Prota: Vermogensrechtelijke leerstukken aan de hand van Romeinsrechtelijke teksten - Lokin & Brandsma - 10e druk - BulletPoints

  Chapter 

Hoe ziet de geschiedenis van het vermogensrecht er uit? - BulletPoints 1

  • Het imperium maakte gebruik van de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. De koning vaardigde edicten uit. De comitia, een volksvergadering nam besluiten die lex(leges) werden genoemd.

  • Aan het hoofd van elke familie stond een pater familias, hun afstammelingen zijn de patriciërs. Uit de patres werd de senes (de senaat) opgesteld. Zij gaven de koning adviezen, senatusconsulta genoemd.

  • In 509 v.C. ontstond de res publica (republiek) en hiermee kwam de vrijheid. Het imperium zou niet meer levenslang aan één persoon worden toebedeeld, maar jaarlijks aan twee door de volksvergadering gekozen consuls.

  • Er ontstonden twee staatsrechtelijke problemen. De eerste is dat wat de ene consul besliste, de andere consul weer ongedaan kon maken, intercessio. Het tweede probleem is dat er twee soorten wetten naast elkaar stonden, de edicta (krachtens het imperium) en de leges (krachtens de volksvergadering).

  • De begintijd van de republiek Rome wordt gekenmerkt door een sociale strijd tussen de patriciërs en plebejers. Plebejers waren alle burgers die niet tot de patriciërs behoren.

  • De plebejers scheidden zich 15 jaar na het ontstaan van de Republiek af van de stad en trokken naar de Heilige Berg om zelf een nieuwe stad te stichten. Zij eisten eigen magistraten: volkstribunen (tribuni plebis) en het veto-recht.

  • Verder eisten de plebejers 45 jaar later dat het bestaande recht gecodificeerd werd, in plaats van berechting door patricische priesters op grond van ongeschreven gewoonterecht. Dit gebeurde met de lex duodecim tabularum. Deze tafelen waren op het forum te vinden en hierop stond het hele Romeinse recht gecodificeerd.

  • Gnaeus Flavius heeft de uitlegregels van het recht aan het volk gegeven. Dit boek noemde men nadien het Flavische civiele recht. Hieruit zijn een tal van technische begrippen voortgevloeid die op dit moment nog worden gebruikt.

  • In 367 voor Chr. werd door de plebejers afgedwongen dat voortaan één van de consuls een plebejer zou zijn.

  • In 286 v.C. werd in de Lex Hortensia besloten dat de besluiten die de plebejers in haar eigen, alleen voor hun toegankelijke vergadering nam, van kracht werden voor het hele Romeinse volk.Hiermee werd formeel de strijd tussen de patriciërs en de plebejers afgesloten.

  • De praetor kon op grond van zijn imperium edicten uitvaardigen. Het valt te vergelijken met algemene maatregelen van bestuur. Ze bonden alle Romeinse burgers, maar waren maar één jaar van kracht.

  • De burgers hadden toestemming van de praetor nodig om tot de rechter te worden toegelaten. Ze werden toegelaten als ze aan bepaalde vereisten voldeden zoals het Romeinse burgerschap, niet doof of blind en ze geen gladiator waren. Daarnaast moest er ook een recht in het geding zijn die door het civiele recht werd beschermd of het moest een recht zijn waarvan de praetor zich in een edict had verplicht tot bescherming.

  • De praetor mocht niet van een edict afwijken of tussentijds een nieuwe bepaling maken waarvoor al een regeling was gegeven. Indien hij dat toch deed kon hij na zijn ambtsjaar strafrechtelijk worden vervolgd.

  • Edicten steunden op de autoritaire beschikkingsmacht van de met imperium beklede magistraat, in tegenstelling tot de democratische lex. De lex was in beginsel onbeperkt van kracht, het praetorische recht voor 1 jaar.

  • De functie van het praetorische recht was het ondersteunen, aanvullen en verbeteren van het civiele recht.

  • Na de moord op Ceasar werd Octavianus feitelijk de machtigste man van de republiek. Hij combineerde in zijn persoon de twee belangrijkste bevoegdheden: het imperium en het vetorecht van het volkstribuun. Dit is het begin van de keizerstijd

  • Tijdens de keizertijd zijn er enkele ontwikkelingen geweest die van belang zijn geweest voor de huidige tijd.

  • De adviezen van de senaat, senatusconsulten, kregen kracht van wet. Ze namen hierdoor min of meer de taken van de volksvergadering over.

  • Het woord constitutie is een verzamelnaam is allerlei keizerlijke maatregelen: edicta, mandata, decreta en rescripta.

  • Een belangrijke constitutie is de constitution Antoniniana: alle inwoners van het Romeinse rijk krijgen hierbij het Romeinse burgerschap en het Romeins recht werd op alle van toepassing verklaard, het beginsel der territorialiteit. De constitutie had echter wel een paar uitzonderingen en gold niet voor de toekomst.

  • Het werd in deze tijd een gebruik dat de procederende partijen wanneer zij naar de praetor gingen advies gingen inwinnen bij particulieren rechtsgeleerden, iurisconsulti. De adviezen golden voor één geval en hadden een wettelijke status. Geschiften die een theorie, in plaats van een geval, behandelden, werden later met autoriteit bekleed waardoor zij kracht van wet hadden.

  • De geschriften werden aangeduid met het begrip ius. Enkele grote juristen: Salvius Julianus, Gaius, Papinianus, Ulpianus, Paulus en Modestinus.

  • Rond 300 na Chr. zijn er nog 2 rechtsbronnen over: de constituties en de ius.

  • Constantijn de Grote vaardigde in 313 een constitutie uit waarin hij godsdienstvrijheid garandeerde, het toleratie-edict van Milaan.

  • In 330 kwam er een tweede hoofdstad bij, Constantinopel. Er was een Oost en een West Romeins Rijk. Het Romeinse rijk bleef staatsrechtelijk wel één en ondeelbaar.

  • Bij de dood van een van de keizers nam de andere ipso iure (van rechtswege) de macht over het andere deel over. Imperium is namelijk ongedeeld en bij de dood van een van de keizers zitten ze dus niet zonder keizer. Een nieuwe keizer heeft ook erkenning van de zittende keizer nodig.

  • Keizer Justianus is de grondlegger geweest van de uiteindelijke vorm van het Romeinse recht zoals dat de grondslag is voor het huidige recht in Europa. Hij is de samensteller van het Corpus Juris Civilis.

  • De wetgeving van Justinianus bestaat uit 4 onderdelen: de Codex Justinianus, digesten (of pandekten), instituten (of elementen) en de novellen.

  • Het Romeins recht gold subsidiair als een soort hulprecht. Het was samen met het canonieke recht het gemeenschappelijk gemene recht, ius commune. Aan deze rechtseenheid kwam een einde toen de nationale codificaties werden ingevoerd.

»
De hele tekst lezen? Alle JoHo tools gebruiken? Sluit je dan aan bij JoHo en log in!
 

Aansluiten bij JoHo als abonnee of donateur

The world of JoHo footer met landenkaart

    Aansluiten bij JoHo met een JoHo abonnement

    JoHo abonnement (€20,- p/j)

    • Voor wie online volledig gebruik wil maken van alle JoHo's en boeksamenvattingen voor alle fases van een studie, met toegang tot alle online HBO & WO boeksamenvattingen en andere studiehulp
    • Voor wie gebruik wil maken van de gesponsorde boeksamenvattingen (en er met zijn pinpoints 10 gratis kan afhalen in een JoHo support center of bij een JoHo partner)
    • Voor wie gebruik wil maken van de vacatureservice en bijbehorende keuzehulp & advieswijzers
    • Voor wie gebruik wil maken van keuzehulp en advies bij werk in het buitenland, lange reizen, vrijwilligerswerk, stages en studie in het buitenland
    • Voor wie extra kortingen wil op (reis)artikelen en services (online + in de JoHo support centers)
    • Voor wie extra kortingen wil op de geprinte studiehulp (zoals tentamen tests en study notes) in de JoHo support centers

     of met een JoHo donateurschap

    JoHo donateurschap (€5,- per jaar)

    • Voor wie €10,- korting wil op zijn JoHo abonnement
    • Voor wie JoHo WorldSupporter en Smokey projecten wil steunen
    • Voor wie gebruik wil maken van alle gedeelde materialen op WorldSupporter
    • Voor wie op zoek is naar de organisatie bij een vacature

     

    Aanmelden & Aansluiten bij JoHo 

    JoHo & Partnernieuws

    Solliciteren? JoHo zoekt medewerkers die willen meebouwen aan een betere wereld en een zich vernieuwende organisatie

    Werken, jezelf ontwikkelen en een ander helpen?

    JoHo zoekt medewerkers, op verschillend niveau, die willen meebouwen aan een betere wereld en een zich vernieuwende organisatie

    Vacatures en mogelijkheden voor vast werk en open sollicitaties

    Vacatures en mogelijkheden voor parttime werk en bijbanen

    Vacatures en mogelijkheden voor stages en ervaringsplaatsen

    Partners: verzekering kiezen
     
    Regel jij via JoHo je reis- of zorgverzekering bij een duurzame of gespecialiseerde partner?
     
     
     
     

    JoHo: paginawijzer

    Hoe werkt een JoHo Chapter?

     

    Wat vind je op een JoHo Chapter pagina

    •   JoHo Chapters zijn tekstblokken en hoofdstukken rond een specifieke vraag of een deelonderwerp

    Crossroad: volgen

    • Via een beperkt aantal geselecteerde webpagina's kan je verder reizen op de JoHo website

    Crossroad: kiezen

    • Via alle aan het chapter verbonden webpagina's kan je verder lezen in een volgend hoofdstuk of tekstonderdeel.

    Footprints: bewaren

    • Je kunt deze pagina bewaren in je persoonlijke lijsten zoals: je eigen paginabundel, je to-do-list, je checklist of bijvoorbeeld je meeneem(pack)lijst. Je vindt jouw persoonlijke  lijsten onderaan vrijwel elke webpagina of op je userpage
    • Dit is een service voor JoHo donateurs en abonnees.

    Abonnement: nemen

    • Hier kun je naar de pagina om je aan te sluiten bij JoHo, JoHo te steunen en zelf en volledig gebruik te kunnen maken van alle teksten en tools.

    Abonnement: checken

    • Hier vind je wat jouw status is als JoHo donateur of abonnee

    Aantekeningen: maken

    • Dit is een service voor wie bij JoHo is aangesloten. Je kunt zelf online aantekeningen maken en bewaren, je eigen antwoorden geven op tests, of bijvoorbeeld checklists samenstellen.
    • De aantekeningen verschijnen direct op de pagina en zijn alleen voor jou zichtbaar
    • De aantekeningen zijn zichtbaar op de betrokken webpagine en op je eigen userpage.

    Prints: maken

    • Dit is een service voor wie bij JoHo is aangesloten.  Wil je een tekst overzichtelijk printen, gebruik dan deze knop.
    JoHo: footprint achterlaten