EU adopts its decisions by qualified majority voting. The calculation of the qualified majority which is applicable as of 1 November 2014 can be found in Articles 16(4) TEU and 11 of the Decision 2009/237and in Annex III of Council Decision 2009/937. A qualified majority is defined as at least 55 % of the members of the Council, comprising at least fifteen of them and representing Member States comprising at least 65 % of the population of the Union. A blocking minority must include at least four Council members. In our case only two Council members, the representatives of the Netherlands and the United Kingdom, would like to block the decision in question. They cannot do so considering that a ‘blocking minority’ requests the disapproval of at least four and not two Council members.
    The Dutch authorities had discovered on 12 March 2015 that Mr. Qajar was first in Greece as they had requested from the mobile phone companies and internet providers all his communication data. This right of the Dutch authorities is based on the Dutch Data retention law implementing the EU Data retention Directive. Thus they were able to track Mr. Qajar’s whereabouts back to Greece before he came to the Netherlands.

    1.e What could be wrong from a legal perspective with the Dutch Data retention law on 12 March 2015?
    (max. 6 points; max. 250 words)

    On 12 March 2015 the Dutch law implements an invalid directive (the Data Retention Directive was declared invalid by the CJEU on 8 April 2014, see case C-293/12 (‘Digital Righs Ireland’) in your syllabus. It is mandatory to mention the case and its date! It therefore now appears that the Dutch law, just like the Directive, violates both Article 7 and 8 Charter of Fundamental Rights just like the Data Retention Directive did. NB In 2015 the court in The Hague indeed declared the Dutch law implementing the Data retention Directive also invalid, for breach of the Charter. See ECLI:NL:RBDHA:2015:2498.

    Question 2: Doctrine and Discussion (max. 12 points)
    Defend one of the following two statements:
    I. After the entry into force of the Treaty of Lisbon, the principle of subsidiarity can be expected to work effectively as a principle restraining EU law making activities.
    II. After the entry into force of the Treaty of Lisbon, the principle of subsidiarity cannot be expected to work effectively as a principle restraining EU law making activities.
    (Max. 12 points; max 500 words)

    As a preliminary matter, students should clarify the principle of subsidiarity. Its definition can be found in Article 5(3) TEU, which provides that in areas which do not fall within the exclusive competences of the Union, the Union shall act “only if and in so far as the objectives of the proposed action cannot be sufficiently achieved by the Member States, either at central level or at regional and local level, but can rather, by reason of the scale or effects of the proposed action, be better achieved at Union level”.

    1) Students supporting the first statement, i.e. that the principle of subsidiarity can be expected to effectively restrain EU law-making activities, could refer to Protocol No. 2 on the application of the principles of subsidiarity and proportionality, annexed to the Treaties. Protocol No. 2, in its current form, was introduced by the Lisbon Treaty with the intention to involve national parliaments at an earlier stage of the EU legislative process, and to enable them with a procedure to exercise control on whether the Union acts in compliance with the principles of subsidiarity and proportionality.
    The details of the procedure are explained in Protocol No. 2, and therefore will not be repeated here. What matters particularly is that national parliaments are given a ‘vote’ each to express a positive or negative opinion on a draft legislative act’s compliance with the principle of subsidiarity. This takes place, within the framework of the ordinary legislative procedure (Article 294 TFEU), right after the Commission’s proposal (i.e., the draft legislative act). Whenever one third of the ‘votes’ is against the draft, it must be reviewed (‘yellow card’ procedure, Article 7(2) of Protocol No. 2). According to the ‘orange card’ procedure, which is triggered when a majority of the ‘votes’ is cast against the application of the principle of subsidiarity in the draft act, the Commission must review its proposal. Differently from the other procedure, here the Commission must receive the approval of the European Parliament and the Council, in the case it decides to not amend the draft legislative act (Article 7(3) of Protocol No. 2).
    Judicial enforcement by the EU Court of Justice under Art. 263 TFEU is obviously a possible means to ensure the validity of EU acts, including those allegedly adopted in breach of the principle of subsidiarity.

    2) Students supporting the view that the principle of subsidiarity cannot be expected to function properly as a EU law-making restraining principle could point out that the procedures contained in Protocol No. 2 are not tantamount to a ‘red card’ procedure, i.e. national parliaments cannot block a draft legislative act on the basis of a breach of the principle of subsidiarity (see Schütze, p. 47). The ‘yellow card’ procedure only provides that the EU institutions must review that act, but the institutions may decide not to amend it. Even the ‘orange card’ procedure allows the EU legislator not to amend the draft legislative act in spite of a majority of national parliaments opposing it, as long as the European Parliament and the Council vote in favour.
    A convincing critique of the principle of subsidiarity refers to its vague formulation, which makes the principle difficult to enforce. It is not easy to assess in which cases certain objectives can be better achieved at the Member State level, especially because such assessment is conducted in abstract terms and prior to the entry into force of the act. It can further be argued that the institution evaluating whether action shall be better taken at the Union level, the Commission, has an inherent interest in claiming that the objectives can be better achieved at the Union level.
    Concerning the formulation of the principle, Article 5(3) TEU actually recognizes two tests: a national efficiency test (the Union can only act where the objectives of the proposed action could not be sufficiently achieved by the Member States), which appears to be an absolute standard, and a comparative efficiency test (the Union should not act unless it can better achieve the objectives of the proposed action). It is difficult to see how these tests can be reconciled. Indeed, the wording of Article 5(3) TEU has been called a “textual failure” (see Schütze, p. 45).

    Europees Recht II - B1 - Rechten - UvA - Oefententamen voor Deeltentamen II - 2010

    Europees Recht II - B1 - Rechten - UvA - Oefententamen voor Deeltentamen II - 2010

    Casus

    Zaak C56/09, Emiliano Zanotti tegen Agenzia delle Entrate

    1. Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van de artikelen 49 EG en 18 EG betreffende het vrij verrichten van diensten respectievelijk het burgerschap van de Unie.

    2. Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen E. Zanotti en de Agenzia delle Entrate (hierna: „Agenzia”) inzake het in mindering brengen op de brutobelasting van de kosten voor het volgen van universitaire cursus in een andere lidstaat.

    Toepasselijke nationale bepalingen

    3. Artikel 15, lid 1, sub e, van Besluit nr. 917 van de President van de Republiek tot goedkeuring van de eenvormige tekst betreffende de inkomstenbelasting; hierna: „Besluit 917”) bepaalt: „Op de brutobelasting wordt een bedrag in mindering gebracht gelijk aan 19 % van de hierna genoemde uitgaven die de belastingplichtige heeft gedaan (..): [...] e) voor kosten voor cursussen op universitair niveau, tot maximaal de voor binnenlandse instellingen vastgelegde heffingen en bijdragen.” (…)

    Hoofdgeding en prejudiciële vraag

    7. In het academiejaar 20032004 volgde verzoeker in het hoofdgeding, die een te Rome wonende advocaat-fiscalist is, een master internationaal belastingrecht aan het International Tax Center (hierna: „ITC”) te Leiden (Nederland).

    8. In zijn aangifte voor aanslagjaar 2003 bracht verzoeker overeenkomstig artikel 15, lid 1, sub e, BESLUIT 917 een bedrag van 19 % van de kosten voor het volgen van deze master in mindering op de brutobelasting als aftrekbare kosten voor het volgen van universitair onderwijs. Deze kosten bedroegen 12 000 EUR.

    9. Uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat de Agenzia heeft geweigerd leergeld voor de door Zanotti in Nederland gevolgde specialisatiecursus als aftrekpost in aanmerking te nemen en de aftrekbaarheid zelfs volledig heeft uitgesloten zonder daarvoor enige passende motivering of rechtvaardiging te geven (…)

    11. Op 14 december 2007 kwam Zanotti tegen zijn belastingaanslag op bij de Commissione tributaria provinciale di Roma; hij betwistte dat de betrokken aftrek werd geweigerd en hij beriep zich daartoe op de

    onverenigbaarheid met het gemeenschapsrecht van de door de Italiaanse regeling voorgeschreven beperkingen van de aftrek.

    12. Daarop heeft de Commissione tributaria provinciale di Roma de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vraag gesteld: „Verzetten de algemene beginselen van het Verdrag en van het gemeenschapsrecht inzake een doeltreffende en volledige rechterlijke bescherming, gelijke behandeling en vrij verkeer zich tegen toepassing van artikel 15, [lid 1,] sub e, van BESLUIT 917] (…)?”

    13. De Italiaanse regering is van mening dat de prejudiciële vraag irrelevant is voor de beslechting van de voor de nationale rechter aanhangige zaak. (…)

    14. Deze tegenwerping kan niet worden aanvaard. 15 Volgens vaste rechtspraak rust er een vermoeden van relevantie op de vragen betreffende de uitlegging van het gemeenschapsrecht die de nationale rechter heeft gesteld binnen het onder zijn eigen verantwoordelijkheid geschetste wettelijke en feitelijke kader, ten aanzien waarvan het niet aan het Hof is de juistheid te onderzoeken. Het Hof kan slechts weigeren uitspraak te doen op een verzoek van een nationale rechter wanneer duidelijk blijkt dat de gevraagde uitlegging van het gemeenschapsrecht geen verband houdt met een reëel geschil (…)

    18. De prejudiciële vraag strekt ertoe te bepalen of een nationale regeling als het BESLUIT 917, zoals uitgelegd en toegepast door de bevoegde nationale autoriteiten, strookt met het gemeenschapsrecht. In het kader van het hoofdgeding is zij kennelijk niet irrelevant. (…) De prejudiciële vraag

    23. Met zijn vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of de artikelen 18 EG en 49 EG aldus moeten worden uitgelegd dat zij in de weg staan aan een nationale regeling, zoals uitgelegd en toegepast door de bevoegde nationale autoriteiten, waarbij kosten voor het volgen van cursussen op universitair niveau in een andere lidstaat niet kunnen worden afgetrokken van de brutobelasting, terwijl deze kosten wel aftrekbaar zijn indien het gaat om cursussen op universitair niveau die worden verstrekt door in deze lidstaat gevestigde instellingen (…)

    24. Vooraf zij eraan herinnerd dat artikel 18 EG, waarin het recht van elke burger van de Unie om op het grondgebied van de lidstaten vrij te reizen en te verblijven in algemene termen is geformuleerd, een bijzondere uitdrukking vindt in de bepalingen die het vrij verrichten van diensten verzekeren. Indien het hoofdgeding onder artikel 49 EG valt, behoeft het Hof derhalve geen uitspraak te doen over de uitlegging van artikel 18 EG (…).

    26. Dienaangaande zij er om te beginnen aan herinnerd dat hoewel artikel 50, derde alinea, EG alleen melding maakt van de actieve vrijheid van dienstverrichting, in het kader waarvan de dienstverrichter zich verplaatst naar de ontvanger van de diensten, uit vaste rechtspraak blijkt dat de vrijheid van dienstverrichting de vrijheid van de ontvangers van de diensten omvat om zich te begeven naar een andere lidstaat waarin de dienstverrichter zich bevindt teneinde daar van deze diensten gebruik te maken (…).

    27. Het hoofdgeding betreft de fiscale behandeling in de lidstaat van verblijf van de ontvanger van de dienst van de onderwijskosten die werden gemaakt aan een universitaire instelling in een andere lidstaat.

    28. Derhalve moet worden nagegaan of onderwijs dat door een universitaire instelling als het ITC wordt gegeven, „dienstverrichtingen welke gewoonlijk tegen vergoeding geschieden” vormen in de zin van artikel 50, eerste alinea, EG.

    29. Volgens de opmerkingen van de Europese Commissie, ondersteund door verzoeker in het hoofdgeding, is het ITC een particuliere instelling die samenwerkt met de openbare universiteit te Leiden. (…)

    30. Er is reeds geoordeeld dat het wezenlijke kenmerk van de vergoeding in de zin van artikel 50, eerste alinea, EG, hierin bestaat dat zij de economische tegenprestatie voor de betrokken dienst vormt (…).

    31. Het Hof heeft aldus het onderwijs dat wordt gegeven door bepaalde instellingen die deel uitmaken van een openbaar onderwijsstelsel en volledig of hoofdzakelijk uit de staatskas worden gefinancierd, uitgesloten van het begrip „diensten” in de zin van artikel 50 EG. Het Hof heeft gepreciseerd dat de staat bij de organisatie en de handhaving van een dergelijk openbaar onderwijsstelsel, dat in de regel wordt gefinancierd uit de staatskas en niet door de leerlingen of hun ouders, niet de bedoeling heeft werkzaamheden tegen vergoeding te verrichten, maar zijn sociale, culturele en opvoedkundige taak jegens zijn bevolking vervult (…).

    32. Daarentegen heeft het Hof geoordeeld dat onderwijs dat wordt gegeven door onderwijsinstellingen die hoofdzakelijk uit particuliere middelen worden gefinancierd, met name door studenten of hun ouders, „diensten” in de zin van artikel 50 EG vormen, daar het door deze instellingen nagestreefde doel er immers in bestaat, tegen vergoeding diensten aan te bieden (…). (…)

    35. Hieruit vloeit voort dat artikel 49 EG van toepassing is op feiten als die in het hoofdgeding, waarin een belastingplichtige van een lidstaat studeert aan een universitaire instelling in een andere lidstaat, waarvan kan worden aangenomen dat zij diensten tegen vergoeding verricht, dat wil zeggen dat zij hoofdzakelijk uit particuliere middelen wordt gefinancierd. Of dit het geval is moet door de nationale rechter worden nagegaan. Het vrij verrichten van diensten

    37. Zanotti heeft aangevoerd dat ten tijde van de feiten in het hoofdgeding de master die hij aan het ITC volgde, aan geen enkele openbare of particuliere instelling in Italië kon worden behaald. (…)

    40. Zo aan een belastingplichtige die aan een particuliere instelling in een andere lidstaat heeft gestudeerd een aftrek wordt geweigerd, moet worden opgemerkt dat een nationale regeling waarbij het recht om de kosten voor het volgen van in een andere lidstaat aangeboden cursussen op universitair niveau in mindering te brengen op de brutobelasting op algemene wijze wordt uitgesloten, terwijl deze mogelijkheid wel bestaat voor de kosten voor het volgen van in deze lidstaat aangeboden cursussen op universitair niveau, voor belastingplichtigen die aan universitaire instellingen in het buitenland studeren, een zwaardere fiscale last meebrengt.

    41. Een dergelijke regeling leidt ertoe dat in Italië wonende belastingplichtigen ervan worden afgebracht onderwijscursussen op universitair niveau te volgen aan in een andere lidstaat gevestigde instellingen. Zij vormt verder ook een belemmering voor het onderwijsaanbod van in andere lidstaten gevestigde particuliere onderwijsinstellingen dat is gericht op in Italië wonende belastingplichtigen (…).

    42. Een dergelijke regeling belemmert de door artikel 49 EG gewaarborgde vrijheid van dienstverrichting. Dit artikel verzet zich immers tegen toepassing van elke nationale regeling die ertoe leidt dat het verrichten van diensten tussen lidstaten moeilijker wordt dan het verrichten van diensten binnen een enkele lidstaat (…).

    43. Een dergelijke belemmering is naar gemeenschapsrecht alleen gerechtvaardigd indien zij is gebaseerd op objectieve overwegingen die losstaan van de nationaliteit van de betrokken personen en evenredig is aan de door het nationale recht nagestreefde legitieme doelstelling.

    44. Dienaangaande zij vastgesteld dat in casu geen enkele rechtvaardiging werd aangevoerd. (…)

    64. Bij gebrek aan harmonisatiemaatregelen staat het aan de lidstaten om, in de uitoefening van hun bevoegdheden, de criteria voor de berekening van de aftrekbare kosten voor cursussen op universitair niveau vast te stellen, op voorwaarde dat de desbetreffende regels in overeenstemming zijn met de bepalingen van het EG-Verdrag, en met name, in een geval als in het hoofdgeding, in Italië wonendebelastingplichtigen er niet van afbrengen cursussen op universitair niveau te volgen aan instellingen in andere lidstaten.

    66. Gelet op een en ander moet artikel 49 EG aldus worden uitgelegd dat: het in de weg staat aan een nationale regeling volgens welke belastingplichtigen de kosten voor cursussen op universitair niveau aan universitaire instellingen op het grondgebied van deze lidstaat kunnen aftrekken van de brutobelasting, maar deze mogelijkheid op algemene wijze wordt uitgesloten voor kosten voor cursussen op universitair niveau aan een particuliere universitaire instelling in een andere lidstaat; Het burgerschap van de Unie

    67. Zoals blijkt uit de punten 24 tot en met 35 van het onderhavige arrest, moet een regeling als die welke in het hoofdgeding aan de orde is, mocht de verwijzende rechter concluderen dat artikel 49 EG niet van toepassing is op de feiten van het hoofdgeding, ook aan artikel 18 EG worden getoetst.

    68. De hoedanigheid van burger van de Unie dient de primaire hoedanigheid van de staatsburgers van de lidstaten te zijn, en verleent degenen onder deze staatsburgers die zich in dezelfde situatie bevinden, ongeacht hun nationaliteit en onverminderd de uitdrukkelijk vastgestelde uitzonderingen, binnen de werkingssfeer van het Verdrag aanspraak op een gelijke behandeling rechtens (…).

    69. Tot de situaties die binnen de werkingssfeer van het gemeenschapsrecht vallen, behoren die waarin gebruik wordt gemaakt van de door het Verdrag gewaarborgde fundamentele vrijheden, met name de in artikel 18 EG neergelegde vrijheid om op het grondgebied van de lidstaten te reizen en te verblijven (…).

    70. Aangezien een burger van de Unie in elke lidstaat recht heeft op dezelfde behandeling rechtens als de staatsburgers van deze lidstaat die zich in dezelfde situatie bevinden, zou het onverenigbaar zijn met het beginsel van het vrije verkeer indien deze burger in de lidstaat waarvan hij de nationaliteit heeft, minder gunstig wordt behandeld dan wanneer hij geen gebruik zou hebben gemaakt van de door het Verdrag verleende rechten inzake vrij verkeer (…).

    71. Deze rechten kunnen hun volle werking niet ontplooien indien een staatsburger van een lidstaat ervan kan worden afgebracht deze rechten uit te oefenen, door belemmeringen die bij zijn verblijf in de lidstaat van ontvangst worden opgeworpen door een regeling van zijn staat van herkomst die hem benadeelt om de enkele reden dat hij deze rechten heeft uitgeoefend (…).

    72. Verzoeker in het hoofdgeding heeft door het volgen van cursussen aan een universitaire instelling in een andere lidstaat gebruikgemaakt van zijn recht van vrij verkeer.

    73. Indien een nationale regeling door de bevoegde belastingautoriteiten aldus wordt uitgelegd en toegepast dat de belastingaftrek voor kosten voor cursussen op universitair niveau op algemene wijze wordt uitgesloten op grond dat deze kosten aan een universitaire instelling in een andere lidstaat werden gemaakt, terwijl deze mogelijkheid wel bestaat voor kosten voor het volgen van cursussen op universitair niveau die in deze lidstaat worden aangeboden, dan benadeelt deze regeling de belastingplichtigen om de enkele reden dat zij hun recht van vrij verkeer hebben uitgeoefend (…).

    74. Een dergelijke uitsluiting vormt een belemmering voor de vrijheden die iedere burger van de Unie op grond van artikel 18, lid 1, EG geniet. Het Hof verklaart: Artikel 49 EG staat in de weg aan een nationale regeling volgens welke belastingplichtigen de kosten voor cursussen op universitair niveau aan universitaire instellingen op het grondgebied van deze lidstaat kunnen aftrekken van de brutobelasting, maar deze mogelijkheid op algemene wijze wordt uitgesloten voor kosten voor cursussen op universitair niveau aan een particuliere universitaire instelling in een andere lidstaat; Artikel 18 EG staat in de weg aan een nationale regeling volgens welke belastingplichtigen de kosten voor cursussen op universitair niveau aan instellingen op het grondgebied van die lidstaat kunnen aftrekken van de brutobelasting, maar deze mogelijkheid op algemene wijze wordt uitgesloten voor kosten voor cursussen op universitair niveau aan een universitaire instelling in een andere lidstaat.

    Vragen

    Vraag 1

    A.

    De feiten van Zanotti dateren van vóór de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon. Noem alle Verdragsbepalingen die aan de orde komen in deze zaak in hun huidige nummering.

    B.

    Bij welk verdrag (naam, jaar) is de vrijheid van dienstverlening in het Europese recht geïntroduceerd)? En bij welk verdrag (naam, jaar) het burgerschap van de Unie?

    Vraag 2

    A.

    Er zijn drie redenen denkbaar waarom een hoogste nationale rechter kan besluiten om geen prejudiciële vraag m.b.t. de uitlegging van een bepaling van EU-recht te verwijzen naar het HvJ. Een van deze redenen is in deze zaak opgeworpen door de Italiaanse Regering. Welke reden is dit en welke andere twee redenen kunt u noemen? Geef van elk een zeer korte omschrijving.

    B.

    In de jurisprudentie van het HvJ zijn er twee beginselen geformuleerd waar het nationaal procesrecht van de EU lidstaten aan moet voldoen. Geeft aan welk van deze twee beginselen is geschonden in de zaak Zanotti door het ʻArgentia delle Entrataʼ?

    Vraag 3

    A.

    Overeenkomstig r.o. 35 van het arrest Zanotti moet het gevolgde onderwijs aan het ITC worden aangemerkt als een dienst verricht tegen vergoeding. Beargumenteer aan de hand van relevante jurisprudentie of het ITC als een ʻondernemingʼ in de zin van het Europese mededingingsrecht moet worden aangemerkt.

    B.

    Neem aan dat de ʻAgenzia delle Entrateʼ naar aanleiding van de prejudiciële beslissing toch besluit om de kosten voor ITCʼs onderwijsdiensten in mindering te brengen op Zanottiʼs belastingplichten. Het gevolg hiervan is dat alle commerciële onderwijsinstellingen in de EU van de Italiaanse belastingregeling (aftrekbaarheid) kunnen profiteren. Beargumenteer of deze belastingvermindering leidt tot staatssteun in de zin van Artikel 107(1) VWEU.

    C.

    Stel dat op basis van een afspraak tussen ITC en enkele Italiaanse commerciële onderwijsinstellingen, ITC weigert om Italiaanse studenten aan te nemen. Met welke bepaling in het VWEU zou deze afspraak in strijd kunnen zijn?

    Vraag 4

    A.

    Leg uit waarom de feitelijke vraag naar de status van de Leidse onderwijsinstelling (particulier of openbaar) waar Zanotti de cursus belastingrecht volgde zo belangrijk was voor de vraag of deze zaak moest worden afgedaan aan de hand van het vrij verkeer van diensten dan wel aan de hand van de regels omtrent het EU burgerschap.

    B.

    Stel: de Italiaanse Regering voert ter rechtvaardiging van de weigering van de belastingaftrek aan dat deze bekeken moet worden tegen een algemene achtergrond, in die zin dat deze nodig is om het financiële evenwicht van het Italiaans belastingstelsel te handhaven. Immers, als belastingaftrek wordt toegestaan voor uitgaven die in het buitenland zijn gedaan levert dat minder inkomsten op voor de Italiaanse staatskas. Geef aan (1) hoe rechtvaardigingsgronden in de rechtspraak worden toegepast en (2) of op basis van die rechtspraak de hier door Italië ingeroepen rechtvaardigingsgrond kans van slagen heeft.

    Vraag 5

    A.

    Er is weinig EU wetgeving met betrekking tot onderwijs. Kunt u dit verklaren aan de hand van de verdeling van bevoegdheden tussen de EU en de EU lidstaten?

    B.

    Op een aantal beleidsterreinen bevat het EU Werkingsverdrag een harmonisatieverbod. Noem er minstens één. Onder welke voorwaarden kunt u zich voorstellen dat de EU wetgever tóch op dergelijke terreinen tot wetgeving (in de zin van harmonisatie van het nationale recht van de Lidstaten) kan overgaan?

    C.

    Stel dat de EU wetgevende activiteiten ontplooit waarbij het onderwijs als beleidsterrein behoorlijk wordt ʻingevuldʼ ten koste van de bevoegdheden van de EU lidstaten. Noem één nationale rechter waarvan u verwacht dat deze problemen kan doen ontstaan als dit gebeurt, en geef aan waarom.

    Vraag 6

    Bespreek in kader van het thema ʻNederland in de EUʼ het concept minimumharmonisatie.

    Antwoorden

    Vraag 1

    A.

    Art. 18 EG = art. 21 Wv

    Art. 50 EG = art. 57 Wv

    Art. 49 EG = art. 56 Wv

    (Zie het arrest,ERAD 4de druk paragraaf 3.2, 7.4)

    B.

    Dienstverlening bij het Verdrag van Rome (EEG-verdrag) van 1957.

    Burgerschap bij het Verdrag van Maastricht (EG-verdrag), 1992.

    (ERAD 4de druk paragraaf 1.2 e.v.)

    Vraag 2

    A.

    De drie redenen waarom een hoogste rechter toch geen prejudiciële vragen hoeft te stellen over de uitleg van EU-recht, ondanks de verwijzingsplicht zoals geformuleerd in art. 267, derde alinea, Wv, staan in het Cilfit-arrest:

    1. de hoogste rechter acht een beslissing van het HvJ niet noodzakelijk, dat wil zeggen niet relevant, voor het wijzen van zijn eindvonnis (ov. 10 Cilfit);

    2. het HvJ heeft reeds eerder uitspraak gedaan over de vraag van uitleg van EU-recht die later bij de hoogste rechter leeft, of over een soortgelijke vraag. Dit is de zogenoemde acte éclairé-uitzondering (ov. 13-15 Cilfit);

    3. volgens de hoogste rechter kan er redelijkerwijze geen twijfel bestaan over de juiste uitlegging en toepassing van de betrokken EU-regel. Daarbij maant het HvJ de hoogste rechters wel om zeer voorzichtig te zijn om deze zogenoemde acte clair-exceptie toe te passen, door te wijzen op het feit dat het EU-recht meerdere, gelijkelijk authentieke taalversies kent, een eigen terminologie hanteert, en dat iedere bepaling van EU-recht in de context van het gehele EU-recht moet worden uitgelegd (ov. 16-20). In Zanotti voert de Italiaanse Regering de eerste reden aan: de prejudiciële vraag zou niet noodzakelijk/irrelevant zijn voor de beslechting van het geschil (ov. 13). Dit wordt door het Hof echter verworpen (ov. 14-15).

    (Zie arrest Cilfit, ERAD 4de druk paragraaf 9.3.2)

    B.

    Zie het Rewe/Comet-arrest, ov. 5 (en Delena Wells, ov. 70): ondanks het uitgangspunt van nationale procesautonomie, dienen de nationale procesregels die gelden voor de handhaving van EU-recht niet minder gunstig te zijn dan de procesregels die gelden voor soortgelijke nationale vorderingen (beginsel van gelijkwaardigheid of non-discriminatie), en ook mogen deze nationale procesregels het in de praktijk niet onmogelijk of zeer moeilijk maken om EU-rechten voor de nationale rechter te handhaven (effectiviteits- of doeltreffendheidsbeginsel).

    In het Heylens-arrest (ov. 15) wordt deze laatste eis uitgewerkt tot een beginsel van doeltreffende toegang tot de nationale rechter, waaronder ook de plicht valt om voorafgaande besluiten van de nationale administratie goed te motiveren. In Zanotti is duidelijk sprake van schending van het effectiviteitsbeginsel, zoals uitgewerkt in Heylens: de Italiaanse bestuurlijke autoriteit had het verzoek van Zanotti afgewezen “zonder daarvoor enige passende motivering of rechtvaardiging te geven” (ov. 9).

    (Zie Heylens arrest, ERAD 4de druk paragraaf 9.6)

    Vraag 3

    A.

    Studenten moeten verwijzen naar Höfner r.o. 21 en het criterium economische activiteit. Vervolgens moeten de studenten dit criterium toepassen op de casus en concluderen dat dit inderdaad een economische activiteit is.

    (ERAD 4de druk paragraaf 5.2 en Höfner arrest)

    B.

    Studenten moeten hier Artikel 107(1) toepassen. Hiertoe moeten de verschillende elementen worden doorlopen. Volstaan kan worden met de conclusie dat niet is voldaan aan het selectiviteitscriterium, omdat niet langer ʻbepaaldeʼ ondernemingen worden begunstigd.

    Bij juiste argumentering kunnen de studenten ook punten verdienen voor de toepassingen van de overige elementen uit Artikel 107(1):

    • van de staten of met staatsmiddelen bekostigd

    • ongustige beïnvloeding handel.

    Studenten die wel het selectiviteitscriterium toepassen, maar beredeneerd tot de conclusie komen dat er toch bepaalde ondernemingen of producties worden begunstigd en dat de mededinging dus toch wordt vervalst kunnen maximaal 8 pnt verdienen.

    (ERAD 4de druk paragraaf 5.4 e.v.)

    C.

    Verwijzing en toepassing van Artikel 101 VWEU.

    De puntenverdeling houdt verband met de vraagstelling. Studenten wordt namelijk niet expliciet gevraagd hun antwoord te beargumenteren. Studenten kunnen deze vraag ook oplossen aan de hand van de het discriminatieverbod van Artikel 18 VWEU. In dat geval moeten de studenten wel beargumenteren waarom Artikel 18 VWEU horizontale directe werking heeft.

    Studenten zouden deze vraag kunnen oplossen aan de hand van Artikel 56 VWEU. In dat geval moet worden beredeneerd dat dit een belemmering is voor de dienstontvanger. Verder moet de student beargumenteren waarom deze bepaling horizontale directe werking zou hebben.

    (ERAD 4de druk paragraaf 5.2 e.v.)

    Vraag 4

    A.

    Artikel 57 WV definieert diensten als ʻdienstverrichtingen welke gewoonlijk tegen vergoeding geschiedenʼ. Het begrip ʻdienstʼ vormt de toegangspoort tot de rechten die het Werkingsverdrag aan het vrij verkeer van diensten verbindt, zie ook r.o. 31 van Zanotti. Een particulier gefinancierde opleiding 'geschiedt tegen vergoedingʼ en is een dienst, een uit openbare middelen gefinancierde opleiding is dat niet.

    (ERAD 4de druk paragraaf 3.2.3)

    B.

    1. In de rechtspraak worden rechtvaardigingsgronden (zowel berustend op Verdrag als op de Rule of Reason) over het algemeen strict en grondrechtenconform geïnterpreteerd. Rechtvaardigingsgronden moeten bestaan uit publieke belangen, mogen niet leiden tot protectionisme, hebben een tijdelijk karakter en moeten evenredig zijn. Voor Rule of Reason rechtvaardigingsgronden geldt bovendien dat zij geen maatregelen met onderscheid kunnen rechtvaardigen, hoewel de rechtspraak hier niet eenduidig over is [n.b.: veel studenten verwijzen naar Gebhard r.o. 37, waar een deel van deze elementen wordt genoemd, hier zijn ook punten voor toegekend].

    2. In casu kan Italië zich niet beroepen op het Verdrag (het evenwicht van het belastingstelsel wordt niet genoemd in artikel 62 juncto artikel 52) en een beroep op de Rule of Reason loopt waarschijnlijk stuk op het feit dat de maatregel onderscheid maakt. Bovendien zou men kunnen stellen dat de maatregel een protectionistisch karakter heeft.

    (ERAD 4de druk paragraaf 8.2 e.v.)

    Vraag 5

    A.

    Het feit dat de Unie weinig wetgeving met betrekking tot onderwijs heeft uitgevaardigd kan verklaard worden aan hand de beperkte bevoegdheden van de Unie op dit gebied. De rechtsorde van de Europese Unie is gebaseerd op het attributiebeginsel (art 5 lid 1 EUv). Dus, de Unie mag alleen wetgeving uitvoeren op gebieden waar ze bevoegd is. Ze heeft geen Kompetenz-Kompetenz. Er zijn drie verschillende typen bevoegdheden: exclusieve (art 3 Wv), gedeelde (art 4 Wv) en aanvullende (art 6 Wv). Op het gebied van onderwijs is de Unie slechts bevoegd de lidstaten te ondersteunen en stimuleringsmaatregelen te nemen (aanvullende bevoegdheid). Dit volgt uit artikel 6 sub e Wv. Dit is verder uitgewerkt in art 165 Wv. Op basis van dit artikel mag de Unie de activiteiten van de lidstaten slechts ondersteunen waarbij verantwoordelijkheden van de lidstaten volledig dient te eerbiedigt op het gebied van de inhoud van het onderwijs, de opzet van het onderwijsstelsel en de culturele en taalkundige verscheidenheid. Ook bestaat met betrekking tot onderwijs een harmonisatieverbod.

    (ERAD 4de druk paragraaf 10.1)

    B.

    Het harmonisatieverbod bestaat op alle beleidsgebieden waar de Unie aanvullende bevoegdheden heeft, zie art 6 Wv. Bijvoorbeeld art. 168 lid 5 Wv (volksgezondheid) en art. 167 lid 5 Wv (cultuur). Het harmonisatieverbod is ook in art 2 lid 5 Wv in algemene termen uitgelegd (Zie echter het arrest Tabaksreclame voor het tweede deel van de vraag).

    De Unie mag toch tot wetgeving overgaan als de hoofddoelstelling van de wetgeving de verwerkelijking van de interne markt is. In dit geval is het wetgevingsmaatregel op art 114 Wv gebaseerd. Dit sluit niet uit dat volksgezondheid de ʻdoorslaggevendeʼ reden voor de wetgeving was (Tabaksreclame, r.o. 88). De voorwaarden voor wetgeving op de basis van art 114 Wv zijn:

    1. dat er verschillen tussen nationale regelingen bestaan die of tegenwoordig of toekomstig (r.o. 86 – dan moet het ontstaan van belemmeringen waarschijnlijk zijn) tot belemmeringen van het handelsverkeer leiden;

    2. dat de regel het doel heeft deze belemmeringen te voorkomen en de interne markt beter te reguleren.

    (ERAD 4de druk paragraaf 2.7.2, 9.4)

    C.

    Het is meest waarschijnlijk dat de hoogste Duitse rechter, het Bundesverfassungsgericht zich tegen een dergelijke wetgevingsmaatregel zou verzetten. Al sinds de bekende Solange uitspraken heeft het BVerfG de voorrang van Europees recht alleen voorwaardelijk geaccepteerd. Voor het laatst in het Lissabon Urteil van 30 Juni 2009 heeft het BVerfG duidelijk gemaakt dat het niet alleen de kernwaarden van de Duitse Grondwet ten opzichte van het Europees recht zal verzekeren, maar dat het ook een ultra vires controle en een subsidiariteitscontrole gaat doorvoeren (r.o. 240). Het BVerfG noemde verder vijf gebieden die bijzonder dicht bij de nationale soevereiniteit liggen. Op deze gebieden bestaan uitzonderlijk hoge rechtvaardigingseisen voor Europese wetgeving. Onderwijs, samen met cultuur en religie, is een van deze vijf gebieden (r.o. 248-260).

    (ERAD 4de druk paragraaf 1.5, 9.3)

    Vraag 6

    Algemeen: Bepaling van het onderwerp minimumharmonisatie is de methode van regelgeving waarbij de Europese Unie alle lidstaten op een bepaald gebied verplicht tot het stellen van basisnormen, maar elke lidstaat zelf die norm strenger mag stellen. Voorbeelden: richtlijn 80/51 (besproken in de Aher Waggon), richtlijn tabaksreclame art. 5, (zie gelijknamige arrest); richtlijn gezinshereniging, artt. 4(1d) en 8.

    VB Stellende redeneerstructuur:

    Minimumharmonisatie is een nuttig begrip in de sfeer van producten, vestiging en diensten (interne markt), maar minder in die van migratie.

    Uitwerking: Dit blijkt bij bestudering van de richtlijn gezinshereniging. In verschillende artikelen krijgen de lidstaten de bevoegdheid om verdergaande maatregelen te nemen. Neem Artikel 4 lid 1 onder d en artikel 4.2. De eerste bepaling geeft de lidstaten het recht, strenger te zijn bij toelating van kinderen dan de algemene regel dat de leden van het kerngezin steeds recht hebben op hereniging (preambule 9 en art. 4). De tweede bepaling geeft de lidstaten grotere vrijheid om ook familieleden buiten het kerngezin toe te laten. Het is niet duidelijk wat nu het minimum is en welke van de twee regels verder gaat. Wel gaat het in elk geval om resterende bevoegdheden.

    VB Vraagstellende redeneerstructuur:

    Men kan zich afvragen welke bevoegdheden voor de lidstaten resteren na zulke minimumharmonisatie.

    Uitwerking

    Wat betreft de bevoegdheden gaat het om twee punten.

    1. Ten eerste: hoever mag de lidstaat gaan in het stellen van extra eisen.

    2. Ten tweede: mag de lidstaat die strengere eisen stelt, producten, diensten en specialisten uit minder strenge landen, die niet aan de strenge normen voldoen, weren?

    Een belangrijk punt hierin waar iedere juridische analyse van de zaak mee moet beginnen is de vraag of de richtlijn in kwestie een vrij verkeersclausule bevat.

    Zo niet dan kan het zij dat de lidstaat strengere maatregelen mag vaststellen ook ten opzichte van producten of diensten uit andere landen, mits het Werkingsverdrag daarbij gerespecteerd blijft. Dit blijkt uit de zaak Aher Waggon.

    VB Analytische structuur:

    Er kan bij het fenomeen Minimumharmonisatie onderscheid worden gemaakt naar gelang dit door het Werkingsverdrag verplicht wordt voorgeschreven of, zonder zulke verdragsplicht, naar gelang het ʻvrijwilligʼ, dus zonder verplichting daartoe in het Werkingsverdrag, door de EU wetgever is afgesproken in een richtlijn.

    Uitwerking

    • de verdragsplicht tot minimumharmonisatie is bijv. te vinden in artikelen 153, 169, 193 Wv. Deze plicht betekent dat een richtlijn aan de lidstaten de bevoegdheid moet laten om strengere maatregelen te nemen op de betrokken gebieden (milieu)

    • minimumharmonisatie zonder verplichting daartoe is bijvoorbeeld te vinden in de richtlijn gezinshereniging, artikelen 4 leden 2 en 3. Deze richtlijn heeft als rechtsbasis (nu) art. 79 Wv, waarin niets over minimumharmonisatie staat. De wetgever van de Unie had dus de lidstaten elke vrijheid kunnen ontnemen om de nationale regels te verbijzonderen, maar heeft dat niet gedaan. (Zie ERAD, p. 123).

    (ERAD 4de druk paragraaf 3.10 e.v.)

    Europees Recht II - B1 - Rechten - UvA - Oefententamen voor Deeltentamen II - 2011

    Europees Recht II - B1 - Rechten - UvA - Oefententamen voor Deeltentamen II - 2011

    Casus

    Zaak C393/08 Emanuela Sbarigia t. Azienda USL RM

    1. Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van de artikelen 49 EG, 81 EG, 82 EG, 86 EG, 152 EG en 153 EG.

    2. Dit verzoek werd ingediend in het kader van een geding tussen E. Sbarigia, eigenares van een apotheek, en de Azienda Unità Sanitaria Locale Roma” (hierna: „ASL RM”) inzake de beslissing van de ASL RM houdende verwerping van de verzoeken van Sbarigia om te mogen afwijken van de sluitingsuren en de sluitingsperiodes, in het bijzonder tijdens de zomer van 2006.

    3. De in het hoofdgeding aan de orde zijnde wetgeving is de regionale wet van Latium nr. 26 van 30 juli 2002 betreffende de openingstijden, de wachtdiensten en de vakanties van apotheken (hierna: „LR 26/02”).

    4. De LR 26/02 bepaalt de openingstijden, de vrijwillige wachtdiensten, de wekelijkse sluiting en de jaarlijkse vakanties van apotheken. Deze bepalingen leggen met name maximale openingstijden op, alsook de verplichting om te sluiten op zondagen, feestdagen en een halve dag per week. Daarenboven legt de LR 26/02 een minimumduur op voor de jaarlijkse vakantie.

    5. Artikel 10 van LR 26/02 luidt als volgt: “Voor de stad Rome stelt elke Unità Sanitaria Locale (lokale gezondheidsdienst; hierna: ‚USL’) de bij deze wet voorgeschreven maatregelen vast die tot haar bevoegdheid behoren. Voor in specifieke gemeentelijke gebieden gevestigde apotheken kunnen de wekelijkse openingstijden voor het publiek, de vakanties van de stadsapotheken en de wekelijkse halve rustdag [...] worden gewijzigd bij beslissing van de territoriaal bevoegde USL, in overleg met de betrokken gemeente, de provinciale orde van apothekers en de voor apotheken meest representatieve vakorganisaties.”

    Hoofdgeding en prejudiciële vragen

    6. Sbarigia is eigenares van een apotheek, gelegen in de wijk „Tridente” in het historische stadscentrum van Rome. Deze wijk, die uitsluitend voetgangersgebied is, bevindt zich in het toeristische hart van de hoofdstad.

    8. In 2006 diende Sbarigia een verzoek in om te worden vrijgesteld van sluiting wegens jaarlijkse vakantie en feestdagen en om verlenging gedurende het hele jaar van de wekelijkse openingstijden. (…)

    9. Dit verzoek werd door de ASL RM afgewezen. Hiertegen heeft Sbarigia beroep ingesteld en opschortende maatregelen gevorderd.

    10. Bij beschikking van 22 juni 2007 heeft de verwijzende rechter het verzoek om opschorting van de tenuitvoerlegging van de beslissing (…) toegewezen. (…)

    15. De verwijzende rechter twijfelt aan de verenigbaarheid van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde wetgeving met de beginselen van gemeenschapsrecht inzake vrije mededinging van ondernemingen enerzijds en met de maatregelen van de Europese Unie ter verbetering en bescherming van de volksgezondheid anderzijds. Hij is met name van mening dat het huidige wetgevende kader van de regio Latium inzake de organisatie van de farmaceutische zorg in strijd met deze doelstellingen een beletsel vormt voor een doeltreffende bescherming van de volksgezondheid.

    16. De rechtbank heeft besloten de behandeling van de zaak te schorsen en het Hof volgende prejudiciële vragen te stellen: 1) Is het verenigbaar met de beginselen van gemeenschapsrecht inzake de bescherming van de vrije mededinging en van het vrij verrichten van diensten, zoals neergelegd in de artikelen 49 EG en 81, 82 EG en 86 EG dat apotheken het verbod wordt opgelegd om af te zien van de jaarlijkse vakantie en om buiten de toegestane maximale openingstijden open te blijven (…)? 2) Is het verenigbaar met de artikelen 152 [EG] en 153 [EG] dat de openbare farmaceutische dienst, zij het ter bescherming van de gezondheid van de gebruiker, aan beperkingen of verboden zoals die neergelegd in LR 26/02, wordt onderworpen met betrekking tot de mogelijkheid om de dagelijkse, wekelijkse en jaarlijkse openingstijden van apotheken uit te breiden?

    Ontvankelijkheid van de vragen

    17. De Griekse regering heeft de ontvankelijkheid van onderhavig verzoek om een prejudiciële beslissing betwist (…).

    18. De Griekse regering stelt dat de prejudiciële vragen geen grensoverschrijdende elementen omvatten en bijgevolg geen enkele band vertonen met het recht van de Unie.

    19. In dit verband zij eraan herinnerd dat het uitsluitend een zaak is van de nationale rechter aan wie het geschil is voorgelegd en die de verantwoordelijkheid draagt voor de te geven rechterlijke beslissing, om, gelet op de bijzonderheden van het geval, zowel de noodzaak van een prejudiciële beslissing voor het wijzen van zijn vonnis te beoordelen, als de relevantie van de vragen die hij aan het Hof voorlegt. Wanneer de gestelde vragen betrekking hebben op de uitlegging van het recht van de Unie, is het Hof derhalve in beginsel verplicht daarop te antwoorden (…).

    23. Wat de argumenten van de Griekse regering betreft, volgens welke alle elementen van het hoofdgeding zich afspelen binnen één enkele lidstaat, zij herinnerd aan de rechtspraak van het Hof, dat zijn antwoord voor de verwijzende rechter zelfs in die omstandigheden nuttig kan zijn, met name wanneer het nationale recht voorschrijft dat een nationaal onderdaan dezelfde rechten toekomen als die welke een onderdaan van een andere lidstaat in dezelfde situatie aan het recht van de Unie kan ontlenen (…).

    24. In casu heeft deze hypothese betrekking (…) op de rechten die een onderdaan van een andere lidstaat kan ontlenen aan het recht van de Unie indien hij zich in dezelfde situatie bevindt als Sbarigia, die een apotheek exploiteert in een specifieke zone van de stad Rome en wordt geconfronteerd met een beslissing van de bevoegde nationale administratie (…) om (..) af te zien van de wettelijke sluitingsperioden.

    25. Zo blijkt duidelijk dat, gelet op de omstandigheden van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde zaak, de uitlegging van artikel 49 EG, zoals door de verwijzende rechter in zijn beslissing gevraagd, voor de oplossing van het hoofdgeding irrelevant is.

    26. Uit vaste rechtspraak volgt immers dat een onderdaan van een lidstaat die op duurzame wijze een beroepsactiviteit uitoefent in een andere lidstaat, valt onder het hoofdstuk van het EG-Verdrag betreffende het recht van vestiging en niet onder het hoofdstuk betreffende de diensten (zie met name arresten Reyners, 2/74 en Gebhard, punt 28).

    27. Met betrekking tot de vrijheid van vestiging blijkt trouwens duidelijk dat (…) ook de uitlegging van dit artikel irrelevant is in het kader van het bij de verwijzende rechter aanhangige geding.

    28. Zoals gepreciseerd in punt 23 van dit arrest, is de betrokken apotheek een duurzame vestiging in de voetgangerszone van het stadscentrum van Rome en oefent de eigenares ervan, gesteld dat zij onderdaan van een andere lidstaat zou zijn, reeds een duurzame beroepsactiviteit uit. De uitoefening van het bij artikel 43 EG toegekende recht van vestiging is dus in het hoofdgeding kennelijk niet aan de orde.

    29. Gelet op het voorgaande moet worden vastgesteld dat de andere bepalingen van het gemeenschapsrecht inzake mededinging, waarvan de verwijzende rechter om uitlegging verzoekt, en meer bepaald de artikelen 81 en 82 EG en 86 EG, kennelijk evenmin van toepassing zijn in een context zoals deze aan de orde in het hoofdgeding. 31 Wat de artikelen 81 EG en 82 EG betreft, worden opgemerkt dat, zelfs al hebben deze artikelen slechts betrekking op het gedrag van ondernemingen en niet op wettelijke of bestuursrechtelijke maatregelen van de lidstaten, dit niet wegneemt dat deze artikelen, gelezen in samenhang met artikel 10 EG, dat een verplichting tot samenwerking in het leven roept, voorschrijven dat de lidstaten geen maatregelen mogen nemen of handhaven die het nuttig effect van de op ondernemingen toepasselijke mededingingsregels ongedaan kunnen maken (…).

    32. In dit verband blijkt echter duidelijk dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde nationale wetgeving betreffende de eventuele toekenning van een afwijking inzake de periodes van opening van een apotheek in een bijzondere zone van de stad Rome, op zichzelf of door de toepassing ervan de handel tussen lidstaten niet kan beïnvloeden in de zin van de artikelen 81 EG en 82 EG (zie, a contrario, arresten Vereniging van Cementhandelaren en Porto di Genova.

    33. Vastgesteld moet dus worden dat de eerste vraag van de verwijzende rechter, voor zover zij betrekking heeft op de bepalingen van de artikelen 81 EG en 82 EG, niet-ontvankelijk is.

    34. Ten derde vloeit uit het feit dat de bepalingen van het recht van de Unie inzake mededinging in het hoofdgeding niet toepasselijk zijn, voort dat ook artikel 86 EG niet toepasselijk is. (…)

    37. Wat de artikelen 152 EG en 153 EG betreft, waarover de verwijzende rechter het heeft in zijn tweede vraag, kan worden volstaan met vast te stellen dat (…) deze artikelen zich richten tot de instellingen van de Unie en de lidstaten, maar niet kunnen worden ingeroepen om nationale maatregelen aan het recht van de Unie te laten toetsen.

    38. Uit een en ander volgt dat het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing niet-ontvankelijk is.

    Vragen

    Vraag 1

    A.

    Waarom was volgens het HvJ het vrij verkeer van diensten en de vrijheid van vestiging niet in het geding in deze zaak?

    B.

    Stel dat mevr. Sbarigia zich in deze zaak eveneens had beroepen op het feit dat door de verplichte winkelsluitingstijden in de Wet Nr. 26 van Latium eveneens het vrij verkeer van goederen zou worden belemmerd (onder het motto ʻals de apotheek dicht moet, worden er ook geen medicijnen gekocht uit andere EU lidstatenʼ). Op welke grond denkt u dat dit beroep eveneens niet zou slagen?

    Vraag 2

    A.

    In deze zaak heeft mevrouw Sbarigia, onder meer, de artikelen 43 EG (oud), 49 EG (oud), 81 EG (oud), 82 EG (oud) en 86 EG (oud) ingeroepen. Had mevrouw Sbarigia deze artikelen ook kunnen inroepen indien het geschil voor de Italiaanse rechter had gediend tegen de beroepsvereniging voor apothekers in de regio Latium, een privaatrechtelijke organisatie? Gebruik in uw antwoord de huidige nummering van deze artikelen.

    B.

    Stel dat mevrouw Sbarigia helemaal geen actie had ondernomen tegen de ʻregionale wet nr. 26ʼ van Latium. Via welke andere procedure(s) had deze zaak dan ook nog voor het HvJ kunnen komen?

    C.

    In deze zaak had mevrouw Sbarigia een voorlopige voorziening gevraagd voor de Italiaanse rechter in afwachting van de uitspraak van het HvJ over de uitleg van EU recht. Stel dat dit rechtsmiddel in de Italiaanse rechtsorde niet voor handen was geweest. Met welk beginsel van Europese rechtsbescherming zou het Italiaanse bestuursprocesrecht dan in strijd zijn? Noem relevante rechtspraak.

    Het betreft hier het effectiviteitsbeginsel (ook wel doelmatigheidsbeginsel) zoals door het HvJ is verkondigd in de zaak Rewe Comet, zie ERAD p. 324 e.v. Het ontbeken van een mogelijkheid tot voorlopige rechtsbescherming doet ernstig afbreuk aan dit beginsel. NB: de zaak Zuckerfabrik was hier niet het juiste antwoord omdat deze betrekking had op de opschorting van een Europese Verordening; niet op de opschorting van een nationale maatregel.

    Vraag 3

    De vriend van mevrouw Sbarigia, de heer Van Loo, is in Nederland bij verstek veroordeeld wegens drugssmokkel. De Nederlandse autoriteiten hebben een Europees aanhoudingsbevel uitgevaardigd tegen de heer Van Loo voor de tenuitvoerlegging van een, in Nederland aan hem opgelegde, vrijheidsstraf van 3 jaar. Als de heer Van Loo Italiaans staatsburger was geweest had hij er voor mogen kiezen deze straf in Italië uit te zitten. Omdat hij echter Nederlander is, en korter dan 5 jaar ononderbroken legaal in Italië heeft verbleven, bepaalt de Italiaanse wet dat hij toch aan Nederland wordt overgeleverd. De heer Van Loo wil dit besluit van de Italiaanse overheid aanvechten met een beroep op art. 18 Wv. Heeft dit beroep, gezien de jurisprudentie van het HvJ EU, kans van slagen?

    Vraag 4

    A.

    In het arrest werd door het Hof uitgemaakt dat de ʻnuttig effectʼ regel uit het Europese mededingingsrecht niet werd geschonden. Geef aan wat onder deze regel verstaan wordt en waarom er van schending van deze regel geen sprake was in de zaak Sbarigia?

    B.

    Noem minstens één ander arrest waar om dezelfde reden er geen sprake was van een schending van de ʻnuttig effect regelʼ.

    Vraag 5

    Bespreek het harmonisatieverbod in artikel 168 lid 5 Wv inzake volksgezondheid.

    Vraag 6

    Met betrekking tot de voorrang van EU recht zijn er rechtsgeleerden die uitgaan van de ʻabsolute leerʼ dat wil zeggen dat de voorrang van EU recht zijn grondslag heeft in het EU recht zelf. Er zijn echter ook juristen die uitgaan van de ʻrelatieve leerʼ dat wil zeggen dat de voorrang van het EU recht afhangt van de nationale grondwet. Geef aan in welk ʻkampʼ men het beste het ʻLissabon Urteilʼ kan plaatsten.

    Antwoorden

    Vraag 1

    A.

    Wat betreft diensten stel het HvJ heel duidelijk dat uit oude rechtspraak (o.a. de zaak Gebhard en Reynders) blijkt dat deze ʻvrijheidʼ niet in het geding is als er sprake is van duurzame uitoefening van economische activiteiten in een andere lidstaat. Zie r.o. 26 van Sbarigia. Wat betreft de vrije vestiging is dan weer duidelijk gebleken uit de feiten van Sbarigia dat deze reeds duurzaam gevestigd was in Italië waardoor zij niet langer kon stellen dat, onder het regime, van vestiging, toegang tot de Italiaanse markt werd bemoeilijkt (ongeacht de nationaliteit van mevr. Sbarigia).

    (ERAD 4de druk, paragraaf 3.1 en 3.2.3)

    B.

    Hier is het antwoord anders dan bij vraag 2a omdat er wel degelijk een aanknopingspunt is met de interne markt. Apotheken in Rome verkopen inderdaad ook goederen (medicijnen etc.) uit ander EU-lidstaten. Echter, het gaat hier om Winkelsluitingstijden. Uit rechtspraak van het HvJ blijkt dat winkelsluitingstijden gelden als een verkoopmodaliteit die, (1) mits van toepassing op alle marktdeelnemers en (2) mits deze rechtens en feitelijk dezelfde invloed op de verhandeling van binnenlandse een buitenlandse goederen hebben, buiten de werkingssfeer van art. 34 Wv valt (zie arrest Keck, r.o. 16).

    De slotsom is dat ook de winkelsluitingstijdenwet van Latium buiten de werkingssfeer van art. 34 Wv valt, mits aan beide bovengenoemde randvoorwaarden is voldaan.

    (ERAD 4de druk, paragraaf 3.8.1 t/m 3.8.3)

    Vraag 2

    A.

    • Art. 43 EG – Art. 49 Wv
    • Art. 49 EG – Art. 56 Wv
    • Art. 81 EG – Art. 101 Wv
    • Art. 82 EG – Art. 102 Wv
    • Art. 86 EG – Art. 106 Wv

    Mevrouw Sbarigia kan deze bepalingen ten opzichte van een privaatrechtelijke organisatie bij de Italiaanse rechter inroepen indien deze artikelen directe horizontale werking hebben. Voor directe werking dienen Europeesrechtelijke bepalingen “onvoorwaardelijk en voldoende nauwkeurig” (zie HvJ EU in Van Gend & Loos) te zijn. Horizontale werking hebben verdragsbepalingen bovendien als het HvJ heeft uitgemaakt dat de bepaling in kwestie zich leent voor horizontale toepassing Artt. 49, 56, 101 en 102 Wv zijn onvoorwaardelijk en voldoende nauwkeurig en lenen zich voor horizontale toepassing. Ze roepen rechten in het leven voor particulieren of verbieden particulieren bepaalde handelingen te verrichten. Art. 106 lid 1 en lid 3 Wv, daarentegen, zijn gericht tot de lidstaten en de Europese Commissie en roepen voor particulieren geen rechten in het leven. [Art. 106 lid 2 Wv is wel horizontaal inroepbaar.]

    (ERAD, 4de druk, paragraaf 8.1 en 8.2)

    B.

    Er zijn drie mogelijkheden:

    • de Italiaanse rechter heeft deze zaak d.m.v. prejudiciële vragen voorgelegd aan het HvJ EU (o.g.v. art. 267 Wv).
    • Andere procedures die deze zaak vóór het HvJ kunnen brengen zijn de inbreukprocedure ingeleid door door een Lidstaat (259 Wv)
    • of de Commissie (258 Wv).

    (ERAD 4de druk paragraaf 9.3)

    Vraag 3

    Nee. Deze casus lijkt sterk op de zaak Wolzenburg (C-123/08). In die zaak concludeerde het HvJ EU dat art. 12 EG (thans art. 18 Wv) zich niet verzet tegen de regelgeving van de uitvoerende lidstaat (in deze casus: Italië) op grond waarvan de nationale rechter weigert uitvoering te geven aan een Europees aanhoudingsbevel dat tegen een van zijn onderdanen is uitgevaardigd met het oog op de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf, terwijl aan een dergelijke weigering in het geval van een onderdaan van een andere lidstaat (in deze casus: de heer Van Loo), die als Unieburger een verblijfsrecht heeft, de voorwaarde is verbonden dat die onderdaan gedurende een ononderbroken periode van vijf jaar rechtmatig op het grondgebied van die uitvoerende lidstaat heeft verbleven. De reden waarom het HvJ EU deze eis van vijf jaar verblijf voor (alleen) Unieburgers accepteert, is dat deze termijn garandeert dat de Unieburger voldoende in de uitvoerende lidstaat (Italië) is geïntegreerd om na het uitzitten van zijn straf in die lidstaat sociaal te re-integreren, en deze termijn van vijf jaar bovendien niet onevenredig is om dit doel te bereiken  (Wolzenburg, r.o. 67-73). De Italiaanse rechter zal het beroep van de heer Van Loo, die korter dan 5 jaar in Italië heeft verbleven, gezien deze eerdere verduidelijking van het Unierecht door het HvJ EU in Wolzenburg, verwerpen.

    (Zie zaak Wolzenburg en ERAD 4de druk paragraaf 4.1.3)

    Vraag 4

    A.

    De nuttig effect doctrine houdt in “dat de Lidstaten geen maatregelen, zelfs niet van wettelijke of bestuursrechtelijke aard, mogen nemen of handhaven die het nuttig effect van de op de ondernemingen toepasselijke mededingingsregels ongedaan kunnen maken.” Deze doctrine is ontstaan in de jurisprudentie en is gebaseerd op het beginsel van Unietrouw. De grondslag is derhalve te vinden in de Artikelen 4 lid 3 VEU, 101 en 102 Wv + rechtspraak.

    Zie ook ro. 31 van Sbarigia In onderliggende zaak was er geen sprake van schending van deze doctrine omdat de “in het hoofdgeding aan de orde zijnde nationale wetgeving betreffende de eventuele toekenning van een afwijking inzake de periodes van opening van een apotheek in een bijzondere zone van de stad Rome, op zichzelf of door de toepassing ervan de handel tussen lidstaten niet kan beïnvloeden in de zin van de artikelen 81 EG en 82 EG” (dus Artikels 101 en 102 Wv). Ro 32. Aan het nuttig effect van de Europese mededingingsregels doet de Italiaanse wetgever derhalve geen afbreuk.

    (ERAD 4de druk paragraaf 5.1)

    B.

    In de verplichte arresten is er een zaak waar eveneens er GEEN sprake was van inbreuk op de nuttig effect doctrine. Het betreft hier de zaak Brentjens waar het HvJ oordeelde dat wanneer private partijen geen inbreuk pleegden op de Europese mededingregels (artt. 101 en 102 Wv) er dus ook geen inbreuk kan zijn op de nuttig effect doctrine indien de lidstaat dit gedrag in wettelijke regels vastlegt (in casu de verbindendverklaring van een CAO), zie r.o. 66 van Brentjens.

    (ERAD 4de druk paragraaf 5.1)

    Vraag 5

    Het betreft hier de bevoegdheden van de Unie. Volgens 168 lid 5 Wv heeft de Unie geen bevoegdheid tot harmonisatie op het gebied van volksgezondheid. In de beantwoording moeten de volgende elementen aan de orde komen: Het attributiebeginsel van artikel 5 lid 2 Unieverdrag. De gedeelde bevoegdheid volgens artikel 4, lid 2 Wv. De gedachte achter harmonisatie in het kader van de vrij verkeersbepalingen. Een beschrijving van de betekenis van publieke belangen bij de rechtvaardiging van belemmeringen op de vrije verkeersbepalingen als “dwingende redenen van algemeen belang” vastgelegd in de rechtspraak, rule of reason als er geen sprake is van harmonisatie. Eventueel proportionaliteit en evenredigheid. Een voorbeeld van een beroep van een lidstaat op “volksgezondheid” opgeworpen als publiek belang ter rechtvaardiging van een belemmering op het vrije verkeer (Reinheitsgebot, Gourmet, Cassis du Dijon, eventueel Waalse afvalstoffen) bij het ontbreken van harmonisatie. Bespreking van het arrest Tabaksreclame, in het bijzonder r.o. 77 en 78 en 88: harmonisatiemaatregelen mogen wel degelijk invloed hebben op de volksgezondheid, dan harmoniseer je waarschijnlijk op 114 Wv eventueel 352 Wv noemen.

    VB stellend:

    Harmonisatie op grond van volksgezondheid is niet mogelijk ondanks het harmonisatieverbod in art. 168 Wv. Etc. VB Polemisch stellend: Op grond artikel 168 Wv zou men kunnen denken dat de EU niet bevoegd is over te gaan tot harmonisatie op het terrein van de volksgezondheid. Echter, schijn bedriegt, gelet op de overwegingen van het HvJ in de zaak Tabaksreclame waaruit blijkt dat harmonisatie wegens de interne markt wel degelijk mogelijk is op dit terrein o.g.v. art. 114 Wv. Dat in casu in Tabaksreclame zelf de EE wetgever te ver was gegaan doe taan die stelling niets af. Etc.

    VB analytisch:

    Ik geef weer hoe de bepaling 168 lid 5 Wv past binnen de interne marktbepalingen zoals art. 114 Wv etc. Enerzijds gaat er een beperking uit van art 168 Wv om te harmoniseren Anderzijds is er ondanks art. 168 Wv nog steeds veel mogelijk op dit terrein, geldt op o.a. de zaak Tabaksreclame.

    VB vraagstelling:

    Het is de vraag of het verbod tot harmonisatie van de volksgezondheid wel overeenkomt met de juridische realiteit. Immers, via art 114 Wv is er veel mogelijk gelet op o.a. de zaak Tabaksreclame.

    (ERAD 4de druk paragraaf 9.3 e.v., 2.7.2, 3.8.1 t/m 3.8.3)

    Vraag 6

    Het ʻLissabon Urteilʼ is duidelijk in de ʻrelatieve leerʼ te plaatsen. In deze uitspraak heeft het Duitse Constitutionele Hof indirect het wijzigingsverdrag van Lissabon goedgekeurd, maar het heeft ook duidelijke grenzen vastgelegd voor de Europese integratie (b.v. Europese instellingen mogen niet ultra vires handelen of in de nationale identiteit ingrijpen). Dus, het Duitse Hof behoud zich het recht voor Europees recht aan de nationale grondwet te toetsen en in extreme gevallen Europees recht de gelding in Duitsland te weigeren.

    (ERAD 4de druk paragraaf 1.5, 9.3)

    Europees Recht II - B1 - Rechten - UvA - Oefententamen voor Deeltentamen II - 2012

    Europees Recht II - B1 - Rechten - UvA - Oefententamen voor Deeltentamen II - 2012

    Vragen

    Vraag 1

    In het Koninkrijk Valois, een EU lidstaat sinds 1995, is absint een geliefd genotsproduct. Absint is een hoog alcoholische drank met wortelextracten. Het wordt lokaal geproduceerd volgens een variabel recept m.b.t. alcohol percentage en hoeveelheid wortelextract. Minder dan 10% wordt geïmporteerd uit andere EU Lidstaten en minder dan 1% wordt geïmporteerd uit derde landen). De absint op de markt van Valois bevat een alcoholpercentage dat varieert van 35% tot wel 70%. De Regering van Valois probeert echter de consumptie van absint te ontmoedigen omdat het een zeer negatief effect heeft op de volksgezondheid (orgaanschade door het hoge alcoholpercentage) in het bijzonder voor jongeren en zwangere vrouwen. Het neemt daartoe decreet 2011/69 aan dat een serie maatregelen bevat om de consumptie van absint in Valois tegen te gaan. Het decreet trad in werking op 1 december 2011 Artikel 1 van het decreet verbiedt nog langer reclame in tijdschriften, kranten en andere mediadragers voor absint in Valois te maken. Artikel 2 van het decreet legt een hoge accijns op alcohol in absint. Voor absint die in Valois wordt geproduceerd worden verschillende tariefschalen ingevoerd: het laagste tarief voor absint met een alcoholpercentage van 30-40%, het middentarief voor een percentage van 40-50% en vanaf 50% wordt het toptarief geheven. Voor geïmporteerde absint geldt een standaardtarief dat overeenkomt met het middentarief dat in Valois zelf wordt geheven ongeacht het daadwerkelijke alcoholpercentage.

    A.

    Stel, u bent een Tsjechische producent van absint en zou graag een stuk(je) van de absintmarkt in Valois willen veroveren. Zonder reclame mogelijkheden in kranten, tijdschriften en andere mediadragers ziet u dat echter niet zitten. U wilt voor de lokale rechter in Valois het Decreet 2011/69 aanvechten met een beroep op het vrij verkeer van goederen. Het procesrecht van Valois heeft echter geen directe beroepsgang tegen wetgevingshandelingen zoals Decreet 2011/69. Bedenk een manier om toch het decreet aan te vechten voor de rechter in Valois.

    B.

    U slaagt er uiteindelijk in om toegang te krijgen tot de rechter in Valois. De Regering van Valois voert als verdedigende partij in de eerste instantie aan dat het vrij verkeer van goederen überhaupt niet in het geding is omdat Artikel 1 van Decreet 2011/69 slechts een verkoopmodaliteit behelst. Hoe zou u als Tsjechische producent dit verweer proberen te ontkrachten?

    C.

    Indien het bovenstaande primaire argument van de Regering van Valois niet slaagt, welke subsidiaire verdediging is dan te verwachten? Maakt het daarbij uit of deze maatregel onderscheid maakt tussen lokaal geproduceerde absint en geïmporteerde absint?

    D.

    Als Tsjechische producent van absint, produceert u deze drank volgens een recept waarbij het alcoholpercentage niet hoger is dan 35%. U wordt echter aangeslagen voor het ʻmiddentariefʼ. U wilt derhalve eveneens artikel 2 aanvechten voor de lokale rechter. Met welke Europeesrechtelijke argumentatie zou u deze regel aanvechten?

    De Europese Unie heeft de zogenaamde ʻAbsint Richtlijnʼ vastgesteld die een vast alcoholpercentage voor absint van minimaal 50% voorschrijft. Drank die minder alcohol bevat mag niet langer de naam ʻabsintʼ dragen. Deze richtlijn is in werking getreden op 1 mei 2012 en moet uiterlijk worden omgezet op 1 mei 2015. De Tsjechische producent die inmiddels goed aan de weg timmert in Valois ziet hiermee nieuwe problemen opdoemen. Hij moet zijn productielijn aanpassen maar dacht daarvoor nog de tijd te hebben tot 1 mei 2015. Echter, per 1 mei 2012 passen de douaneautoriteiten van Valois rechtstreeks de ʻAbsint Richtlijnʼ toe. Absint met een percentage van minder dan 50% mag niet meer onder de naam ʻabsintʼ worden ingevoerd in Valois. De douaneautoriteiten van Valois zijn van mening dat de Richtlijn weliswaar nog niet is omgezet in nationaal recht maar inhoudelijk is deze voldoende duidelijk en onvoorwaardelijk geformuleerd ʻzodat niemand voor verassingen kan komen te staan….ʼ. De Tsjechische producent accepteert deze opstelling van de douaneautoriteiten niet en overweegt op 1 augustus 2012 opnieuw een procedure voor de bestuursrechter in Valois met als inzet de mogelijkheid om voorlopig zijn product (dat immers minder dan 50% alcohol bevat) in Valois op de markt te mogen brengen onder de naam ʻabsintʼ, in ieder geval totdat de Absint Richtlijn is omgezet in het recht van Valois.

    E.

    Als u de Tsjechische producent moet adviseren over deze te starten procedure, wat is dan uw Europees rechtelijk advies m.b.t de slagingskans van deze actie?

    Vraag 2

    De Europese Raad wordt wel gezien als het hoogste beleidsorgaan van de EU omdat het de grote beleidslijnen voor de lange termijn uitzet.

    A.

    Geef aan waarom deze instelling vooral politiek gewicht heeft, maar juridisch gezien niet het belangrijkste besluitvormende orgaan van de EU is.

    B.

    Geef aan, in het licht van vraag 1a, waarom het van groot belang is dat de voorzitter van de Europese Commissie (José Manuel Barosso) ook onderdeel uitmaakt van de Europese Raad.

    C.

    Stel dat de Europese Raad besluit dat er op termijn een wijziging moet komen van Verordening 1/2003 met betrekking tot de uitvoering van de artikelen 101 en 102 Wv. Welke juridische rol zal het Europees Parlement hierbij dan hebben?

    Vraag 3

    In Nederland is een aantal marktpartijen actief op de consumentenmarkt voor zeer hoogwaardige geluidsapparatuur. Deze hebben allemaal een eigen selectief distributienetwerk. De onderneming Decibel Galore NV, een prijsvechter met veelal goedkopere geluidsapparatuur, wil zijn assortiment uitbreiden door ook het Deense Klang & Blufse te gaan verkopen, een van de dure, hoogwaardige merken. Echter, de producent in Denemarken van deze apparatuur wil niet leveren aan Decibel Galore N.V. Klang & Blufse levert enkel aan Schoone Toonen B.V., de onderneming die in Nederland de exclusieve distributierechten heeft voor Klang & Blufse. Decibel Galore N.V. zou wel mogen distribueren voor Klang & Blufse als het bereid zou zijn te investeren in extra zorgvuldigheid, kwaliteitsbewaking en representativiteit van de verkooppunten. Dit is onmisbaar om aan de hoge eisen te kunnen blijven voldoen die de consument stelt aan de dealers van Klang & Blufse apparatuur (o.a. de thuisinstallatie, akoestisch advies, ʻnazorgʼ, etc. etc.) Klang & Blufse heeft op de Europese markt voor hoogwaardige geluidsapparatuur een marktaandeel van 2,9 % en op de Nederlandse markt voor hoogwaardige geluidsapparatuur een aandeel van 1,3 %.

    A.

    Decibel Galore N.V. vraagt u om een juridische analyse te geven in het licht van het Europese mededingingsrecht van (1) de distributieovereenkomst tussen Klang & Blufse en Schoone Toonen B.V. ; en (2) de weigering van Klang & Blufse om producten te leveren in strijd met. Hoe luidt uw juridische analyse op beide punten?

    B.

    Schoone Toonen B.V. is op zijn beurt aangesloten bij de brancheorganisatie voor distributeurs van hoogwaardige geluidsapparatuur. De directie van Schoone Toonen B.V. en zijn branchegenoten komen bijeen voor een informele lunch in het Hilton Hotel in Amsterdam om van gedachten te wisselen over de effecten van de eurocrisis op de markt voor hoogwaardige geluidsapparatuur. In het kader van deze lunch geeft elk van de distributeurs inzage in de hoogte van de distributievergoeding die ze aan de respectievelijke producenten van de door hen gedistribueerde geluidsapparatuur vragen.

    C.

    Decibel Galore N.V. is op de hoogte gekomen van deze bijeenkomst en wil een klacht indienen bij de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) wegens inbreuk op het Europese kartelverbod door de gezamelijke distributieondernemingen van hoogwaardige geluidsapparatuur. Geef wederom uw juridische analyse aan Decibel Galore N.V. van de kans van slagen van deze klacht.

    Vraag 4

    Bespreek de ʻautonome rechtsordeʼ van de EU in het licht van de toetreding van de EU tot het EVRM.

    Vraag 5

    A.

    De democratie (democratische vertegenwoordiging en democratische controle) in de Europese Unie is op verschillende manieren gefundeerd, met een belangrijke rol voor het Europees Parlement maar ook met een belangrijke rol voor de nationale parlementen. Geef voor deze instellingen aan hoe zij bijdragen aan de democratische fundering van de Europese Unie.

    B.

    Het Duitse Bundesverfassungsgericht heeft een visie op de rol van het Europees Parlement die niet door iedereen gedeeld wordt. Noem twee argumenten die het Bundesverfassungsgericht aanhaalt met betrekking tot de zwakke democratische legitimering die het Europees Parlement verschaft aan de EU.

    Antwoorden

    Vraag 1

    A.

    Dit probleem kan men in Nederland ook hebben aangezien ook hier directe beroepen tegen wetgeving niet gegeven is (zie art. 8:2, sub a, AwB). Men kan echter een rechtsgang te creëren door opzettelijk het nationale recht te schenden. Artikel 34 Wv (wat de relevante verdragsbepaling is) heeft directe werking. Na schending van het decreet, moet de producent dan hopen dat de rechter in Valois het decreet besluit niet toe te passen wegens strijd met 34 Wv. Deze kan eventueel besluiten hierover een prejudiciële vraag (art. 267 Wv) te stellen aan het HvJ.

    B.

    De producent kan stellen dat het wel degelijk gaat om een ʻmaatregel van gelijke werkingʼ in de zin van art. 34 Wv omdat het totale reclameverbod de verhandeling (eigenlijk: markttoegang) van zijn nu nog onbekende product veel harder treft dan de reeds bekende lokale producten. Dit is door het HvJ bepaald in de vergelijkbare zaak Gourmet (r.o. 25). De Keck jurisprudentie is niet van toepassing omdat daar een maatregel ʻzowel rechtens als feitelijkʼ binnenlandse en buitenlandse producten gelijkelijk raakt.

    C.

    Subsidiair zal de regering van Valois aangeven dat het reclameverbod wel een ʻmaatregel van gelijke werkingʼ is maar dat deze is uitgezonder van het verbod van 34 Wv op grond van 36 Wv (volksgezondheid). Verdragsuitzonderingen kunnen worden ingeroepen bij zowel de maatregelen zonder onderscheid als met onderscheid.

    D.

    Deze maatregel van Valois kan worden aangemerkt als een ʻdiscriminerende binnenlandse belastingʼ in de zin van art. 110 Wv. Een vergelijkbare zaak deed zich immers voor in het arrest Outokumpu Oy waar dit systeem werd gehanteerd voor (ingevoerde) energie. Het is in ieder geval geen ʻheffing van gelijke werkingʼ in de zin van art 30 Wv, zie r.o. 20 Autokumpu.

    E.

    De slagingskans is zeer hoog aangezien we hier te maken hebben met een Kolpinghuis situatie. De overheid van een EU Lidstaat mag zich niet tegen burgers beroepen op een niet omgezette richtlijn. Dan zou vanuit de richtlijn er rechtstreeks plichten op de burger worden opgelegd wat ook bij horizontale directe werking niet mag, zie voor dat laatste de Faccini dori.

    (omgekeerde verticale rechtstreekse werking; zie p 259 van ERAD.)

    Vraag 2

    A.

    De Europese Raad bestaat o.a. uit staatshoofden en regeringsleiders en hij bepaalt algemene politieke beleidslijnen en prioriteiten (artikel 15 EU). Dit verklaart zijn politiek gewicht. Juridisch gezien zijn Europees Parlement en Raad die de wetgevingstaak en begrotingstaak uitoefenen (artikel 14 en artikel 16 EU) de belangrijkste organen. [ERAD p. 36-38].

    B.

    De Commissie heeft op veel terreinen het exclusieve recht van initiatief (artikel 17 lid 2 EU). Doordat de voorzitter van de Commissie deel uitmaakt van de Europese Raad wordt er een verbinding gemaakt tussen hetgeen in de Europese Raad wordt bepaald en de wetgevingsinitiatieven van de Commissie. Dit is gezien de juridische positie van de Europese Raad zeer belangrijk.

    C.

    De juridische rol hangt af van de wetgevingsprocedure die de rechtsbasis voorschrijft. Verordening 1/2003 is gebaseerd op artikel 103 Wv [oud artikel 83 EG, zie tekst Vo. op p. 249 van uw arrestenbundel]. Deze rechtsgrondslag schrijft een bijzondere wetgevingsprocedure voor, de adviesprocedure. Het Europees Parlement zal worden geraadpleegd.

    Vraag 3

    A.

    Deze distributieovereenkomst is een verticale afspraak tussen ondernemingen (zie Hofner) die mogelijkerwijs in strijd zou kunnen zijn met artikel 101(1) Wv. Het is echter zeer waarschijnlijk dat deze overeenkomst uitgezonderd is via artikel 101(3) VWEU. Hierbij is het belangrijk de cumulatieve voorwaarden van artikel 101 (3) Wv na te lopen en te wijzen op de relevantie van het Metro arrest. De mogelijkheid tot groepsvrijstelling kan ook worden genoemd maar dit is niet noodzakelijk voor het behalen van de volledige hoeveelheid punten. De weigering van Klang & Blufse om producten te leveren zou kunnen vallen onder artikel 102 Wv (het gaat hier niet om een overeenkomst tussen ondernemingen maar om een eenzijdige actie van Klang & Blufse, derhalve valt het niet binnen de verboden onder artikel 101 Wv). Hiervoor moet echter wel sprake zijn van een machtspositie wat in het geval van Klang & Blufse (2,9% op de Europese markt en 1,3% op de Nederlandse markt) niet het geval is. Hierbij zijn de criteria ontwikkeld in United Brands van toepassing.

    B.

    Het feit dat de distributeurs elkaar inzage hebben gegeven in de distributievergoedingen is te kwalificeren als een 'onderling afgestemde feitelijke gedraging (OAFG). In het T-Mobile arrest wordt een OAFG gedefinieerd als zijnde 'een vorm van coördinatie tussen ondernemingen die, zonder dat het tot een eigenlijke overeenkomst komt, de risico's van de mededingen welbewust vervangt door feitelijke samenwerking (r.o. 26).'

    Om te bepalen of er hier sprake van is, moet men de criteria in r.o. 27 en 28 van T-Mobile toepassen: de objectieve doelstellingen van de overeenkomst, de economisch en juridische context, of de mededinging merkbaar is verhinderd dan wel beperkt of vervalst (zie ook artikel 101(1) Wv).

    Indien de OAFG in deze casus negatieve effecten op de mededinging kan hebben (r.o. 31) en afdoet aan de zelfstandigheid van de ondernemers (r.o. 33 en 34), dan hoeft het feit dat de ondernemers elkaar slechts een keer hebben gezien geen belemmering te zijn voor de conclusie dat dit een OAFG zou zijn (r.o. 60).

    Vraag 4

    De toetreding kan besproken worden vanuit verschillende invalshoeken. U kunt ingaan op de (1) toegevoegde waarde van de toetreding, (2) de eenheid van de EU rechtsorde, (3) de onafhankelijkheid van het HvJ als EU instelling.

    A. Structuur:

    • Goede, heldere structuur (bij voorkeur volgens een van de drie basisvromen zoals weergegeven in het werkboek) levert in beginsel 10 punten op.

    • Coherentie (vb terugkomen aan het slot bij de openings(vraag)stelling

    • Opbouw van de argumentatie (duidelijke relatie tot de centrale (vraag)stelling.

    Een lager puntenaantal is mogelijk indien het essay inhoudelijk slechts een van de onderstaande kenniselementen bevat.

    B. Kennis elementen (nauw verbonden met C; spanningsvelden) (6 punten):

    • Autonome EU rechtsorde (2 punten)

    • Arresten die worden genoemd:

    • Costa en Van Gend en Loos, Simmenthal II, eventueel Foto Frost.

    Gecommitteerdheid EU aan de mensenrechten

    • UPA, Kadi, Kucukdeveci

    • Art 2 EU (EU berust op de eerbiediging van de mensenrechten als grondwaarde)

    • 6 lid 3: EU (EVRM is reeds nu al onderdeel van EU Rechtsorde via de ʻalgemene beginselenʼ) Deze ontwikkeling is reeds begonnen in de nasleep van de Duisteʻ Solangeʼ arresten.

    • 6 lid 1: De EU respecteert haar eigen Handvest van Grondrechten De EU Lidstaten zijn allen individueel reeds partij bij het EVRM en de EU eist dat ook van haar lidstaten voorafgaand aan hun toetreding tot de EU.

    De bevoegdheid tot toetreden

    Art. 6 lid 2 EU (bevoegdheid tot toetreden);

    (Zie ERAD p. 23. Gevolg toetreding tot het EVRM; De handelingen van de EU kunne rechtstreeks worden getoetst aan het EVRM)

    C.

    Het ʻspanningsveldʼ van het onderwerp

    De volgende spanningspunten in het onderwerp kunnen worden belicht: Noodzaak van samenwerking / voorkomen tegenstrijdige uitleg mensenrechten tussen de beide Hoven (HvJ EN het EHRM) versus autonomie van de EU rechtsorde/vrijwaring EU rechtsorde ʻvreemdeʼ invloeden die toetreding EU tot EVRM met zich mee kan brengen (andere rechtstelsels zijn vertegenwoordigd in de Raad van Europa (Rusland. Turkije etc.)

    Toenadering beide rechtsordes is een verbetering van de doelstelling van 2 EU (bescherming mensenrechten in de EU rechtsorde versus de toetreding tot het EVRM is daarvoor helemaal geen vereiste omdat de mensenrechten reeds goed zijn beschermd in de algemene beginselen en het Handvest van de Grondrechten (zie art. 6 lid 1 EU). Dus geen bedreiging van autonome rechtsorde maar een verbetering van de autonome rechtsorde.

    D.

    Bonus element: 59 lid 2 EVRM: Toetreding tot het EVRM van de EU is mogelijk.

    Vraag 5

    A.

    Europees parlement: Controle op de Commissie (verkiezing voorzitter (artikel 14 VEU); enquêterecht (artikel 226 VWEU); vragenrecht (artikel 230 VWEU); motie van afkeuring (artikel 234 VWEU)); medewetgevende taak bij veel beleidsterreinen; leden direct verkozen door Europese burgers (artikel 14 VEU). Nationale parlementen: Protocol nr. 2 (en artikel 12 VEU), de ratificatie van verdragen en de controle van de nationale minister in de Raad.

    B.

    Degressieve vertegenwoordiging (geen one man, one vote); geen “uniform Europees volk” maar een vertegenwoordiging van de burgers van de lidstaten; geen parlementaire meerderheid (noch een oppositie) die een regering ondersteunt (een gemis aan beslissend effect voor politieke richting).

    Europees Recht II - B1 - Rechten - UvA - Oefententamen voor Deeltentamen II - 2013

    Europees Recht II - B1 - Rechten - UvA - Oefententamen voor Deeltentamen II - 2013

    Meerkeuzevragen

    Vraag 1

    De ‘gewone wetgevingsprocedure’

    1. wordt ingeleid door de Raad van Ministers;

    2. is minder democratisch dan een ‘bijzondere wetgevingsprocedure’;

    3. legt het zwaartepunt van de beslissingsbevoegdheid bij het Europees Parlement;

    4. voorziet niet in een Nederlands veto.

    Vraag 2

    De reikwijdte van artikel 34 Wv werd verkleind:

    1. alleen in het Keck arrest (Gev. Zaken C-267/91 en C-268/91);

    2. alleen in het Dassonville arrest (zaak 8/74);

    3. in zowel het Keck arrest (Gev. Zaken C-267/91 en C-268/91) als in het Dassonville arrest (zaak 8/74);

    4. noch in het Keck arrest (Gev. Zaken C-267/91 en C-268/91) als in het Dassonville arrest (zaak 8/74).

    Vraag 3

    Welke Stelling is juist?

    I. De Europese Unie is ten tijde van het Verdrag van Lissabon toegetreden tot het Europees Verdrag tot de Rechten van de Mens

    II. Het Handvest voor de Grondrechten heeft sinds het Verdrag van Lissabon de status van secondair Unierecht.

    1. Stelling I en II zijn juist.

    2. Stelling I en II zijn onjuist.

    3. Stelling I is juist; stelling II is onjuist.

    4. Stelling I is onjuist; stelling II is juist.

    Vraag 4

    In de zaak Josemans oordeelde het HvJ dat

    1. prostitutie principieel buiten de werkingsfeer van de interne markt regels valt

    2. cannabis principieel binnen de reikweide van de interne markt valt;

    3. toegang weigeren tot een coffeeshop een maatregel van gelijke werking als een kwantitatieve uitvoerbeperking kan opleveren;

    4. toegang weigeren tot een coffeeshop een belemmering van het vrije dienstenverkeer kan opleveren.

    Vraag 5

    Een onderling afgestemde feitelijke gedraging:

    1. heeft noodzakelijkerwijs betrekking op de positie van de consument / eindverbruiker;

    2. betekent hetzelfde als ‘parallel gedrag van marktdeelnemers’;

    3. heeft altijd een mededingingsbeperkende strekking;

    4. kan bestaan uit de uitwisseling van gevoelige informatie tussen concurrenten.

    Vraag 6

    Het begrip ‘onderneming’ in de zin van artikel 101 Wv:

    1. verwijst naar iedere eenheid die een economische activiteit uitoefent, ongeacht rechtsvorm en financieringswijze;

    2. verwijst naar ieder type onderneming zoals erkent in het nationale vennootschapsrecht van de 27 EU Lidstaten;

    3. kan geen betrekking hebben op publiekrechtelijke rechtspersonen;

    4. kan geen betrekking hebben op private ondernemingen die met overheidsgeld zijn gefinancierd.

    Vraag 7

    De ‘Ruimte voor Vrijheid, Veiligheid en Recht’

    1. is onderworpen aan het exclusieve initiatiefrecht van de Europese Commissie;

    2. is onderworpen aan de rechtsmacht van het Hof van Justitie;

    3. behelst enkel regels van Europees straf- en strafprocesrecht;

    4. behelst de enige beleidsterreinen van het EU recht waar Lidstaten aan ‘nauwere samenwerking’ kunnen doen.

    Vraag 8

    Thomas Vandamme verkreeg op 17 maart 2009 het Nederlandse staatsburgerschap. Voordien was hij een in Nederland verblijvende Belg met een baan aan de Universiteit van Amsterdam. Welke van de onderstaande uitspraken is onjuist?

    1. Sedert 17 maart 2009 is de Thomas Vandamme eindelijk Unieburger geworden.

    2. Op 17 maart 2009 zijn de reis- en verblijfsrechten van de Thomas Vandamme niet veranderd: hij genoot immers reeds alle rechten als werknemer.

    3. Reeds vóór 17 maart 2009 kon de Thomas Vandamme aanspraak maken op gezinshereniging met zijn Colombiaanse dochter.

    4. Reeds vóór 17 maart 2009 konden de Belgische kinderen van de heer Vandamme in Nederland gaan studeren met aanspraak op Nederlandse studiefinanciering.

    Vraag 9

    Bij de vraag of er bij een bepaalde rechtsvraag in een nationaal geding sprake is van een ‘acte clair’ moet de nationale rechter erop bedacht zijn dat:

    1. dit alleen relevant is als hij niet de hoogste nationale rechter is;

    2. hij mogelijkerwijs niet als ‘rechter’ zal worden aangemerkt door het HvJ;

    3. dat het EU recht in alle taalversies gelijkelijk authentiek is;

    4. dat het EU recht op dit punt al eerder door het HvJ is opgehelderd in een andere procedure.

    Vraag 10

    De nationale rechter mag niet:

    1. nationaal recht in strijd verklaren met een EU verordening;

    2. EU recht uitleggen zonder daarover een prejudiciële vraag aan het HvJ te stellen;

    3. een EU Verordening als ongeldig beschouwen wegens strijd met het Handvest voor de Grondrechten;

    4. een EU Richtlijn toepassen in een nationaal rechtsgeding.

    Open vragen

    Vraag 1

    Art. 16 van de Grondwet van het Koninkrijk Arcadia (lidstaat van de EU sinds 2001) verbiedt de uitlevering van eigen onderdanen voor strafrechtelijke vervolging.

    Geef aan (1) met welke regel van EU recht is deze Grondwettelijke bepaling van Arcadia in strijd is en (2) welke van deze twee conflicterende bepalingen voorrang geniet boven de andere

    Maximaal 5 punten. Maximaal 100 woorden voor uw antwoord!

    Vraag 2

    In Zweden wordt de anticonceptiepil ‘NO-Natal’ geproduceerd door de onderneming ‘Pharamaco AB’. De Zweedse pil wordt in alle lidstaten van de EU al sedert 2011 verkocht. Hij is vooral populair bij vrouwen die gevoelig zijn voor huidallergieën. Pharamaco AB is een kleine speler op de markt voor dit soort medicijnen, maar wel is bekend dat ‘No-Natal’ als enige ‘dermatologisch verantwoorde anticonceptiepil’ bijna nooit huidcomplicaties geeft.

    Pharmaco AB levert aan groothandelaren in de verschillende lidstaten van de EU, waarbij het een vaste prijs oplegt die moet worden doorberekend aan de apotheek. In Zweden zelf verkoop Pharmaco AB via een Zweedse groothandel ‘Familjeplanering A.B.’ die een 100% dochter is van Pharmaco AB. In de overige lidstaten gaat het steeds om zelfstandige ondernemingen die ook voor andere producenten optreden als groothandel.

    De Belgische groothandel Merckx NV heeft een distributieovereenkomst met Pharmaco voor de Belgische markt. Merckx NV wil zijn marktaandeel op de Belgische farmaciemarkt verhogen door prijskortingen te geven aan de apotheken, maar Pharmaco waarschuwt Merckx N.V. vooraf dat dit een schending zou opleveren van de distributieovereenkomst.

    Merckx N.V. wint bij u juridisch advies in over de vraag of het gedrag van Pharmaco AB in strijd is met het Europese mededingingsrecht.

    A.

    Geef aan, (1) met welke bepaling(en) van het Europese mededingingsrecht dit gedrag mogelijk in strijd zou kunnen en (2) welke marktafbakening gunstig zou zijn voor Merckx NV: de markt voor dermatologisch verantwoorde anticonceptiepillen, de markt voor conceptiepillen of de markt voor voorbehoedsmiddelen (anticonceptiepillen, spiraaltjes, condooms).

    Maximaal 6 punten. Maximaal 100 woorden voor uw antwoord!

    B.

    enkt u dat de Commissie inderdaad zal optreden op grond van art. 101 Wv tegen Pharmaco AB en Familjeplanering A.B? Motiveer uw antwoord.

    Maximaal 4 punten. Maximaal 70 woorden voor uw antwoord!

    C.

    Via welke procedure zal deze richtlijn zijn aangenomen door de EU Instellingen?

    Maximaal 5 punten. Maximaal 70 woorden voor uw antwoord!

    D.

    Maakt het voor Pharmaco uit of deze richtlijn een zogenaamde vrij verkeersclausule bevat?

    Maximaal 5 punten Maximaal 70 woorden voor uw antwoord!

    Vraag 3 (Engelse vraag)

    Mr. Ian McConaughey is an Irishman who often spends his holidays in the Czech Republic. However, in 2012 he was convicted by the criminal court in Prague for drugs trafficking. Part of the criminal sanction imposed on him was that he was no longer allowed to travel to, and reside in, the Czech Republic.

    Which of the fundamental freedoms of the internal market might this Czech judicial measure restrict and do you think that the Czech Republic can justify that restriction by reference to ‘public policy’?

    Maximum 8 points. Maximum of 170 words for your answer!

    Vraag 4

    In de Franse haven van Boulonge-sur-Mer zijn Franse Vissers in protest gekomen tegen de Nederlandse vissers die met veel grotere visserijschepen in de Franse wateren komen (leeg)vissen. Uit protest tegen deze, in hun ogen oneerlijke, concurrentie, blokkeren deze Franse visserijschepen de haven van Boulonge-sur-Mer zodat de Nederlandse vissers daar niet terecht kunnen om hun goederen te lossen in de lokale visafslag. De Burgemeester van Boulogne-sur-Mer, zelf afkomstig uit een vissersfamilie, toont begrip voor de actie en geeft instructies aan de lokale politie om voorlopig niet op te treden omdat het tijd wordt dat er een politiek signaal wordt afgegeven aan de politici in ‘Parijs’, Den Haag’ en ‘Brussel’.

    A.

    Geef aan welke bepaling(en) van het EU verdrag door de Franse Republiek worden geschonden in deze casus.

    Maximaal 5 punten. Maximaal 100 woorden voor uw antwoord!

    Een van de Nederlandse vissers begint voor de Rechtbank van Boulogne-sur-Mer een onrechtmatige daadsactie tegen één van de Franse vissers die hem de toegang tot de haven blokkeerden. De Franse visser stelt echter een tegenvordering in tegen deze Nederlandse visser omdat deze zou hebben gevist met visnetten die niet voldoen aan Verordening 2011/39 van het Europees Parlement en de Raad (een verordening gebaseerd op artikel 43 lid 2 Wv).

    B.

    Kan deze norm van EU recht worden ingeroepen tussen de twee tegen elkaar procederende vissers? Maximaal 5 punten. Maximaal 70 woorden voor uw antwoord!

    C.

    Welke van deze twee routes zou u aan de Nederlandse visser aanraden?

    Maximaal 5 punten. Maximaal 120 woorden voor uw antwoord!

    Vraag 5 (Discussievraag)

    Beargumenteer één van de volgende twee stellingen:

    1. De rule of reason zou moeten worden vervangen door een uitgebreider regime van excepties in het EU werkingsverdrag.

    2. De rule of reason kan beter niet moeten worden vervangen door een uitgebreider regime van excepties in het EU werkingsverdrag.

    Maximaal 12 punten. Maximaal 300 woorden voor uw antwoord!

    Antwoorden

    Meerkeuzevragen

    1 4 (ERAD 4de druk 2.3.2)

    2 1 (ERAD 4de druk 3.4.2)

    3 2 (ERAD 4de druk 2.7.2)

    4 4 (zie Josemans arresten en ERAD 4de druk 3.4.1 & 3.4.2)

    5 4 (ERAD 4de druk 5.2)

    6 1 (ERAD 4de druk 5.2)

    7 2 (ERAD 4de druk 4.2)

    8 1 (ERAD 4de druk 4.1)

    9 3 (ERAD 4de druk 9.3.2.4)

    10 3 (ERAD 4de druk 2.7.2)

    Open vragen

    Vraag 1

    Een dergelijke regel is in strijd met art. 1 lid 2 (2) j.o. 5 lid 3 Kaderbesluit EAB. Deze regel van secondair EU recht heeft voorrang op de Arcadische Grondwet, zie Costa ENEL.

    Voor artikel 18 Wv zijn geen punten behaald (dit ‘verschil’ in behandeling tussen Arcadiërs en overige EU burgers dat zou resulteren uit deze Grondwettelijke bepaling is immers niet mogelijk gezien de bepalingen uit het Kaderbesluit EAB.

    Voor art. 82 en 67 WV zijn ook geen punten gegeven, dit behelst een rechtsbasis, geen concreet EU besluit.

    (Zie arrest Costa ENEL, ERAD 4de druk 2.7.2)

    Vraag 2

    A.

    Dit gedrag zou mogelijkerwijs in strijd kunnen zijn met artikel 102 Wv (misbruik van machtspositie). Studenten moeten alle 4 elementen van 102 Wv bespreken:

    1. Onderneming;

    2. beïnvloeding tussenstaatse handel (ja, levering van Zweden naar België);

    3. misbruik (hierover kan getwist worden: in het gedrag van Parmaco jegens Merckx kan misbruik worden gezien in de zin van de ‘beperking van de afzet’ dan wel ‘onbillijke contractuele voorwaarden’ door de verplichte hoge doorverkoopprijs aan de apotheken);

    4. machtspositie (geografische markt: is EU; Productmarkt: Het is in het belang van Merckx om de relevante markt af te bakenen als die van ‘dermatologisch verantwoorde anticonceptiepillen’. Immers, hoe kleiner de marktdefinitie, hoe eerder sprake is van een machtspositie voor Pharmarco, en daarmee mogelijkerwijs strijd met 102 VWEU. Zie hierover ook United Brands

    Een apotheker in Zweden vindt dat de groothandelprijs voor No-Natal veel te hoog is en tipt hierover de Europese Commissie met het verzoek op te treden tegen Pharmaco AB en Familjeplanering A.B omdat deze twee ondernemingen volgens hem de mededinging in Zweden beperken en dus handelen in strijd met artikel 101 Wv.

    (Zie ERAD 4de druk 5.2)

    B.

    De Commissie zal niet optreden op grond van 101 Wv omdat het hier gaat om één enkele onderneming aangezien Familjeplanning een volle dochter. Dit is door het HvJ ook benadrukt in de zaak Grundig Consten.

    In Nederland wordt No-Natal niet verkocht omdat naar Nederlandse wetgeving het niet is toegestaan om anticonceptiepillen op de markt te brengen die meer dan 3 mg oestrogeen bevatten. No-Natal bevat 4 milligram oestrogeen. De twee jaar eerder aangenomen Anticonceptierichtlijn, aangenomen door de Raad en het Europees Parlement gezamenlijk bevat in artikel 3 lid 1 de volgende norm: ‘anticonceptiepillen mogen niet meer dan maximaal 8 4 mg oestrogeen bevatten’. Nederland heeft de richtlijn op 19 september 2012 omgezet in Nederlands recht.

    Pharmaco AB wil de Nederlandse markt op en wil daarbij de Nederlandse wet aanvechten met een beroep op de Anticonceptierichtlijn. Uiteindelijk wordt het een procedure voor de bestuursrechter in Den Haag aanhangig gemaakt in februari 2013.

    (Zie arresten Grundig Consten, ERAD 4de druk 2.7.2)

    C.

    Dit moet de gewone wetgevingsprocedure zijn aangezien de richtlijn door de ‘Raad en het EP gezamenlijk’ is aangenomen.

    (ERAD 4de druk 10.1)

    D.

    Dat maakt zeker uit. Een ‘VVC’ betekent dat de pillen die voldoen aan de richtlijn, maar niet aan de Nederlandse wetgeving toch de Nederlandse markt op kunnen.

    (ERAD 4de druk 3.2)

    Vraag 3 (Engelse vraag)

    • 1p- The Czech measure will first and foremost restrict the freedom to provide and receive services of Art. 56 TFEU.

    • 1p- Mr. McC comes usually as a tourist to the Czech republic, and tourism fall under services. (but potential impact on all other freedoms as well; 1p if they mention any other freedom with Article number)

    • 1p- Public policy is mentioned by the Treaties as a legitimate ground for restrictions on the freedom to provide and receive services in Arts. 52 & 62 TFEU.

    • 1p- Yet, to be justified, the restriction must also be proportional. This means, it must be both suitable and necessary.

    • + point for having both, proportionality and test.

    • 1p- In the case Calfa the Court has declared that,

    • + - in the light of secondary EU law,

    • 1p- an assessment of the threat to public policy must be based on the personal conduct of an individual

    • 1p- and that a conviction alone cannot justify a restrictive measure.

    • 1p- Thus, in casu, the Czech measure cannot be justified by the public policy exception.

    (ERAD 4de druk 3.8)

    Vraag 4

    A.

    Deze situatie is afgeleid van de zaak Spaanse Aardbeien. Strijd met 34

    Wv / 56 Wv jo 4 lid 3 VEU. Art. 4(3) VEU, Spaanse aardbeien, en art. 34/35/56 Wv.

    NB: De vraag vermeldt het EU Verdrag, wat eigenlijk had moeten zijn: het EU en / of EU Werkingsverdrag. Artikel 4 lid 3 VEU moet derhalve worden genoemd, maar de student zal inzien dat dat weinig betekenis heeft zonder de combinatie met artikel 34 Wv (de zaak Spaanse aardbeien moet menigeen natuurlijk ook op dat spoor zetten).

    B.

    Ja (1 p.) omdat het hier gaat om een verordening die o.g.v. art. 288 Wv (2) rechtstreeks werkt (2 p), ook in horizontale situaties.

    De Nederlandse visser is van mening dat deze verordening ten onrechte werd gebaseerd op artikel 43 lid 2 Wv. Hij vraagt zich af of hij de Franse rechter zal verzoeken om een prejudiciële vraag voor te leggen aan het HvJ danwel, omdat dat toch sneller is, om zelf een apart nietigheidsberoep in te stellen tegen deze verordening bij het HvJ in Luxemburg.

    (ERAD 4de druk 2.7.2, 5.2)

    C.

    In de betreffende situatie heeft de Nederlandse visser geen rechtstreekse toegang tot het HvJ. Een particulier, zoals de betreffende visser, kan onder art. 263, vierde alinea, Wv de geldigheid van een EU wetgevingshandeling van algemene strekking (handeling vastgesteld onder een wetgevingsprocedure zoals de art. 294 Wv procedure) zoals Verordening 2011/39 geadopteerd op grond art. 43 lid 2 Wv volgens de gewone wetgevingsprocedure, betwisten indien die tot hem gericht is of die hem rechtstreeks en individueel raakt (cumulatieve test).

    De Nederlandse visser is geen adressant van Verordening 2011/39. Hij is niet door de betreffende verordening ‘individueel geraakt’ wegens de volgende reden: een particulier is door een EU regel individueel geraakt ´wanneer de betrokken handeling hem treft uit hoofde van zekere bijzondere hoedanigheden of van een feitelijke situatie welke hem ten opzichte van ieder ander karakteriseert en hem derhalve ‘individualiseert op soortgelijke wijze als een geadresseerde´ (zie de arresten Plauman en UPA (2 punten)). De Nederlandse visser is een van de vele EU vissers die de netten verboden door Verordening 2011/39 gebruiken en hij heeft geen bijzondere hoedanigheden die hem van andere vissers onderscheidt. Wanneer een individu door een EU besluit niet individueel wordt geraakt is het niet nodig om verder te onderzoeken of hij rechtstreeks is geraakt wegens de cumulatieve aard van de voorwaarden 'rechtstreeks een individueel geraakt'. (2 punten)

    Natuurlijke of rechtspersonen, zoals de Nederlandse visser, die, wegens de ontvankelijkheidsvoorwaarden van art. 263, vierde alinea, Wv, geen rechtstreeks beroep kunnen instellen tegen EU handelingen van algemene strekking kunnen de ongeldigheid van dergelijke handelingen inroepen voor de nationale rechter (de Franse rechter in casu). Die is weliswaar niet bevoegd zelf de ongeldigheid van genoemde handelingen vast te stellen (zie arrest 314/85 FotoFrost) maar die kan ertoe worden gebracht daarover prejudiciële vragen te stellen aan het HvJ volgens de procedure beschreven in art. 267 Wv. Dit blijk uit UPA, r.o. 40. (1 punt)

    Studenten die stellen dat de Nederlandse visser door Verordening 2011/39 niet rechtstreeks geraakt is krijgen 1 punt minder.

    (ERAD 4de druk 9.4)

    Vraag 5 (Discussievraag)

    Dit is geïnspireerd op het essay van Ruben Corsten (‘The Rule of reason: Unreasonable’), zoals besproken op het slotdebat.

    Een definitie van de rule of reason (2 punten) (met verwijzing naar r.o. 8 van Cassis de Dijon; (1 punt) is bij beide stellingen noodzakelijk; evenals het aangeven van het verschil tussen beide soorten excepties; te weten of ze discriminerende maatregelen kunnen rechtvaardigen (1 p) en of ze limitatief zijn of niet (2 p) moet ook voor beide stellingen worden aangegeven.

    Stelling I: - De Rule of reason is ‘rechters recht’ en daarmee minder democratisch gelegitimeerd dan Verdragsuitzonderingen waar de politici en parlementen bij aan te pas komen ( procedure van art. 48 VEU). (3 p)

    • De Rule of reason is onvoorspelbaar in zijn ontwikkeling, wat moeilijkheden oplevert in het licht van het rechtszekerheidsbeginsel. (3p)

    • Meer / andere argumenten zijn mogelijk:

      1. Stelling II: - De Rule of Reason lijst van uitzonderingen kan sneller worden aangepast aan de eisen van de tijd (dynamischer). Een verdragswijziging is tijdrovend en gevaarlijk omdat de politiek er dan niet altijd uitkomt. (3p)

      2. De rule of reason uitzonderingen kunnen enkel worden ingezet bij discriminerende maatregelen van lidstaten waardoor er minder beperkingen kunnen worden in stand gelaten dan wanneer deze zouden worden vervangen door verdragsuitzonderingen (die wel discriminerende maatregelen kunnen rechtvaardigen) (3p) - Meer / andere argumenten zijn mogelijk

    (ERAD 4de druk 3.8)

    Europees Recht II - B1 - Rechten - UvA - Oefententamen voor Deeltentamen II - 2015

    Europees Recht II - B1 - Rechten - UvA - Oefententamen voor Deeltentamen II - 2015

    Meerkeuzevragen

    Vraag 1

    Stelling I: Nationale regels die ‘verkoopmodaliteiten’ vaststellen, vallen per definitie niet onder het verbod van Artikel 34 Wv.
    Stelling II: Het is onzeker of de regel in de zaak Keck aangaande verkoopmodaliteiten ook van toepassing is op het vrij verkeer van diensten.

    1. Stelling I is juist; stelling II is onjuist.
    2. Stelling I is onjuist; stelling II is juist.
    3. Beide stellingen zijn juist.
    4. Beide stellingen zijn onjuist.

    Vraag 2

    Nederlandse importeurs van buitenlandse consumentenelektronica moeten een 'recyclingbijdrage' betalen om de recycling van een apparaat te bekostigen nadat het is afgedankt. Voor Nederlandse producten bestaat die bijdrage in het geheel niet. De recyclingbijdrage is aan te merken als:

    1. een invoerrecht;
    2. een maatregel van gelijke werking als een kwantitatieve invoerbeperking;
    3. een discriminerende binnenlandse belasting;
    4. een heffing van gelijke werking als een invoerrecht.

    Vraag 3

    Stelling I: Uit de zaak C-137/09, Josemans, volgde o.a. dat toegang weigeren tot een coffeeshop aan niet-ingezetenen die daar alcoholvrije dranken en etenswaren willen consumeren in strijd is met artikel 56 Wv en dus een rechtvaardiging behoeft.
    Stelling II: Uit de zaak C-137/09, Josemans, volgde dat zowel drugs als prostitutie buiten de reikwijdte van de EU interne markt regels vallen

    1. Stelling I is juist; stelling II is onjuist.
    2. Stelling I is onjuist; stelling II is juist.
    3. Beide stellingen zijn juist.
    4. Beide stellingen zijn onjuist.

    Vraag 4

    De zogenoemde rule of reason doctrine:

    1. is enkel van toepassing in de context van het vrij verkeer van goederen en het vrije dienstenverkeer;
    2. behelst een limitatieve lijst openbare belangen;
    3. is nooit door de EU Lidstaten gecodificeerd in het EU Werkingsverdrag;
    4. kan in principe zowel ter rechtvaardiging van maatregelen mét onderscheid als maatregelen zonder onderscheid dienen.

    Vraag 5

    Het evenredigheidsbeginsel bij het vrij verkeer van diensten vereist dat een handelsbeperkende maatregel van een lidstaat:

    1. altijd een juiste afweging behelst van het te beschermen publieke belang tegen het belang van het vrij verkeer van diensten (ook bekend als evenredigheid strictu sensu);
    2. van de verschillende mogelijke alternatieven diegene volgt die het minst het vrije verkeer van diensten belemmert waarbij toch hetzelfde niveau van bescherming van het publieke belang wordt bereikt;
    3. geen onderscheid maakt tussen binnenlandse en buitenlandse dienstverleners;
    4. van tijdelijke aard is, dat wil zeggen tot dat deze wordt vervangen door EU-wetgeving.

    Vraag 6

    Het arrest Aher Waggon had betrekking op een richtlijn die:

    1. geen vrijverkeersclausule bevatte;
    2. wel een vrijverkeersclausule bevatte;
    3. optionele harmonisatie voorschreef;
    4. volledige harmonisatie voorschreef.

    Vraag 7

    EU harmonisatie van wetgeving ten behoeve van de interne markt:

    1. moet altijd het wegnemen van handelsbelemmeringen tot doel hebben;
    2. moet altijd het wegnemen van merkbare mededingingsverstoringen tot doel hebben;
    3. moet het wegnemen van merkbare mededingingsverstoringen en/of het wegnemen van handelsbelemmeringen tot doel hebben.
    4. Geen van de bovengenoemde opties is juist

    Vraag 8

    Het Europees mededingingsrecht verstaat onder de term ‘horizontale overeenkomst’:

    1. een overeenkomst tussen twee bedrijven in dezelfde fase van de bedrijfskolom;
    2. een overeenkomst tussen twee bedrijven in een verschillende fase van dezelfde bedrijfskolom;
    3. een overeenkomst tussen de overheid en een onderneming, waarbij het bedrijf een publieke taakstelling toebedeeld krijgt;
    4. een overeenkomst tussen een moederbedrijf en een dochterbedrijf.

    Vraag 9

    Stelling I: In de zaak Brentjens bleek dat de Nederlandse overheid een afspraak had verplicht gesteld die niet strijdig was met het EU mededingingsrecht.
    Stelling II: In de zaak Brentjens bleek dat pensioenfondsen niet onder de toepassing van het EU mededingingsrecht vallen omdat zij geen ‘ondernemingen’ zijn in de zin van het mededingingsrecht.

    1. Stelling I is juist; stelling II is onjuist.
    2. Stelling I is onjuist; stelling II is juist.
    3. Beide stellingen zijn juist.
    4. Beide stellingen zijn onjuist.

    Vraag 10

    Wie mag bepalen dat voorgenomen staatsteun toch verenigbaar is met de interne markt?

    1. De Europese Commissie.
    2. De nationale mededingingsautoriteiten.
    3. De Europese Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten.
    4. Alleen de nationale rechter.

    Vraag 11

    Om niet als staatssteun te worden aangemerkt, dient compensatie aan een onderneming die belast is met de uitvoering van een openbare dienstverplichting:

    1. niet met staatsmiddelen te zijn bekostigd;
    2. niet te voorzien in een winstmarge voor de betrokken onderneming;
    3. betrekking te hebben op duidelijk omschreven openbare dienstverplichtingen;
    4. betrekking te hebben op een openbare dienstverlening waarvoor openbaar is aanbesteed.

    Vraag 12

    De Nederlandse rechter mag weigeren een verdachte over te leveren aan de autoriteiten van een andere EU-lidstaat voor strafvervolging op grond van een Europees aanhoudingsbevel indien:

    1. het een EU-onderdaan betreft die korter dan 5 jaar in Nederland heeft verbleven;
    2. hij geen garantie verkrijgt van de uitvaardigende rechter dat, na berechting, de persoon in kwestie, zijnde een Nederlands onderdaan, in Nederland de buitenlandse straf kan uitzitten;
    3. de verdachte langer dan 5 jaar in Nederland heeft verbleven;
    4. de verdachte de Nederlandse nationaliteit heeft.

    Vraag 13

    Familieleden van Unieburgers die afkomstig zijn uit een derde land (niet Unie-lidstaat) kunnen direct een recht op verblijf in een EU-lidstaat ontlenen aan hun relatie met de Unieburger indien deze laatste:

    1. zich als zelfstandig ondernemer vestigt in een andere EU-lidstaat dan zijn Lidstaat van oorsprong en het familielid zich vanuit een derde land rechtstreeks naar die EU lidstaat begeeft om zich bij deze Unieburger te voegen;
    2. gedurende 1,5 maand legaal in een andere EU-lidstaat heeft verbleven samen met zijn derdelander-familielid;
    3. meerderjarig is en zich niet wenst te vestigen in het derde land waar het derdelander-familielid verblijft;
    4. over voldoende bestaansmiddelen en een dekkende ziektekostenverzekering beschikt.

    Vraag 14

    Stelling I: Een Duitse student die sedert 6 jaar ononderbroken in Nederland verblijft en aan de UvA studeert heeft recht op studiefinanciering.
    Stelling II: Een Hongaarse studente die sedert 3 jaar in Nederland verblijft, aan de UvA studeert en daarnaast tevens voltijds werkt als computerprogrammeur bij een Nederlands IT bedrijf, heeft recht op studiefinanciering.

    1. Stelling I is juist; stelling II is onjuist.
    2. Stelling I is onjuist; stelling II is juist.
    3. Beide stellingen zijn juist.
    4. Beide stellingen zijn onjuist.

    Vraag 15

    Welke stelling over de zaak Pringle is juist?

    1. De zogenoemde “no bail out”-clause (art. 125 lid 1 Wv) verzette zich tegen het ESM-verdrag;
    2. Artikel 136 Wv moest eerst worden aangepast vooraleer het ESM-verdrag kon worden gesloten;
    3. Het ESM-fonds (Europees Stabiliteitsmechanisme) is gebaseerd op een – buiten het Unieverdrag en het Werkingsverdrag vallend – intergouvernementeel verdrag;
    4. Het ESM-verdrag is een overeenkomst gesloten tussen alle EU lidstaten.

    Vraag 16

    De verwijzingsplicht voor nationale rechters op grond van Artikel 267 Wv geldt:

    1. voor de hoogste nationale rechter wanneer deze een EU bepaling gevraagd wordt uit te leggen en waarvoor de zogenoemde ‘acte clair doctrine’ toepasselijk is;
    2. voor de lagere nationale rechter wanneer deze twijfelt over de uitleg van een EU richtlijn die reeds lang moest zijn omgezet in nationaal recht;
    3. voor iedere nationale rechter wanneer deze ernstig twijfelt aan de geldigheid van een EU bepaling;
    4. voor de lagere rechter wanneer deze twijfelt over de uitleg van een EU bepaling omdat deze in de verschillende taalversies afwijkend is geformuleerd.

    Vraag 17

    De zogenaamde droit de suite richtlijn, aangenomen op 8 juni 2008, geeft aan kunstenaars in de EU het recht dat bij iedere transactie van hun kunstwerk tussen opeenvolgende eigenaren de kunstenaar minimaal 3% van de verkoopprijs krijgt (het zogenaamde ‘droit de suite’ vastgelegd in artikel 3 lid 1 van deze richtlijn). De richtlijn moest per 1 januari 2012 zijn omgezet in Nederlands recht, hetgeen niet is gebeurd.
    Welke van de volgende stellingen met betrekking tot de doorwerking van de droit de suite richtlijn in Nederland is juist?

    1. De Nederlandse rechter moet per 8 juni 2008 de Nederlandse wet in overeenstemming met de droit de suite richtlijn interpreteren;
    2. De richtlijn kan rechtstreekse werking sorteren per 8 juni 2008;
    3. Artikel 3 lid 1 van deze richtlijn kan per 1 januari 2012 directe werking sorteren ondanks het feit dat het hier een minimumnorm betreft (“minimaal 3%”);
    4. Per 1 januari 2012 kan de richtlijn niet langer aanleiding zijn tot een staatsaansprakelijkheidsactie op grond van Artikel 6:162 BW.

    Vraag 18

    Uit de zaak Asbeek Brusse bleek dat:

    1. bij verschil van mening over de uitleg van een EU richtlijn de Franse taalversie leidend is;
    2. een verhuurder niet kan gelden als een ‘verkoper’ in de zin van Richtlijn 93/13/EEG;
    3. de EU regel dat oneerlijke consumentenbedingen niet bindend zijn (neergelegd in art. 6 van Richtlijn 93/13/EEG) gelijkwaardig is aan de regels die naar Nederlands recht gelden als regels van openbare orde;
    4. een boetebeding (wegens niet nakoming) in een consumentenovereenkomst automatisch geldt als ‘oneerlijk’ in de zin van Richtlijn 93/13/EEG.

    Vraag 19

    Een rechtstreeks beroep tot nietigverklaring van een EU-richtlijn kan worden ingesteld:

    1. door het Europees Parlement maar alleen als de richtlijn beoogt rechtsgevolgen voor derden teweeg te brengen;
    2. door een bedrijf dat erdoor individueel geraakt is;
    3. door een natuurlijk persoon die erdoor rechtstreeks geraakt is;
    4. door de Nederlandse Regering.

    Vraag 20

    Stelling I: Artikel 267 Wv moet niet worden beschouwd als een zelfstandige beroepsgang voor een particulier omdat het de nationale rechter is die beslist over het al dan niet verwijzen van de prejudiciële vraag en niet de procespartijen.
    Stelling II: Schadeacties wegens schending van het EU recht zijn alleen mogelijk tegen de overheden van de EU Lidstaten.

    1. Stelling I is juist; stelling II is onjuist.
    2. Stelling I is onjuist; stelling II is juist.
    3. Beide stellingen zijn juist.
    4. Beide stellingen zijn onjuist

    Open vragen

    Vraag 1

    Lees zaak C-282/10, Dominguez) in de Arrestenbundel (opnieuw) aandachtig door.
    A.
    Via welke procedure is deze zaak voor het HvJEU gekomen?
    Maximaal 60 woorden voor uw antwoord!

    B.
    Waarom is het van belang dat de Franse rechter in een vervolguitspraak uitmaakt wat de aard is (private werkgever of overheidsinstantie) van het ‘CICOA’?
    Maximaal 120 woorden voor uw antwoord!


    C.
    Noem twee mogelijke nadelige juridische consequenties voor de Franse Republiek indien de Code du Travail, ook na deze uitspraak van het HvJEU, niet wordt aangepast aan artikel 7 lid 1 van Richtlijn 2003/88.
    Maximaal 120 woorden voor uw antwoord!

    Vraag 2

    Zoals bekend floreert de videogame industrie in Nederland. Zo ook ‘History Repeating’ B.V., een Amsterdamse onderneming gespecialiseerd in video games die op historische gebeurtenissen zijn gebaseerd. Een van de meest succesvolle games in het assortiment is ‘Axis Powers’, een game geïnspireerd op de Tweede Wereldoorlog waarin de ‘gamer’ zich moet inleven in de positie van Nazi Duitsland, fascistisch Italië of imperialistisch Japan en moet proberen alsnog, gesimuleerd, de oorlog te winnen.
    Het spel is behoorlijk populair in verschillende EU lidstaten, waaronder Duitsland en Italië. Het spel is tamelijk uniek binnen het genre ‘historische videogames’, een genre waarin History Repeating zich heeft gespecialiseerd en waarvan het de grootse aanbieder is op de interne markt. Axis Powers is bovendien beschermd door het intellectueel eigendomsrecht van History Repeating.
    Axis Powers wordt gespeeld via betaalde toegang tot de Nederlandse website van History Repeating (met Nederlandse domeinnaam). Om vervolgens het spel te kunnen spelen is ook een bijbehorende speciale joystick nodig die exclusief wordt geproduceerd voor History Repeating en enkel bij deze onderneming online kan worden aangeschaft. Zonder toegang tot deze videogame is deze joystick een nutteloos voorwerp.
    In Duitsland heeft het spel tot ophef geleid, tot aan debatten in de Bundestag (het Duitse Parlement) aan toe. Uiteindelijk wordt er een wet aangenomen die de regels met betrekking tot videogames behoorlijk aanscherpt. Artikel 2 van deze nieuwe Duitse wet stelt:
    “Verspreiding, aanbieding en verhuur van videogames welke aanleiding kunnen geven tot een onjuiste uitleg of interpretatie van bepalende historische gebeurtenissen in de Duitse geschiedenis van 1933-1945, is verboden wegens inbreuk op de menselijke waardigheid zoals beschermd door de Duitse Grondwet”.
    Uiteraard is History Repeating niet ingenomen met deze strengere Duitse wetgeving.

    A.

    Geef gemotiveerd aan met welke economische vrijheden van de interne markt deze nieuwe Duitse wet mogelijk in strijd is. Geef daarbij tevens aan of naar uw mening deze in het geding zijnde vrijheden even belangrijk zijn of dat er een verschil in belang is aan te brengen.
    Maximaal 200 woorden voor uw antwoord!

    B.
    Geef aan welke rechtvaardigingsgrond Duitsland naar uw verwachting zal inroepen indien deze zaak voor het HvJEU zou komen en maak een inschatting van de kans op succes.
    Maximaal 300 woorden voor uw antwoord!

    Ook op de Italiaanse markt ondervindt History Repeating problemen. De Italiaanse mededingingsautoriteit (de ‘Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato’) heeft er problemen mee dat de programmatuur van Axis Powers zó is geschreven dat het enkel werkt met de speciale joystick en niet met joysticks van andere merken. Deze speciale joystick is bovendien verhoudingsgewijs nogal duur. Het gedrag van History Repeating zou daarmee in strijd zijn met het EU mededingingsrecht.
    C.
    Geef concreet aan op welke EU norm History Repeating volgens de Italiaanse mededingingsautoriteit inbreuk zou hebben gemaakt. Geef daarbij aan de Europeesrechtelijke elementen die door de Italiaanse mededingingsautoriteit (stapsgewijs) zullen moeten worden aangetoond.
    Maximaal 250 woorden voor uw antwoord!

    Vraag 3 (Discussievraag)

    Beargumenteer één van de volgende twee stellingen:
    I. Door de Commissie goedgekeurde staatsteun verbetert het level playing field voor ondernemingen die actief zijn op de interne markt.
    11
    II. Door de Commissie goedgekeurde staatsteun verstoort het level playing field voor ondernemingen die actief zijn op de interne markt.
    Maximaal 500 woorden voor uw antwoord!

    Antwoorden

    Meerkeuzevragen

    Vraag 1: 4, tevens wordt Optie 1 goed gerekend.

    Vraag 2: 1

    Vraag 3: 2

    Vraag 4: 1, tevens wordt Optie 2 goed gerekend.

    Vraag 5: 3

    Vraag 6: 4

    Vraag 7: 2

    Vraag 8: 2

    Vraag 9: 4

    Vraag 10: 2

    Vraag 11: 1

    Vraag 12: 1

    Vraag 13: 3

    Vraag 14: 3, tevens wordt Optie 2 goed gerekend.

    Vraag 15: 3

    Vraag 16: 3

    Vraag 17: 4

    Vraag 18: 3, tevens worden Opties 1 en 2 goed gerekend.

    Vraag 19: 1, tevens wordt Optie 2 goed gerekend.

    Vraag 20: 2

    Open vragen

    Vraag 1

    A.
    Via de prejudiciële procedure van art. 267 VWEU over de uitleg van secundair EU-recht (de arbeidstijdenrichtlijn), omdat het een geschil voor de nationale (Franse) rechter betreft tussen een particulier (mw. Dominguez, de werknemer) en een andere particulier/de lidstaat (CICOA, de private dan wel publieke werkgever). Deze procedure wordt ook duidelijk genoemd in het arrest (bijv. ov. 1 of de aanhef boven ov. 10).

    B.
    Richtlijnen hebben geen horizontale rechtstreekse werking. Zoals het Hof onder verwijzing naar Faccini Dori aangeeft in Dominguez, kan een richtlijn uit zichzelf aan een particulier geen verplichtingen opleggen en kan zij dus als zodanig niet tegenover hem worden ingeroepen (r.o. 37). Justitiabelen kunnen echter wel, in een verticale situatie, wanneer zij zich tegenover een lidstaat op een richtlijn beroepen, dat doen ongeacht de hoedanigheid – als werkgever of als openbaar gezag – waarin de lidstaat optreedt (r.o. 38). Althans, indien de omzettingstermijn van de richtlijn is verstreken, de lidstaat hetzij heeft verzuimd de desbetreffende richtlijn binnen de termijn in nationaal recht om te zetten, hetzij dit op onjuiste wijze heeft gedaan en mits de richtlijnbepalingen inhoudelijk gezien onvoorwaardelijk en voldoende nauwkeurig zijn (zie in casu r.o. 33-34). Om de vraag te beantwoorden of art. 7, lid 1, van richtlijn 2003/88 door mevr. Dominguez kan worden ingeroepen tegenover het CICOA moet door de nationale rechter, gelet op bepaalde criteria (zie r.o. 39), worden vastgesteld of het CICOA een staatsorgaan dan wel een particulier is (r.o. 40). Valt het CICOA aan te merken als een staatsorgaan, dan is er sprake van een verticale situatie en kan mevr. Dominguez art. 7, lid 1, van de richtlijn inroepen tegenover het CICOA. Valt het CICOA aan te merken als een particulier, dan is er sprake van een horizontale situatie en kan mevr. Dominguez art. 7, lid 1, van de richtlijn dus niet inroepen tegenover het CICOA (r.o. 42).

    C.

    1. Dan dreigt een zgn. inbreukprocedure op initiatief van de Europese Commissie: de Commissie daagt, ex art. 258 VWEU, Frankrijk voor het HvJEU omdat de nationale wetgeving (Code du Travail) – nog steeds – in strijd is met het Europese recht (nl. met artikel 7 lid 1 van de Arbeidstijdenrichtlijn 2003/88).
    2. Ook is het mogelijk - maar onwaarschijnlijk - dat een andere lidstaat een vergelijkbare inbreukprocedure begint tegen Frankrijk, ex art. 259 VWEU. 3. Het is vaste rechtspraak dat de nationale rechter bij de toepassing van het interne recht dit zo veel mogelijk moet uitleggen in het licht van de bewoordingen en het doel van de betrokken richtlijn teneinde het daarmee beoogde resultaat te bereiken en aldus aan artikel 288, derde alinea, VWEU te voldoen. Deze verplichting tot richtlijnconforme uitlegging is namelijk inherent aan het systeem van het VWEU, aangezien het de nationale rechter in staat stelt binnen het kader van zijn bevoegdheden de volle werking van het recht van de Unie te verzekeren bij de beslechting van de bij hem aanhangige geschillen (C-282/10, Dominguez, para. 24). Het is juist dat voor dit beginsel van richtlijnconforme uitlegging van het nationale recht bepaalde beperkingen gelden. Zo wordt de verplichting voor de nationale rechter om bij de uitlegging en de toepassing van de relevante bepalingen van zijn interne recht te refereren aan de inhoud van een richtlijn, begrensd door de algemene rechtsbeginselen en kan zij niet dienen als grondslag voor een uitlegging contra legem van het nationale recht (C-282/10, Dominguez, para. 25). Andere voorwanden is dat de omzettingstermijn van de richtlijn is verstreken.
    3. Verder is mogelijk dat een particulier de Franse overheid voor de Franse rechter daagt en zich rechtstreeks beroept op de arbeidstijdenrichtlijn, hetgeen mogelijk is omdat het een ‘verticaal’ geschil betreft (tegen de lidstaat), art. 7 van de richtlijn voldoende duidelijk en onvoorwaardelijk lijkt, en de omzettingstermijn van de Richtlijn is verstreken (C-282/10, Dominguez, para. 33). Eventueel stelt de Franse rechter hierover een prejudiciële (uitleg)vraag (ex art. 267 VWEU).
    4. Tot slot is mogelijk dat een particulier de Franse overheid voor de Franse rechter daagt en schadevergoeding van de staat eist wegens niet-omzetting van de arbeidstijdenrichtlijn (C-282/10, Dominguez, para. 43). Voor een dergelijke Francovich/Brasserie-schadeactie is vereist dat a) de arbeidstijdenrichtlijn rechten beoogt toe te kennen aan burgers, er b) sprake is van een voldoende gekwalificeerde schending door Frankrijk (het geheel niet-omzetten van de richtlijn) en c) er een direct causaal verband tussen schending en schade bestaat (Rechtbank Den Haag, 14 mei. 2014, Energyclaim, para. 4.10).

    Vraag 2

    A.
    De vraag is of art. 2 van de Duitse wet mogelijk in strijd is met één of meer fundamentele vrijheden. Met betrekking tot het vrije verkeer van goederen verbiedt art. 34 VWEU kwantitatieve invoerbeperkingen en alle maatregelen van gelijke werking. Art. 56 VWEU waarborgt de vrijheid van dienstverrichting. Er lijkt zowel sprake te zijn van een beperking van het vrije verkeer van goederen en van het vrije dienstenverkeer. De Duitse wet beperkt immers de mogelijkheid van History Repeating om in Duitsland een dienst aan te bieden, namelijk het online spelen van ‘Axis Powers’. Daarnaast zal ook de import van de speciale joystick (een goed) belemmerd worden en daarmee valt de Duitse wet te kwalificeren als een maatregel van gelijke werking in de zin van art. 34 VWEU. Immers, in Dassonville bepaalde het Hof dat “iedere handelsregeling der Lid-Staten die de intracommunautaire handel al dan niet rechtstreeks, daadwerkelijk of potentieel, kan belemmeren, als een maatregel van gelijke werking als kwantitatieve invoerbeperkingen is te beschouwen” (r.o. 5). Het Hof heeft voorts bepaald dat “wanneer een nationale maatregel zowel de vrijheid van dienstverrichting als het vrije verkeer van goederen beperkt, het Hof de maatregel in beginsel slechts uit het oogpunt van één van deze twee fundamentele vrijheden onderzoekt, indien uit de omstandigheden van de zaak blijkt dat een van de vrijheden volledig ondergeschikt is aan de andere en daarmee kan worden verbonden” (Omega Spielhallen, r.o. 25-27; zie ook Josemans, r.o. 49-50). Onder de gegeven omstandigheden lijkt de vrijheid van dienstverrichting belangrijker dan het vrije verkeer van goederen, omdat de levering van de joystick volledig accessoir is aan het aanbieden van de genoemde dienst. Zonder toegang tot de videogame is de joystick namelijk “een nutteloos voorwerp”. Art. 56 VWEU (de vrijheid van dienstverrichting) is in casu dus belangrijker dan art. 34 VWEU (het vrije verkeer van goederen).

    B.
    Duitsland zal zich waarschijnlijk beroepen op de openbare orde, een verdragsexceptie voor zowel het vrij verkeer van goederen (art. 36 VWEU) als het vrij verkeer van diensten (art. 52 jo 62 VWEU). In het arrest Omega Spielhallen heeft het Hof een dergelijk beroep, met het oog op bescherming van de menselijke waardigheid, toegestaan. Omdat het om een verdragsexceptie gaat, hoeft niet onderzocht te worden of de Duitse wet discrimineert (wat overigens niet zo is). Wel dient de evenredigheid van de maatregel onderzocht te worden: is deze geschikt en noodzakelijk om de openbare orde (de menselijke waardigheid) te beschermen? Daarbij is het niet van belang of de games in andere lidstaten wel toegestaan zijn (zie Omega Spielhallen r.o. 31). De kans dat deze wet als evenredig wordt beoordeeld is aanwezig, gezien Omega Spielhallen – Duitsland heeft dus kans op succes.
    Nb: Men kan natuurlijk ook betogen dat een waarschuwing volstaat, of dat er een ander minder belemmerend alternatief is, en dat de regel daarom niet voldoet aan de evenredigheidseis.
    Ook op de Italiaanse markt ondervindt History Repeating problemen. De Italiaanse mededingingsautoriteit (de ‘Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato’) heeft er problemen mee dat de programmatuur van Axis Powers zó is geschreven dat het enkel werkt met de speciale joystick en niet met joysticks van andere merken. Deze speciale joystick is bovendien verhoudingsgewijs nogal duur. Het gedrag van History Repeating zou daarmee in strijd zijn met het EU mededingingsrecht.
     

    C.
    De vraag is of History Repeating misbruik maakt van een machtspositie. Artikel 102 VWEU verbiedt ondernemingen om misbruik te maken van een machtspositie op de interne markt, die de handel tussen lidstaten ongunstig kan beïnvloeden. Vaststaat in ieder geval dat History Repeating een onderneming is, zij verricht immers een economische activiteit die bestaat in het leveren van een dienst (zie ook Brentjes, r.o. 77). Onzeker is echter of History Repeating wel een machtspositie heeft op de interne markt. Daarvoor is het vereist om eerste de relevante productmarkt (bijv. de vraag of het gaat om de markt voor historisch georiënteerde videogames of de veel grotere markt voor vodeaogames in het algemeen) en geografische markt vast te stellen (zie de zaak United Brands). Vervolgens zal moeten worden vastgesteld of History Repeating een machtspositie heeft op die betrokken markt. Daarvoor zijn de gegevens niet bekend. Indien er sprake is van een machtspositie, dan lijkt History Repeating wel misbruik te maken van die positie. Immers, indien spelers Axis Powers willen spelen dan moeten zij ook de joystick erbij kopen. Dit lijkt een vorm van verboden koppelverkoop (zie ook artikel 102 sub d Wv). Daarnaast lijkt History Repeating de prijzen kunstmatig hoog te houden, wat een vorm van misbruik is (zie ook artikel 102 sub a Wv). Tot slot zal het misbruik waarschijnlijk een ongunstige invloed hebben op de handel tussen lidstaten, aangezien History Repeating een Nederlands bedrijf is dat in de hele Unie actief is (Bagnasco). Kortom, mogelijk handelt History Repeating in strijd met artikel 102 VWEU, maar daarvoor zal eerst moeten worden vastgesteld of History Repeating wel een machtspositie heeft.

    Vraag 3 (Discussievraag)

    Elementen antwoord:
    Definitie onderwerp en stellingname:
    Het Europese staatssteunregime streeft de vorming en handhaving van een economisch level playing field – een gelijk speelveld – na waarin alle economische spelers te maken hebben met dezelfde regels en gelijke mogelijkheden om elkaar te beconcurreren. Het doel van het gelijke speelveld is economische welvaartsstijging. (Zie ERAD p. 199) Door de Commissie goedgekeurde staatssteun verbetert/verstoort dit level playing field.
    Bespreking art. 107 Wv:
    Ingevolge artikel 107 lid 1 Wv zijn financiële ondersteuningen door de staat van ondernemingen verboden. Echter, o.g.v. art. 107 lid 2 en lid 3 Wv zijn steunmaatregelen aan bepaalde verbruikers en/of regio’s die een achterstand hebben van rechtswege of na goedkeuring door de Commissie (ingevolge art. 108 Wv) verenigbaar met de interne markt.
    Uitleg stelling I of stelling II:
    Stelling I: Toelaten staatssteun verbetert het gelijke speelveld, als: Marktwerking geholpen moet worden. Het gaat om de noodzaak het ‘speelveld’ juist gelijk te maken door bepaalde verbruikers en/of regio’s die een achterstand hebben te steunen (107 lid 2 en 3 Wv).
    Stelling II: Toelaten staatssteun verstoort het gelijke speelveld, want: De uitzonderingen op het verbod van staatssteun maken dat steun aan bepaalde verbruikers en/of regio’s op basis van artikel 107 lid 2 of 3 Wv is toegestaan, ondanks de vervalsing van de mededinging die daaruit voortvloeit.
    NB1: Deze discussievraag is geënt op het essay van Rakeem Strijk (“Staatssteun in Europa, oneerlijke spelregels?”), zoals besproken op het slotdebat. Bovendien lijkt de vraag op de discussievraag van Week 4 (maar, zie NB3).
    NB2: Bij de beoordeling van het antwoord is uitdrukkelijk rekening gehouden met juridische argumenten op basis van relevante bepalingen. Tevens is rekening gehouden met de kwaliteit van het betoog (o.a. structuur, consistentie, spelling, lengte, etc.).
    NB3: Het gaat in deze discussievraag om door de Commissie goedgekeurde staatssteun. Het arrest Altmark (“compensatie” is geen staatssteun) is dus niet relevant voor de beantwoording van deze vraag.

    JoHo: bundel begrijpen

      Hoe werkt een JoHo Bundel (pagina)

    • Bundels zijn verzamelingen (vaak links) van pagina's rond een specifieke vraag of onderwerp
    • Bundels werken als navigatietool

    Welke soorten bundels zijn er?

    Productbundels

    • Verzekeringsbundels: verzameling van content rond verzekeringsadvies of verzekeringsaanbod
    • Abonnementsbundels: verzameling van content rond advies of services voor JoHo abonnees en donateurs
    • Shopbundels: verzameling van artikelen die besteld kunnen worden

    Persoonlijke bundels

    • op vrijwel elke pagina kun je onder de 'Footprints' de 'Add to my pages' optie vinden. Daar kun je pagina's toevoegen aan je eigen verzamelingen en bundels. Deze bundels met jouw bewaarde pagina's kun je vervolgens onderaan vrijwel elke pagina terugvinden als je bent ingelogd als JoHo donateur of abonnee.

    Studiehulpbundels

    • Boekbundels: verzameling van chapters die tezamen de samenvatting van een boek vormen
    • Studiebundel: verzameling van content die hoort bij een specifiek vak of een studiefase

    Themabundel

    • Verzameling van content die behoort bij een topic en themapagina

    Toolbundel

    • Verzameling van content gericht op een specifiek proces of actie (bijvoorbeeld een vacature zoeken of een vak bestuderen)

    Toolbundel voor abonnees

    • Verzameling van content met toegang of services voor JoHo abonees
    Footprint: achterlaten
    Pagina bewaren in je bundels:

    (Service voor ingelogde JoHo donateurs)