Wat moet je regelen bij een overlijden tijdens een lang verblijf in het buitenland als emigrant, expat of working nomad?

Een overlijden tijdens een lang verblijf in het buitenland is emotioneel ingrijpend. Tegelijk komen er direct praktische en juridische stappen op je af.

Wat gebeurt er direct na een overlijden in het buitenland?

• aangifte van een overlijden doe je in de plaats van overlijden
• een arts geeft eerst een medische verklaring af
• in veel landen volgt daarna standaard een autopsie
• lokale autoriteiten starten hun eigen wettelijke procedure; het lichaam wordt tijdelijk ondergebracht in een mortuarium
• neem zo snel mogelijk contact op met een alarmcentrale of repatriëringsbedrijf: zij kunnen adviseren over vervolgstappen en lokale formaliteiten

Welke keuzes heb je rond begrafenis, crematie of vervoer naar Nederland?

Er zijn globaal drie opties:

• begraven of cremeren ter plaatse
  • dan kun je de overledene lokaal laten opbaren
  • houd rekening met verschillen in rituelen en gebruiken
  • in sommige landen vindt een begrafenis binnen 24 uur plaats
• crematie ter plaatse en de as meenemen naar Nederland
  • de asbus mag meestal zonder invoerbeperkingen naar Nederland
  • vervoer kan via repatriëringsbedrijf of zelf, maar is wel afhankelijk van regels van bv. de luchtvaartmaatschappij: check dit vooraf
  • een verklaring van overlijden en crematie kan controles vergemakkelijken
• repatriëring van het lichaam naar Nederland
  • bij voldoende verzekering wordt transport vaak door de verzekeraar geregeld
  • zonder dekking moet een gespecialiseerd repatriëringsbedrijf worden ingeschakeld
  • als je langdurig werkt in het buitenland check dan of een werkgever soms (een deel van) de kosten vergoedt

Wat komt er kijken bij repatriëring van het lichaam naar Nederland?

• het paspoort blijft meestal bij de overledene
• sieraden en waardevolle spullen neem je beter zelf mee
• een 'laissez-passer' wordt afgegeven voor vervoer
• een financiële garantie kan vereist zijn voordat transport wordt toegestaan
• het lichaam wordt vaak gebalsemd, afhankelijk van het land
• bij kortere afstanden kan vervoer per auto sneller zijn dan per vliegtuig

Bij vervoer per vliegtuig:

• het lichaam wordt eerst in een zinken kist geplaatst
• daarna volgt een houten kist
• de kist wordt verzegeld na controle door de Inspectie van Volksgezondheid
• douaneformaliteiten moeten worden afgehandeld: uitklaren en vervolgens inladen in het vliegtuig
• het mortuarium op de luchthaven van bestemming biedt aanvullende diensten en hulp met administratieve en juridische afwikkeling rondom repatriëring (onder andere met de douane en Koninklijke Marechaussee)
• voor de begrafenis of crematie moet de zinken kist weer worden verwijderd

Welke verschillen zijn er bij overlijden in of buiten het ziekenhuis?

De eerste stap is altijd medische vaststelling van overlijden.

• bij overlijden in het ziekenhuis stelt een arts een overlijdensakte op
• bij overlijden buiten het ziekenhuis moet eerst een arts worden gewaarschuwd
• aangifte gebeurt in de gemeente van overlijden
• soms volgt aanvullende registratie in Nederland

Wat is de gangbare procedure er bij een niet-natuurlijke dood tijdens een lang verblijf in het buitenland?

• bij een ongeluk of misdrijf worden zowel arts als politie ingeschakeld
• het lichaam wordt meestal in beslag genomen voor onderzoek; pas na afronding van onderzoek wordt het lichaam vrijgegeven
• soms is een verklaring van geen bezwaar nodig voor begraven of cremeren; dit kan het proces afhankelijk van je woonlocatie aanzienlijk vertragen

Welke persoonlijke keuzes spelen mee bij overlijden tijdens een lang verblijf in het buitenland?

Het helpt om als partners of gezin vooraf met elkaar te spreken over wensen, hoe ongemakkelijk dat ook kan voelen:

• wil je in het land blijven waar je woont
• wil je terug naar Nederland
• waar voelt afscheid het meest passend
• hoe betrek je familie in Nederland bij de keuzes
• wat had de overledene zelf gewild

Quotes en ervaringen

Na het overlijden van mijn partner in Zuid-Afrika kwam alles tegelijk. De politie, het ziekenhuis, formulieren in een taal die ik niet volledig beheerste. Ik merkte hoe afhankelijk je bent van lokale instanties. Pas toen de repatriëring werd geregeld, voelde ik een klein beetje rust.
Zuid-Afrika emigrant

In Japan verliep alles extreem zorgvuldig en formeel. De procedures waren strak, bijna ceremonieel. Dat gaf structuur in een chaotische tijd. Tegelijk voelde het afstandelijk, alsof mijn verdriet niet helemaal paste binnen het protocol.
Japan expat

Wij kozen in Mexico voor crematie ter plaatse. De familie wilde hem eigenlijk terug naar Nederland halen, maar dat bleek financieel ingewikkeld. Het afscheid hier was intiemer dan ik had verwacht. Toch voelde het vreemd om zonder graf in Nederland achter te blijven.
Mexico working nomad

Na een verkeersongeluk in Australië duurde het lang voordat het lichaam werd vrijgegeven. Het onderzoek had prioriteit. Rationeel begreep ik dat, maar emotioneel voelde het als een eindeloze wachttijd. 
Australië expat

We hebben het er in Canada regelmatig over, ook al zijn we nog gezond. Wat doen we als één van ons hier overlijdt? Blijf ik dan hier of keer ik terug naar Nederland? Ik merk dat mijn antwoord verandert naarmate ik hier langer woon.
Canada emigrant