Hoe werkt de leerplicht en welke keuzes heb je rondom onderwijs bij een lang verblijf in het buitenland?

Met leerplichtige kinderen naar het buitenland gaan raakt direct aan wetgeving én aan de ontwikkeling van je kind. Hoe je dit aanpakt, hangt sterk af van je situatie en keuzes.

Wat betekent de Nederlandse leerplicht als je met kinderen voor langere tijd naar het buitenland vertrekt?

• leerplicht geldt vanaf de maand nadat een kind 5 jaar wordt; deze loopt door tot een startkwalificatie (havo/vwo diploma of mbo-diploma vanaf niveau 2) of tot 18 jaar
• ouders zijn uiteraard verantwoordelijk voor het volgen van passend onderwijs door hun kinderen
• overtreding kan leiden tot aanzienlijke boetes en juridische gevolgen (rechtszaak, strafblad)
• regels zijn niet vrij interpreteerbaar, maar wettelijk vastgelegd
• in Nederland is er niet alleen leerplicht, maar ook 'schoolplicht': kinderen moeten fysiek een school bezoeken
• er zijn uiteraard nuanceverschillen: het maakt uit of je voor een aantal jaren als emigrant- of expatgezin naar het buitenland vertrekt, of een wereldreis maakt van enkele maanden
• heb je plannen om als gezin langer op reis te gaan, probeer dit dan te doen vóórdat je kinderen in groep 3 belanden
  • soms is het mogelijk om met school af te spreken dat de kinderen het jaar over kunnen doen
  • meedenkende scholen geven vaak schoolwerk mee
  • je kunt, binnen afspraken en regels, kinderen zelf lesgeven met materiaal dat je van school meekreeg

Wat verandert er rondom leerplicht als je je uitschrijft uit Nederland bij lang(er) verblijf in het buitenland?

• de afweging wel/niet uitschrijven is aan wetgeving gebonden; het is niet een "vrije keuze" en heeft allerlei gevolgen, ook rondom zorgverzekering, hypotheek, bankzaken en pensioen
• moet je je uitschrijven, dan is de Nederlandse leerplichtwet is niet langer van toepassing; je valt veelal onder de onderwijswetgeving van je nieuwe woonland
• controle vanuit Nederland is na uitschrijving vaak beperkt
• thuisonderwijs of afstandsonderwijs wordt in veel landen geaccepteerd
• zorg dat je kind aantoonbaar onderwijs volgt: kies bijvoorbeeld voor een erkende aanbieder van afstandsonderwijs of combineer een lokale school met Nederlands onderwijs
• sommige ouders kunnen met de school in Nederland afspreken dat hun kinderen bij terugkomst weer kunnen instromen

Goede documentatie voorkomt discussie achteraf of het besluit van een school dat je kind een of meerdere jaren moet overdoen.

Bij terugkeer naar Nederland:

• kan een school vragen naar het gevolgde onderwijs
• kunnen aanvullende toetsen worden afgenomen
• kan niveau-inschatting invloed hebben op plaatsing

Wat betekent het voor de leerplicht als je je niet uitschrijft en formeel in Nederland blijft wonen?

• neem (ruim) vóór vertrek contact op met de leerplichtambtenaar van je gemeente (waar je woont, niet waar de school staat -mocht dat anders zijn)
• je moet aantonen dat je kind onderwijs volgt dat aan de eisen voldoet; dit kan via een buitenlandse school of erkend afstandsonderwijs
• vaak wordt een vrijstelling per schooljaar verleend
• lever -zodra daar om wordt gevraagd- bewijs van inschrijving aan en zorg dat er sprake is van regelmatig schoolbezoek of onderwijsdeelname
  • word je bv. als expatgezin uitgezonden naar het buitenland dan lever je een inschrijfbewijs van de nieuwe school in het buitenland aan. Je ontvangt dan een vrijstelling van de inschrijvingsplicht op een school in Nederland. Die vrijstelling wordt veelal per schooljaar afgegeven. Het hoofd van de school kan tussentijds of achteraf gevraagd worden een verklaring af te geven dat er sprake is (of was) van "geregeld schoolbezoek".
  • in een aantal gevallen kan je ook een organisatie die onderwijs-op-afstand verzorgt aanwijzen als "school in het buitenland"; deze moet wel een erkenning hebben voor die specifieke doelgroep bv. "expats" en er moet een vrijstelling worden afgegeven van de plicht tot voldoende fysiek bezoek aan de school.
  • "op wereldreis gaan" terwijl je kinderen leerplichtig zijn is formeel (nog) niet toegestaan; het is aan de leerplichtambtenaar een beslissing te nemen (maar die zal in veel -zo niet alle- gevallen uiteraard de wet volgen); er zijn experimenten waarbij thuisonderwijs of onderwijs-op-afstand toegestaan wordt
• vraag tijdig verlenging van vrijstellingen aan

Hoe werkt afstandsonderwijs bij wonen, werken of reizen in het buitenland?

Voor o.a. working nomads en wereldreizigers is dit vaak een goede oplossing, mits het juridisch is toegestaan binnen je situatie.

• er zijn Nederlandse organisaties die onderwijs op afstand aanbieden
• lesprogramma’s sluiten aan op het Nederlandse curriculum
• begeleiding gebeurt online, met vaste leermomenten
• ouders spelen vaak een actieve rol in de dagelijkse begeleiding
• combineer waar mogelijk afstandsonderwijs met lokale (les)ervaringen
• zorg voor structuur in de weekplanning
• bewaak balans tussen leren en ontdekken

Meer lezen?

• JoHo.org: Leerplicht en thuisonderwijs bij lang verblijf in buitenland of emigratie 
• JoHo expatverzekering.nl: Uitschrijven stopt leerplicht, maar ook de zorgverzekering 

Quotes en ervaringen

Wij schreven ons uit toen we naar Spanje emigreerden. Onze kinderen gingen naar een lokale school en volgden daarnaast Nederlands onderwijs op afstand. Bij terugkeer naar Nederland konden ze goed aansluiten, juist omdat we dat hadden bijgehouden.
Spanje emigrant

Als expatgezin in Singapore regelden we alles via de leerplichtambtenaar voordat we vertrokken. De internationale school voldeed aan de eisen. Het gaf rust dat het formeel goed geregeld was.
Singapore expat

Wij reizen als gezin door Zuid-Amerika en combineren dat met afstandsonderwijs. Inhoudelijk werkt dat goed, maar qua wetgeving is het toch ingewikkelder. Dat was iets waar we vooraf wat te makkelijk over dachten.
Wereldreiziger