Voor de meest recente samenvattingen en studiehulp zoek je hier op titel of auteur en kan je gebruik maken van het menu
JoHo: menu studiehulp & samenvattingen

 

Samenvatting: Reizen met mijn Rechter: Psychologie van het Recht (Van Koppen)

Voorbeeld Hoofdstuk (Je toegangsniveau is niet voldoende voor het gebruiken van de volledige samenvatting)
Voorbeeld Hoofdstuk (Je toegangsniveau is niet voldoende voor het gebruiken van de volledige samenvatting): 

1. Een inleiding in de rechtspsychologie

Naast juristen hebben ook psychologen interesse in het recht, omdat het recht beoogt het gedrag van mensen te beïnvloeden. Psychologen kijken naar de invloed van regels op het gedrag van mensen en naar hoe mensen vinden dat anderen zich horen te gedragen.

 

Grondleggers van de rechtspsychologie

  • De Duitser William Stern (1871-1938) kan worden gezien als de grondlegger van de rechtspsychologie. Stern wilde de kennis over menselijke herinneringen toepassen op getuigenverklaringen. Rond 1900 ontwikkelde hij het onderzoeksprogramma ‘Aussagepsychologie’ of ‘psychology of testimony’. Stern voerde laboratoriumstudies uit om herinneringen van proefpersonen te testen, waaruit bleek dat herinneringen en getuigenverklaringen niet erg betrouwbaar zijn. Stern liet tijdens colleges aan studenten zien dat dit het geval is door ruzies en vechtpartijen in scène te zetten, waarna hij de studenten een getuigenverklaring liet schrijven, zogenaamde wirklichkeitsversuche. Ook trad Stern als eerste psycholoog op als getuige-deskundige in Duitse rechtbanken.
  • De Duitser Hugo Munsterberg (1863 – 1916) woonde in de VS en wilde graag pionier zijn in ‘psychology and law’. Hij was erg negatief over rechters en andere juristen. Doordat hij in werkelijkheid vooral veel werk van Stern gebruikte kreeg hij veel kritiek.
  • In Nederland is Simon van der Aa grondlegger van de rechtspsychologie door in 1909 wirklichkeitsversuche in de Nederlandse collegezalen te introduceren. In zijn beginjaren was hij vooral bezig met deze collegezaalexperimenten waarbij hij wilde aantonen dat getuigenverklaringen niet betrouwbaar zijn.

 

Vanaf 1977 ging de ontwikkeling in Nederland verder, toen Hans Cronbag, Johan de Wijkerslooth en Job Cohen publiceerden over rechterlijke beslissingen. Sindsdien is er ook veel aandacht voor de kwaliteit van bewijsmiddelen in strafzaken, zoals getuigenverklaringen, verhoren van verdachten en herkenningen. In de jaren ’80 ontstond in Nederland een werkgroep die zich bezig hield met rechtspsychologie en in 1991 verscheen het eerste handboek, onder redactie van Peter van Koppen en collega’s. De publicatie ‘Dubieuze zaken’ in 1992 van Cronbag, Van Koppen en Wagenaar zorgde voor veel opschudding, omdat hierin werd geconcludeerd dat in een aantal strafzaken grote fouten waren gemaakt in de rechterlijke besluitvorming. Door publicaties over de Schiedammer Parkmoord en andere voorbeelden van tunnelvisie bij politie en andere fouten in het optreden van het OM kwam steeds meer aandacht voor de waarde van rechtspsychologie in de rechtspraktijk. De rechtspsychologie heeft zich de afgelopen decennia dus ontwikkeld in Nederland, maar de academische inbedding hiervan is nog steeds beperkt.

 

Het verschil tussen rechtspsychologie en forensische psychologie.

Rechtspsychologie komt voort uit de psychologische functieleer, waarbij het gaat om de menselijke functies van herinneringen, waarnemingen en beslissingen. Rechtspsychologen bestuderen algemene psychologische fenomenen met betrekking tot de deelnemers van het recht, het functioneren van het recht en de beslissingen die hierbij genomen worden. Rechtspsychologen bestuderen voornamelijk het strafrecht en het onderzoek in de rechtspsychologie is voornamelijk experimenteel van aard. In dit onderzoek wordt blootgelegd hoe deelnemers aan het recht beslissingen nemen, hoe getuigen gebeurtenissen herinneren en wat getuigenverklaringen kunnen beïnvloeden en op welke manier herkenningen tot stand komen.

 

De forensische psychologie komt voort uit de klinische psychologie, waarbij wordt gekeken naar afwijkend gedrag van mensen. Klinische psychologen zijn altijd al werkzaam geweest in het gevangeniswezen, Raden van de Kinderbescherming en TBS-klinieken. Ook hebben zij een adviserende rol in strafzaken en civiele zaken, bijvoorbeeld over toerekeningsvatbaarheid of omgangsregelingen na echtscheiding. Het gaat hier steeds om de toepassing van de klinische psychologie in individuele gevallen.

 

3 voorbeelden van de toepassing van rechtspsychologie in de praktijk

In de rechtspsychologie worden beslissingen bestudeerd uit de rechtspraktijk. De resultaten van dit rechtspsychologisch onderzoek worden op hun beurt weer gebruikt in de rechtspraktijk. Van deze toepassing volgen 3 voorbeelden.

 

  1. Denken in scenario’s.

In de Theorie van Verhaal en Verankering (In deze theorie wordt uitgelegd hoe rechters onderzoeken of een tenlastelegging juist is door bewijs, een verhaal of scenario, terug te voeren naar zogenaamde ankers: feiten en omstandigheden van algemene bekendheid die geen nader bewijs behoeven) wordt uitgelegd dat het van belang is om het verhaal of scenario achter feiten te onderzoeken om deze te kunnen interpreteren. Door deze theorie wordt zowel door rechters als door de recherche gedacht in scenario’s. Het is namelijk niet mogelijk om te spreken over een scenario waarin de verdachte schuldig is zonder ook te kijken naar de scenario’s waarin de verdachte onschuldig is. Er zijn dus ‘concurrerende’ scenario’s nodig om de feiten te interpreteren, het bewijs te verzamelen en de betrouwbaarheid hiervan te bepalen. In het opsporingsonderzoek worden scenario’s opgesteld van wat er gebeurd zou kunnen zijn. Bij het beoordelen van de juistheid van een scenario wordt onderzocht welk scenario het meest waarschijnlijk plaats heeft gevonden op basis van verschillende bewijsmiddelen. Het gaat hier dus steeds om een relatief oordeel van politie en justitie. De rechtspychologie heeft een grote invloed op het werk van de politie, omdat na de problemen met de Schiedammer Parkmoord het denken in scenario’s door een verbeterplan van de minister van Justitie een belangrijke plek heeft gekregen in het recherchewerk.

 

  1. (Geografische) daderprofilering – offender profiling.

Wanneer de recherche aankomt op een plaats delict wordt geprobeerd een scenario op te stellen van wat er gebeurt is. Hiermee wordt geprobeerd vast te stellen welk delict is gepleegd en wie de dader is. Door middel van sporen en getuigenverklaringen wordt een reconstructie gemaakt om de identiteit van de dader na te gaan door het opstellen van een profiel van de dader. Deze methode bestaat sinds de jaren ’80 en heet ‘offender profiling’. Dit is een zeer populaire methode terwijl de wetenschappelijke onderbouwing bijna helemaal ontbreekt. Geografische profilering is echter wel gebaseerd op degelijk empirisch onderzoek. Hierbij wordt op basis van een analyse van de plaatsen van verschillende delicten gepleegd door dezelfde dader geprobeerd vast te stellen wat de woonplaats van deze dader is.

 

  1. De kwaliteit getuigenverklaringen.

De kwaliteit van de herinneringen van getuigen is een belangrijk onderwerp voor rechtspsychologen. Hier wordt onderzoek gedaan naar het verbeteren van getuigenverklaringen en de waardering van getuigenverklaringen. Het verbeteren van getuigenverklaringen kan gedaan worden door de manier van verhoren aan te passen. Van deze verbeteringen wordt in de rechtspraktijk gebruik gemaakt. Het waarderen van getuigenverklaringen is in de praktijk verbeterd met dank aan rechtspsychologisch onderzoek naar de manier waarop post-hocinformatie herinneringen kunnen veranderen.

 

 

Voor toegang tot deze pagina kan je inloggen

 

Inloggen (als je al bij JoHo bent aangesloten met een abonnement)

   Aansluiten   (voor online toegang tot alle webpagina's)

 

Hoe het werkt

 

Lees hieronder meer over aansluiten bij JoHo

    JoHo abonnement (€20,- p/j)

    • Voor wie online volledig gebruik wil maken van alle JoHo's en boeksamenvattingen voor alle fases van een studie, met toegang tot alle online HBO & WO boeksamenvattingen en andere studiehulp
    • Voor wie gebruik wil maken van de gesponsorde boeksamenvattingen (en er met zijn pinpoints 10 gratis kan afhalen in een JoHo support center of bij een JoHo partner)
    • Voor wie gebruik wil maken van de vacatureservice en bijbehorende keuzehulp & advieswijzers
    • Voor wie gebruik wil maken van keuzehulp en advies bij werk in het buitenland, lange reizen, vrijwilligerswerk, stages en studie in het buitenland
    • Voor wie extra kortingen wil op (reis)artikelen en services (online + in de JoHo support centers)
    • Voor wie extra kortingen wil op de geprinte studiehulp (zoals tentamen tests en study notes) in de JoHo support centers

    JoHo abonnement met service-pakket (€20,- + €60,-)

    • Voor wie de boeksamenvattingen voor zijn of haar studie of studiegebied gratis thuisgestuurd wil krijgen
    • Voor wie gebruik wil maken van de basisservices voor zijn of haar vrijwilligersorganisatie of instelling die de JoHo doeleinden steunt
    • Voor wie gebruik wil maken van de emigratie- en expatservices

    JoHo donateur (WorldSupporter) worden

    JoHo donateurschap (€5,- per jaar)

    • Voor wie €10,- korting wil op zijn JoHo abonnement
    • Voor wie JoHo WorldSupporter en Smokey projecten wil steunen
    • Voor wie gebruik wil maken van alle gedeelde materialen op WorldSupporter
    • Voor wie op zoek is naar de organisatie bij een vacature

     

    Sluit je een abonnement af in de periode juli tot en met december, dan maak je in de eerste maanden gratis gebruik maken van je de voordelen & services bij je abonnement. Je abonnementsbijdrage geldt dan ook voor het volgende kalenderjaar.

     

    Aanmelden bij JoHo

     

    Study note: begrijpen

     

     

     

    Study note: te gebruiken bij
    JoHo: benodigd toegangsniveau
    • Donateur met JoHo abonnement