Sociale voorzieningen in het buitenland

Als je voor langere tijd in het buitenland woont of werkt, verandert je AOW-situatie. Dat gebeurt vaak ongemerkt, maar heeft wel duidelijke gevolgen.

Hoe werkt de AOW-opbouw als je buiten Nederland woont?

• in Nederland ben je automatisch verzekerd voor AOW (Algemene Ouderdomswet) en Anw (Algemene Nabestaandenwet)
• dit geldt ook als je geen inkomen hebt
• voor elk jaar dat je verzekerd bent, bouw je 2 procent AOW op
• woon of werk je in het buitenland, dan stopt die opbouw meestal: elk jaar in het buitenland betekent 2 procent minder AOW
• hoe jonger je vertrekt, hoe groter het effect dus later: vertrek je op je 44e, dan mis je zo'n 23 opbouwjaren en dus krijg je op pensioenleeftijd een korting van 46% op je AOW 

Wanneer blijf je vaak wél verzekerd bij werken in het buitenland?

• bij detachering via een Nederlandse werkgever blijf je vaak verzekerd; bij werken voor een buitenlandse werkgever meestal niet
• soms neem je deel aan een lokaal pensioenstelsel en ook sociale zekerheidsverdragen kunnen invloed hebben
• check je status en gevolgen van vertrek altijd tijdig bij de SVB

Kun je je vrijwillig verzekeren voor de AOW na vertrek?

• je kunt je via de SVB vrijwillig verzekeren voor AOW en/of Anw (op voorwaarde dat je hiervoor al verplicht verzekerd was direct vóór je vertrek)
• dit kan echter meestal maximaal 10 jaar (in specifieke situaties kan dit langer; check de SVB)
• je betaalt premie als een percentage van je (wereld)inkomen
• er geldt een minimum en een maximum premie (net iets minder dan 6.000 euro per jaar) bij een inkomen van rond de 40.000; hou er rekening mee dat de premies, maxima en inkomensdrempels jaarlijks worden vastgesteld
• je geeft vooraf een geschat inkomen op, dat later wordt gecorrigeerd
• de premie geldt over je wereldinkomen
• vrijwillig (bij)verzekeren voorkomt gaten in je opbouw, maar het is een individuele afweging én berekening of dit financieel interessant is.
• de AOW-korting is ook op te vangen door zelf geld apart te zetten: te sparen

Wanneer kan vrijwillig bijverzekeren voor AOW een logischer keuze zijn?

• bij lagere inkomens kan het financieel aantrekkelijk zijn om je bij te verzekeren
• bij modale of hogere inkomens betaal je al snel de maximale premie; de terugverdientijd kan dan lang zijn in combinatie met het feit dat je je meestal maximaal voor 10 jaar kunt bijverzekeren
• je koopt vooral zekerheid, niet altijd rendement; het kan 10 tot 15 jaar duren voordat je premie is “terugverdiend”
• alleenstaanden (met een relatief hogere AOW) profiteren vaak sneller dan stellen
• kijk ook naar eventuele pensioenopbouw in je nieuwe woonland en weeg kosten af tegen rust en zekerheid
• houd ook rekening met je verwachte inkomensontwikkeling

Hoe vraag je je AOW aan als je in het buitenland woont?

• aanvragen gaat niet automatisch, je bent zelf verantwoordelijk voor de aanvraag
• start bij voorkeur ongeveer een jaar vóór je AOW-leeftijd
• woon je in een EU/EER-land of verdragsland, dan vraag je je AOW daar aan
• woon je buiten verdragslanden, dan regel je dit via de SVB in Nederland
• zorg altijd vooraf dat je administratie compleet is: bewaar gegevens over werk en verblijf in het buitenland

Wat betekent wonen in een land zonder verdrag voor je AOW?

• Nederland kan je situatie dan minder goed controleren
• er gelden aanvullende regels vanuit de BEU-wetgeving (wet op de Beperking van Uitkeringen in het Buitenland); dit kan invloed hebben op de hoogte van je AOW
• in sommige gevallen wordt uitgegaan van een lagere AOW-uitkering, bijvoorbeeld omdat controle op je leefsituatie of huwelijkse staat in de praktijk lastig is
• regels kunnen sowieso per land verschillen en veranderen: check vooraf hoe jouw woonland wordt behandeld
• houd rekening met mogelijke aanpassingen in de toekomst

Hoe zit het met aanvullend pensioen en andere opbouw?

• AOW is vaak slechts een deel van je totale pensioen
• je Nederlandse pensioenregeling(en) stopt vaak bij vertrek
• overdracht naar een buitenlandse regeling is soms mogelijk
• je kunt pensioen opbouwen in je nieuwe woonland; werkgevers bieden soms internationale regelingen
• voorkom dat je volledig afhankelijk wordt van één systeem: combineer AOW met andere pensioenbronnen
• bewaar sowieso alle documenten van buitenlandse pensioenopbouw goed op één plek: daarmee kun je op pensioenleeftijd -vaak jaren later- nog achterhalen wat er destijds ook alweer wel of niet geregeld was

Quotes en ervaringen

Ik vertrok op mijn 35e naar Spanje en dacht eerlijk gezegd niet na over AOW. Pas later zag ik dat elk jaar 2 procent scheelt. 
Spanje emigrant

AOW: Ik realiseerde me pas vrij laat dat, als ik vijf jaar weg zou blijven uit Nederland, ik straks zo'n 10% minder AOW uitkering ga ontvangen. Ik ben me toen alsnog gaan verdiepen in vervangende verzekeringen en heb toen meteen ook maar gekeken naar een passende arbeidsongeschiktheidsverzekering.
Curaçao pensionado

In Singapore werk ik op lokaal contract. Daardoor bouw ik geen AOW meer op. Ik heb gekeken naar vrijwillige verzekering, maar koos uiteindelijk voor zelf sparen. Dat past beter bij mijn situatie.
Singapore expat

Als digital nomad ben ik veel onderweg. Voor mij voelde vrijwillig verzekeren te duur voor wat het oplevert. Ik spreid mijn risico via eigen investeringen.
Mexico working nomad

Wat gebeurt er met je sociale verzekeringen als je voor emigratie of lang verblijf in het buitenland vertrekt?

• Ga je voor langere tijd naar het buitenland, dan ben je meestal niet meer verzekerd voor Nederlandse regelingen zoals:
  • AOW (ouderdom)
  • Anw (nabestaanden)
  • Wlz (langdurige zorg, opvolger van AWBZ)
  • AKW (kinderbijslag)
  • Zvw (zorgverzekering)
• Je betaalt dan geen premie meer in Nederland
• Tegelijk vervallen vaak ook je rechten op deze voorzieningen
• Dit heeft uiteraard gevolgen voor later:
  • je bouwt minder AOW op
  • je partner heeft mogelijk minder recht op een nabestaandenuitkering
  • je kinderen hebben mogelijk geen recht meer op bepaalde uitkeringen

Wanneer blijf je als expat, emigrant of nomad verzekerd in Nederland of juist in je nieuwe woonland?

• Ga je werken in een ander land, dan ben je meestal ook daar sociaal verzekerd
• Dit betekent dat je rechten opbouwt volgens de regels van dat land
• In sommige situaties blijf je juist onder het Nederlandse stelsel vallen, bijvoorbeeld als je:
  • gedetacheerd bent door een Nederlandse werkgever
  • werkt voor de Nederlandse overheid
  • inkomen uit Nederland blijft ontvangen, zoals loon uit dienstverband
  • een bepaald beroep uitoefent, bijvoorbeeld als diplomaat of ontwikkelingswerker, dan gelden aparte regelingen
• Werk je in meerdere landen, dan gelden aparte regels; vaak is het uitgangspunt: je bent verzekerd in het land waar je werkt
• Het is dus niet alleen je woonland, maar vooral je werksituatie die bepaalt waar je verzekerd bent

Wat betekent dit voor bijvoorbeeld je AOW, uitkeringen en pensioen als je woont en werkt in het buitenland?

• Je AOW-uitkering blijft bestaan, maar wordt vaak lager als je jaren niet opbouwt
• Ook andere uitkeringen kunnen veranderen of stoppen
• Denk aan gevolgen zoals:
  • een lager pensioen
  • minder of geen recht op een nabestaandenuitkering
  • veranderende rechten voor kinderen
• In sommige gevallen kun je een uitkering meenemen naar het buitenland; dit hangt af van het type uitkering en het land waar je woont
• De overheid stelt voorwaarden aan het ontvangen van uitkeringen in het buitenland
• Via de Wet beperking export uitkeringen (BEU) wordt gecontroleerd of je nog recht hebt

Welke rol spelen verdragen en internationale afspraken rondom sociale voorzieningen in het buitenland?

• Nederland heeft met veel landen afspraken gemaakt over sociale zekerheid
• Dit geldt vooral binnen de EU, EER en een aantal andere landen
• Deze afspraken regelen bijvoorbeeld:
  • in welk land je verzekerd bent
  • of je uitkeringen kunt meenemen
  • hoe controle en handhaving plaatsvinden
• Ook zijn er afspraken over zorg:
  • bij tijdelijk verblijf heb je -binnen voorwaarden- vaak recht op noodzakelijke zorg
  • maar uiteraard verschilt dit per land
• Ga je naar een land zonder verdrag, dan is er vaak meer onzekerheid: je rechten en plichten zijn dan minder duidelijk geregeld

Wil je meer lezen en je verder verdiepen in sociale voorzieningen en verblijf in het buitenland?

Dat kan, via JoHo's gespecialiseerde websites:

• UWV & emigreren 
• ANW & emigreren 
• SVB & emigreren 
• Ziektewet & emigreren 
• Pensioen & emigreren 
• Verdragslanden ziektekosten 

Quotes en ervaringen

Omdat ik gedetacheerd was, bleef ik in Nederland verzekerd. Dat maakte een groot verschil
Verenigd Koninkrijk expat

Pas later ontdekte ik dat mijn uitkering niet zomaar mee mocht naar mijn nieuwe land
Thailand emigrant

Welke uitkeringen kun je soms meenemen naar het buitenland als expat, emigrant of working nomad?

• De Wet beperking export uitkeringen (Wet BEU) regelt dat Nederlandse socialeverzekeringsuitkeringen in principe niet worden uitbetaald als je buiten Nederland woont.
• Doel van de wet is het verbeteren van de handhaving en controle op de rechtmatigheid van uitkeringen in het buitenland.
• De wet introduceerde het territorialiteitsbeginsel: de uitkering is gekoppeld aan het woonland, in plaats van aan de persoon zelf.
• Een aantal Nederlandse uitkeringen kun je -onder voorwaarden- toch meenemen naar het buitenland, zoals:
  • AOW (ouderdom)
  • WAO, WAZ en WIA (arbeidsongeschiktheid)
  • ANW (nabestaanden)
  • AKW (kinderbijslag)
  • Ziektewet
• Dit betekent dat je uitkering alsnog kan doorlopen terwijl je in het buitenland woont
• De voorwaarden waarbinnen dat kan en de hoogte van de uitkering kunnen wel veranderen; bv. de mate van arbeidsongeschiktheid kan in Nederland anders worden beoordeeld dan in een ander (EU)land

Wanneer mag je bij lang verblijf in het buitenland een uitkering meenemen?

• Dit hangt vooral af van het land waar je naartoe gaat en je persoonlijke situatie
• In veel gevallen kan het als je:
  • verhuist naar een EU- of EER-land of Zwitserland
  • gaat wonen in een land waarmee Nederland afspraken heeft gemaakt (als er een verdrag tussen Nederland en je nieuwe woonland is)
  • werk doet in het algemeen belang, zoals diplomatiek werk of ontwikkelingswerk
• Ga je naar een land zonder afspraken met Nederland, dan kan je uitkering stoppen, vaak al na een korte periode bv. 3 maanden.

Welke uitkeringen kun je veelal niet meenemen naar het buitenland?

• Sommige uitkeringen kun je meestal niet meenemen, zoals:
  • bijstandsuitkeringen (soms mag het, binnen strikte voorwaarden o.a. periode en of je afhankelijk bent van een sollicitatieplicht)
  • Wajong (in de meeste situaties)
  • andere uitkeringen op basis van de Participatiewet
  • uitkeringen op basis van de Toeslagenwet; voor kinderbijslag, het kindgebonden budget en de kinderopvangtoeslag gelden specifieke regels
• Voor de WW gelden aparte regels:
  • je kunt tijdelijk naar een EU/EER-land of Zwitserland om werk te zoeken
  • je behoudt dan meestal maximaal 3 maanden je uitkering
  • daarna stopt deze, tenzij je terugkeert of nieuwe rechten opbouwt

Wat betekent dit voor de hoogte van je uitkering als je woont en/of werkt in het buitenland?

• De hoogte van sommige uitkeringen wordt aangepast aan het land waar je woont
• Dit gebeurt via het woonlandbeginsel: in landen met lagere kosten van levensonderhoud kan ook je uitkering lager uitvallen
• Ook kan het zijn dat:
  • landen verschillende criteria hanteren, bijvoorbeeld bij arbeidsongeschiktheid
  • je met meerdere systemen te maken krijgt als je in meerdere landen hebt gewerkt
• Je uiteindelijke inkomen kan daardoor anders zijn dan je in Nederland gewend was

Waar moet je als expat, working nomad of emigrant rondom uitkeringen op letten bij meerdere landen en regels?

• Heb je in meerdere landen gewerkt, dan kunnen meerdere systemen tegelijk gelden: elk land hanteert eigen regels en beoordelingen
• Dit kan invloed hebben op:
  • je recht op een uitkering
  • de hoogte van je uitkering
  • aanvullende voorwaarden om de uitkering te ontvangen of behouden
• Het helpt dus om vooraf goed uit te zoeken hoe deze systemen op elkaar aansluiten

Quotes en ervaringen

Mijn AOW liep door toen ik verhuisde, maar het bedrag was wel lager dan ik had verwacht
Spanje emigrant

Ik ging met een WW-uitkering naar Duitsland om werk te zoeken. Dat gaf nieuwe kansen, maar het recht op de WW-uitkering was wel tijdelijk.
Duitsland werkzoeker

Ik ben met mijn vrouw emigratie aan het voorbereiden naar Turkije. Al enkele jaren hebben we daar een eigen vakantiewoning, ons eigen huis in Nederland is inmiddels verkocht. Binnenkort start de AOW en mijn pensioen. We gaan ons nu uitschrijven uit Nederland en als ik het goed begrepen heb worden de uitkeringen van AOW en pensioen dan in Turkije belast voor inkomstenbelasting. Dat lijkt in ons geval gunstig, maar ik moet nog beter uitzoeken of er een belastingverdrag tussen Turkije en Nederland geldt.
Turkije pensionado

Waar op te letten rondom arbeidsongeschiktheid bij vertrek naar het buitenland?

• In Nederland is inkomen bij ziekte of arbeidsongeschiktheid vaak geregeld via de WIA, maar alleen als je daar verzekerd voor bent
• Werk je in loondienst, dan bouw je meestal rechten op via je werkgever
• Ben je zelfstandig ondernemer, dan moet je zelf een verzekering regelen
• Niet-werkenden hebben meestal geen dekking voor inkomensverlies
• Ga je emigreren of voor langere tijd naar het buitenland, dan vervalt in veel gevallen je aansluiting op het Nederlandse stelsel; je bent dan vaak niet meer verzekerd voor inkomensverlies door ziekte of een ongeval
• Ook bij terugkeer bouw je niet automatisch weer rechten op, daar kunnen wachttijden of voorwaarden aan zitten
• Werk je in het buitenland, dan hangt je dekking af van:
  • lokale sociale voorzieningen
  • je werkgever en arbeidscontract
  • internationale afspraken (verdragen) tussen landen
• Heb je niets geregeld, dan ben je bij arbeidsongeschiktheid vaak aangewezen op:
  • eigen spaargeld of vermogen
  • lokale regelingen, als je daarvoor in aanmerking komt

Het helpt om dit risico vooraf serieus mee te nemen, juist omdat het soms grote financiële gevolgen kan hebben.

Welke mogelijkheden voor arbeidsongeschiktheidsverzekeringen zijn er voor expat, nomads of emigranten?

Je kunt het risico op inkomensverlies op verschillende manieren afdekken.

Arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV)

• keert periodiek een bedrag uit als je (deels) niet meer kunt werken
• kijkt naar wat je nog kunt verdienen en in hoeverre je arbeidsongeschikt bent
• biedt meestal de meest uitgebreide dekking

Ongevallenverzekering

• keert eenmalig een bedrag uit bij blijvende invaliditeit of overlijden door een ongeval
• houdt geen rekening met je werk of inkomen
• is beperkter, omdat ziekte niet is meeverzekerd
• een ongevallenverzekering kan een buffer geven, maar vervangt geen volledig inkomen
• voor een ongevallenverzekering hoef je meestal geen inkomen aan te tonen of medische keuring te doen

Wanneer is een internationale of expatverzekering relevant voor wat betreft arbeidsongeschiktheid?

• Ga je langdurig naar het buitenland, dan kun je kiezen voor een internationale verzekering of expatpakket
• Deze kunnen soms een dekking voor arbeidsongeschiktheid bevatten
• Dit is vooral relevant als je:
  • geen Nederlandse dekking meer hebt
  • flexibel werkt of werkzaamheden verricht als digital nomad
  • in meerdere landen verblijft
• Let op dat dekking vaak afhankelijk is van:
  • het land waar je woont of werkt
  • het soort werk dat je doet
  • de duur van je verblijf
• Let bij het afsluiten van een arbeidsongeschiktheidsverzekering altijd op de voorwaarden wat betreft uitsluitingen en andere zaken. Zo is er bijvoorbeeld veelal geen dekking in risicolanden en tijdens avontuurlijke sporten.
• In sommige landen of situaties is het lastig of duur om je nog te verzekeren, zeker als je al klachten hebt.

Is het altijd slim om je als expat, nomad of emigrant (bij) te verzekeren voor arbeidsongeschiktheid?

• Dat hangt sterk af van jouw situatie en risicobereidheid
• Het helpt om jezelf een paar vragen te stellen:
  • hoe vang ik inkomensverlies op als ik niet meer kan werken?
  • heb ik voldoende buffer of vangnet?
  • ben ik ergens sociaal verzekerd?
• In veel gevallen is het verstandig om dit risico niet ongedekt te laten
• Zeker bij een lang verblijf in het buitenland heb je vaak minder automatische bescherming dan je in Nederland gewend was
• Check de gespecialiseerde JoHo website voor verzekeringen voor arbeidsongeschiktheid in het buitenland  voor de meest recente updates en verzekeringsopties.

Quotes en ervaringen

Ik dacht eerlijk gezegd dat mijn Nederlandse vangnet wel doorliep, maar dat bleek niet zo te zijn toen ik eenmaal vertrokken was
Spanje emigrant

Als zzp’er moest ik alles zelf regelen. Dat voelde eerst als gedoe, maar met hulp van een tussenpersoon gaf het uiteindelijk ook veel rust.
Thailand digital nomad

Mijn internationale werkgever had wel iets geregeld voor arbeidsongeschiktheid, maar veel minder uitgebreid dan ik dacht
Verenigde Arabische Emiraten expat