Voor de meest recente samenvattingen en studiehulp zoek je hier op titel of auteur en kan je gebruik maken van het menu
JoHo: menu studiehulp & samenvattingen

 

Samenvatting van het boek: Man and Citizen (Hobbes)

Voorbeeld Hoofdstuk (Je toegangsniveau is niet voldoende voor het gebruiken van de volledige samenvatting)
Voorbeeld Hoofdstuk (Je toegangsniveau is niet voldoende voor het gebruiken van de volledige samenvatting): 

Introduction

In deze introductie beschrijft Bernard Gert de verschillende misverstanden die er bestaan over termen die Hobbes gebruikt. Aan het einde van de introductie geeft Gert een samenvatting van het systeem dat Hobbes gebruikt, welke een hoop opheldert. Daarom begint deze samenvatting daarmee.

(I) Systeem van Hobbes

De mens, zover als zij rationeel genoemd kunnen worden, willen hun leven graag in vrede en zekerheid leven. Om dit te bereiken moeten zij samenkomen in steden of staten van een aanmerkelijke grootte, zodat zij niet aangevallen kunnen worden door een groep die van hen kan winnen. Maar wanneer mensen in zo’n groep samenkomen is er altijd een deel van die groep die niet vertrouwd kan worden, en daarom is het nodig om een overheid op te stellen met de macht om wetten te maken en af te dwingen. Deze overheid heeft het recht om te regeren en de macht om te regeren vanwege de toestemming van de mensen. Zij geven hiervoor toestemming omdat zij in ruil voor het nakomen van de wet hun veiligheid krijgen. Dus, de rationaliteit van het zoeken van bewaring van het leven (preservation) ligt in de zoektocht naar vrede en veiligheid. Alles wat de stabiliteit van de staat of stad kan bedreigen moet vermeden worden.

(II) Misinterpretatie

De meest grove misinterpretatie van Hobbes’ filosofie betreft zijn kijk op de menselijke natuur volgens Gert. Volgens Gert maken veel filosofen de fout Hobbes als een ‘psychological egoist’ te beschrijven. Dit heeft volgens hem tot gevolg gehad dat het onmogelijk was een samenhangende samenvatting van Hobbes’morele en politieke opvattingen te maken. Volgens Gert kunnen we, zodra we erkennen dat Hobbes geen psychological egoist was, accepteren wat Hobbes zegt zonder verdere interpretatie nodig te hebben.

Psychological egoism houdt in dat iemand nóóit handelt ten goede van anderen, of ten goede van moraal. Iets anders is een pessimistische kijk op de menselijke natuur. Dit houdt in dat de meeste acties van de meeste mensen gebaseerd zijn op eigenbelang. Gert ontkent niet dat Hobbes een pessimist was, wel dat hij psychological egoism aanhing.

Hobbes benadrukt dat wij mensen vaak handelen vanuit hun passies, dat wil zeggen, hun impulsen, en dat deze impulsen vaak niet in je eigen beste belang zijn. Als psychological egoism überhaupt aannemelijk wil zijn, moet het het handelen vanuit individuele impulsen én eigenbelang mogelijk maken. Wat de psychological egoist wil zeggen is het volgende: Mensen handelen altijd vanuit de wil om de eigen behoeften te bevredigen. Maar hierbij rijst het volgende probleem. Psychological egoism houdt, zoals gezegd, in dat iemand nooit handelt ten goede van anderen of ten goede van moraal, maar slechts vanuit de eigen behoeftenbevrediging. Maar wat nu, wanneer de eigen behoeften niet strijdig zijn met moraal, of met de behoeften van anderen? Als we het zo bekijken moeten we dit tautological egoism noemen. Gert ontkent niet dat Hobbes een tautological egoist was, wel dat hij een psychological egoist was.

(III) Hobbes’ opvatting: Tautological egoism

Tautological egoism houdt dus in: Ieder mens probeert datgene te bereiken wat hem goed doet. Dit stelt geen grenzen aan wat een persoon ‘goed’ acht. Het kan dus zo zijn dat hetgeen wat iemand goed voor zichzelf acht, ook goed voor een ander is, of zelfs in overeenstemming met hetgeen wat de gemiddelde mens als goed acht.

Hobbes politieke theorie vereist dat alle mensen bezorgd zijn om hun eigen belangen, vooral hun eigen voortbestaan, maar dit betekent niet dat iemand niet ook bezorgd kan zijn om anderen. Wat Hobbes wel ontkent, is dat mensen een natuurlijke welwillendheid bezitten. Omdat niet alle mensen welwillend zijn, kan de bezorgdheid van sommigen om anderen, terwijl de meesten zich alleen om zichzelf bekommeren, geen grond zijn om een staat op te richten.

Volgens Gert is hetgeen Hobbes probeert te bereiken het verstrekken van een theorie op grond waarvan mensen de wet naleven. Psychological egoism ontkent het bestaan van welwillendheid en het ontkent tevens dat mensen handelen vanuit een moreel perspectief. Een ander perspectief dan Psychological egoism, namelijk Psychological inclinationism, is het perspectief dat slechts het handelen vanuit een moreel perspectief ontkent. Hobbes probeert dus een theorie te maken op grond waarvan de mensen de wet zouden naleven, en overweegt hierbij dat heel veel mensen niet voldoende opgeleid en gedisciplineerd zijn. Dit zou ertoe leiden dat veel mensen slechts hun eigen passions, dat wil zeggen belangen of impulsen, in overweging nemen bij de afweging of de wet nageleefd moet worden of niet. Dit is dus geen psychological egoism, maar meer tautological egoism.

Hobbes is niet van mening dat alle mensen van nature slecht zijn, maar dat er in een grote groep mensen altijd enige slechte mensen te vinden zijn. Omdat we deze niet kunnen onderscheiden, moeten we de hele groep wantrouwen, zelfs diegenen die wél goed opgeleid zijn. Wanneer je te maken hebt met een grote groep van mensen, welke nodig is voor het bestaan van een staat, zullen er volgens Hobbes altijd mensen zijn die zullen proberen om de wet te overtreden, tenzij er een straf boven hun hoofd hangt. Hobbes probeert hiermee aan te geven dat als een grote groep van mensen samenleeft, er een gemeenschappelijke macht opgezet moet worden om de regels van de maatschappij af te dwingen.

(IV) Hobbes’ distincties

Een van Hobbes’ belangrijkste onderscheidingen is de distinctie tussen natural man en civilized man. Hobbes beschrijft de natural man als een beest, op geen enkele wijze gevormd door scholing of discipline. Civilized man wordt echter beschreven als iemand die zich zal gedragen naar de wijze van zijn opvoeding. Hobbes geeft aan dat mensen niet van nature geschikt zijn om in een maatschappij te leven, dat moeten we leren. Hobbes legt echter nadruk op het feit dat heel veel mensen, ondanks educatie, nooit geschikt zijn voor het leven in een maatschappij. Hobbes geloofde dat mensen gevormd konden worden naar een goed burger.

Een ander onderscheid dat gemaakt moet worden is het onderscheid tussen reason en impulse of nature. Hobbes vindt dat de rede een goede gids is voor de handelingen van alle rationele mensen. Hobbes vindt dat de menselijke impulsen geregeerd moeten worden door de rede. De rede heeft een doel, namelijk lasting preservation (overleven), en dit doel geldt voor alle mensen. Aangezien het doel van de rede voor alle mensen gelijk is, moeten de regels van de rede ook voor allen gelijk gelden.

Een impulsion of nature wordt uitgelegd aan de hand van een voorbeeld. Een mens probeert zijn dood te voorkomen, preservation te bereiken, door een impuls van de natuur, impulsion of nature. Maar volgens Hobbes is het niet tegen de regels van de rede in om te trachten je leven te behouden. Hiermee wordt aangegeven dat Hobbes de rede ziet als niet minder een onderdeel van de menselijke natuur dan enige andere genegenheid van de geest, een impulsion of nature. Hiermee wordt het onderscheid tussen reason en impulsion of nature eigenlijk weggeredeneerd.

Hobbes is van mening dat de rede bepaalt hoe wij ons zouden moeten gedragen. Waar onze preservation in het geding is, kan de rede ieder mens in dezelfde situatie gelijk laten handelen.

Verder wordt morality besproken. Volgens Gert beschouwt Hobbes moraal als verwanthoudend met karaktertrekken of gewoonten. Slechts datgene wat volgens de rede als ‘goed’ te beschouwen valt, wordt als een moral virtue beschouwd. Moraal wordt bepaald aan de hand van de rede, maar toch is het doel anders. Het doel van de rede was self preservation, maar het doel van morality is de preservation van mensen in een staat. Moraal probeert dus vrede en een stabiele maatschappij te bereiken.

(V) Belangrijke termen in Hobbes’ theorie

Gert gaat verder met het uitleggen van belangrijke termen die Hobbes gebruikt, om zo zijn theorie (zoals aan het begin van dit hoofdstuk samengevat) duidelijker te maken.

De twee belangrijkste termen zijn right en obligation. Er bestaan twee soorten rights, namelijk natural rights en acquired rights. Er bestaan tevens verschillende soorten obligations, namelijk natural en rational obligations en contractual obligations.

Hobbes definieert een right als de vrijheid die iedereen heeft om zijn eigen natuurlijke vermogens naar rede te gebruiken. De soort vrijheid die Hobbes hier beschrijft is een natuurlijke vrijheid, daarmee een natural right. De vrijheid die in deze definitie wordt beschreven staat tegenover een contractuele verplichting. Daarom kan een natural right het beste worden omschreven als de vrijheid van enige contractuele verplichting.

Hobbes maakt wel duidelijk dat de vrijheid van een contractuele verplichting niet noodzakelijkerwijs de vrijheid van een rationele verplichting betekent. “The right of nature allows us to do anything we think will best help us to attain the goal of reason, lasting preservation.” Dus, de rede geeft ons zowel verplichting en vrijheid, een verplichting om preservation na te streven, en de vrijheid om daartoe alle middelen die wij nodig achten aan te wenden.

Om deze veelbesproken lasting preservation te bereiken, moet men contracten sluiten die leiden tot een stabiele maatschappij. Dit doen ze door een aantal van hun natural rights op te geven. Het hebben van een natural right betekent dat je in staat bent om voor jezelf te beslissen wat het beste is voor je eigen preservation, dat wil zeggen, je eigen rede te volgen. Als je je natural right opgeeft, verplicht je jezelf andermans orders op te volgen. De ander verkrijgt dan een acquired right.

Voordat er een contract was gesloten had ieder mens het natuurlijk recht om anderen verplichtingen op te leggen. Dit recht was echter compleet nutteloos, omdat niemand de plicht had om te doen wat een ander wilde. De acquired right dat iemand verkrijgt na het sluiten van een contract is echter niet nutteloos, want de ander is dan wel verplicht om te doen wat de ander wil. Een acquired right is dus een natural right plus het bestaan van een contractuele verplichting jegens jou om jouw orders op te volgen. “For all rights over others is either from nature or from contract”.

Dit moet natuurlijk allemaal in de context van een staat geplaatst worden, aangezien dat hetgene is waar het Hobbes om gaat. Hobbes beschouwt het recht van een regering om te regeren als een natural right, maar ook een acquired right. Een natuurlijk recht, en een contractueel recht. Volgens Hobbes kan een acquired right niet bestaan zonder een natural right. Iemand heeft de natural right om iemand anders iets op te leggen, en met de acquired right kan dit ook afgedwongen worden. Of de ander het moet opvolgen is een tweede. Een obligation is de verplichting om iemand te volgen, bijvoorbeeld de wetten na te leven. Er kan geen contractual obligation bestaan zonder een rational obligation. Niemand kan verplicht worden iets te doen tenzij het opgelegd wordt door de rede. Reason stelt paal en perk aan zowel vrijheid als verplichting.

Een acquired right is het recht om voor anderen te bepalen wat de rationele manier van handelen is. En de rede legt altijd op dat wij onze contractuele verplichtingen uitvoeren omdat we anders terugkomen in de ‘natuurlijke staat’, d.w.z.: de staat van het beest.

Wetten kunnen alleen gemaakt worden door diegenen aan wie wij onze rechten hebben opgegeven, dat wil zeggen, waarmee wij een contract hebben afgesloten. Met dit contract hebben wij ons verplicht om te gehoorzamen. Het recht om te regeren, om wetten te maken, etc., moet dus een acquired right zijn, een recht dat is contractueel is verkregen. De verplichting om te gehoorzamen moet dus niet slechts een rational obligation zijn, maar ook een contractual obligation.

Volgens Hobbes zijn er verschillende manieren waarop wij onze natural right op kunnen geven en ons contractueel aan een ander kunnen binden. Wanneer wij ons contractueel aan een ander hebben gebonden, zijn wij verplicht dit contract na te leven. Wanneer wij dit niet naleven, begaan wij een unjust act. Soevereinen kunnen nooit een unjust act begaan, omdat zij met niemand een contract hebben afgesloten.

Gert bespreekt verder de term duty, die voor Hobbes’ theorie erg belangrijk is, maar die een dubbelzinnigheid bevat. Hobbes gebruikt duty soms in de zin van een contractuele verplichting, maar soms ook in de zin van een rationele verplichting. Hobbes erkent deze dubbelzinnigheid.

Ook de bovengenoemde term unjust , wat samenhangt met de term just, bergt een dubbelzinnigheid in zich. Just wordt soms gebruikt in de zin van het doen van datgeen een rationele verplichting met zich meebrengt, maar ook soms wat een contractuele verplichting met zich meebrengt. Soms geldt het voor iemand die zijn contractuele verplichtingen nakomt, en soms geldt het voor iemand die geen enkele contractuele verplichting schendt. Het probleem zit hem in het laatste. Soms kan iemand geen contractuele verplichting schenden, maar toch niet voldoen aan een contractuele verplichting. Dit is het geval als er geheel geen contract bestaat, in het geval van een soeverein.

Hobbes bespreekt in deze context God; God, een soeverein, kan geen unjust begaan. Dit is voor Hobbes belangrijk omdat alleen injustice gestraft kan worden. Hobbes zegt niet dat soevereinen niet immoral kunnen zijn. Hij zegt slechts dat wat just en unjust is, bepaald wordt aan de hand van de wetten van een staat, terwijl moraal bepaald wordt aan de hand van de rede. Morality is een breder concept dan dat van justice en wordt bepaald aan de hand van de rede van alle mensen. Wanneer justice bepaald zou worden aan de hand van de rede van alle mensen zou dit burgeroorlogen uitlokken, wat in strijd is met het doel van moraal, namelijk een stabiele maatschappij en vrede. Hiermee wordt een paradox gecreërd, omdat we zeggen dat voor Hobbes het immoral is om bepaalde immorele handelingen te straffen, terwijl dit juist bepaald moest worden aan de hand van just en unjust. Hobbes accepteert deze paradox echter, omdat hij volgens Gert nooit het doel van morality uit het oog verliest.

(VI) Hobbes over religie

Hobbes nam religie erg serieus en vond dat religie de grootste drijfveer achter een handeling was. Gert gelooft dat er een goede reden bestaat om te geloven dat Hobbes dacht dat de rede en de Geschriften met elkaar overeen moesten komen, omdat zij van dezelfde bron, God, zouden komen. Maar wanneer men erkent dat Hobbes van mening is dat de rede op zichzelf een goede gids voor het handelen voor alle mensen vormt, hoeft God hierbij geen rol te spelen.

 

 

Voor toegang tot deze pagina kan je inloggen

 

Inloggen (als je al bij JoHo bent aangesloten met een abonnement)

   Aansluiten   (voor online toegang tot alle webpagina's)

 

Hoe het werkt

 

Lees hieronder meer over aansluiten bij JoHo

    JoHo abonnement (€20,- p/j)

    • Voor wie online volledig gebruik wil maken van alle JoHo's en boeksamenvattingen voor alle fases van een studie, met toegang tot alle online HBO & WO boeksamenvattingen en andere studiehulp
    • Voor wie gebruik wil maken van de gesponsorde boeksamenvattingen (en er met zijn pinpoints 10 gratis kan afhalen in een JoHo support center of bij een JoHo partner)
    • Voor wie gebruik wil maken van de vacatureservice en bijbehorende keuzehulp & advieswijzers
    • Voor wie gebruik wil maken van keuzehulp en advies bij werk in het buitenland, lange reizen, vrijwilligerswerk, stages en studie in het buitenland
    • Voor wie extra kortingen wil op (reis)artikelen en services (online + in de JoHo support centers)
    • Voor wie extra kortingen wil op de geprinte studiehulp (zoals tentamen tests en study notes) in de JoHo support centers

    JoHo abonnement met service-pakket (€20,- + €60,-)

    • Voor wie de boeksamenvattingen voor zijn of haar studie of studiegebied gratis thuisgestuurd wil krijgen
    • Voor wie gebruik wil maken van de basisservices voor zijn of haar vrijwilligersorganisatie of instelling die de JoHo doeleinden steunt
    • Voor wie gebruik wil maken van de emigratie- en expatservices

    JoHo donateur (WorldSupporter) worden

    JoHo donateurschap (€5,- per jaar)

    • Voor wie €10,- korting wil op zijn JoHo abonnement
    • Voor wie JoHo WorldSupporter en Smokey projecten wil steunen
    • Voor wie gebruik wil maken van alle gedeelde materialen op WorldSupporter
    • Voor wie op zoek is naar de organisatie bij een vacature

     

    Sluit je een abonnement af in de periode juli tot en met december, dan maak je in de eerste maanden gratis gebruik maken van je de voordelen & services bij je abonnement. Je abonnementsbijdrage geldt dan ook voor het volgende kalenderjaar.

     

    Aanmelden bij JoHo

     

    Study note: begrijpen

     

     

     

    Study note: te gebruiken bij
    JoHo: benodigd toegangsniveau
    • Donateur met JoHo abonnement