Wonen in het buitenland met kinderen uit Nederland

 

Vaardigheden, voorbereidingen, vacatures of verhalen uit het buitenland

Wat is het, hoe te doen, waar te doen, of met wie te doen?

kinderen buitenland

INDELING

Wonen in het buitenland met kinderen uit Nederland: verkennen en ontdekken 

Wonen in het buitenland met kinderen uit Nederland: verzekeren en veilig blijven 

Wonen in het buitenland met kinderen uit Nederland: verbindingen en vacatures checken 

Wonen in het buitenland met kinderen uit Nederland: voorbereiden en vertrekken 

 

Wonen in het buitenland met Nederlandse kinderen

 

INHOUD

Wonen in het buitenland met kinderen: verkennen
  • Hoe bereid je je kinderen praktisch voor op een verhuizing naar het buitenland?
  • Hoe regel je kinderopvang in het buitenland?
  • Waar als eerste op te letten als je met kinderen naar het buitenland verhuist?
  • Wat zijn tips en ervaringen met emigreren of lang verblijf in het buitenland met kinderen en jongeren?

Vragen en antwoorden over culture shock en opgroeien in het buitenland:

  • Wat zijn voor- en nadelen als je je kinderen laat opgroeien in het buitenland?
  • Wat is een Third Culture Kid (TCK) en wat zijn Cross-Cultural Kids?
  • Wanneer is, of wordt, je kind een 'Third Culture Kid', bij lang verblijf in het buitenland?
  • Wat is de impact van een langer en wisselend verblijf in het buitenland op kinderen?
  • Waarom kan 'zich thuis voelen' zo’n dilemma zijn voor Third Culture Kids? En hoe kan je hen als ouders ondersteunen?
  • Op welke manier(en) past een Third Culture Kid zich aan aan een andere culturele norm?
Wonen in het buitenland met kinderen: verdiepen in onderwijs en leerplicht
  • Wat zijn aandachtspunten rondom de leerplicht als je voor langere tijd naar het buitenland vertrekt?
  • Voldoet onderwijs-op-afstand vanuit het buitenland aan de Leerplichtwet?
  • Waar let je op bij het kiezen van een school voor je kind bij lang verblijf in het buitenland?
  • Waar let je op bij het kiezen van een organisatie voor Nederlands onderwijs in het buitenland?
  • Wat zijn eerste aandachtspunten als je je gaat oriënteren op onderwijs voor je kinderen in het buitenland?
  • Hoe bereid je je kinderen voor op een nieuwe taal als je voor langere tijd naar het buitenland vertrekt?
  • In welke taal of talen voed je je kind(eren) op wanneer je met een niet-Nederlandse partner voor langere tijd in het buitenland verblijft?
  • Hoe stimuleer je Nederlands als je kind in het buitenland nog nauwelijks Nederlands spreekt?
  • Wat zijn praktische tips als je Nederlandse les wilt geven aan je kinderen bij een lang verblijf in het buitenland?
  • Wat als je kind extra ondersteuning of zorg nodig heeft bij een lang verblijf in het buitenland?
Wonen in het buitenland met kinderen: verzekeringen checken
  • Wat zijn de verzekeringen die je via JoHo kunt afsluiten als je voor langere tijd of definitie naar het buitenland vertrekt?
Wonen in het buitenland met kinderen: veilig blijven en problemen oplossen
  • Hoe kan je problemen in het buitenland voorkomen of oplossen op het gebied van gezondheid en ziekte?
  • Hoe kan je problemen in het buitenland voorkomen of oplossen op het gebied van natuurrampen en evacuaties?
  • Hoe kan je problemen in het buitenland voorkomen of oplossen op het gebied van autoriteiten en criminaliteit?

 

Verkennen   Verdiepen   Verzekeren  Veilig blijven  

 

Waar als eerste op te letten als je met kinderen naar het buitenland verhuist?

Waar als eerste op te letten als je met kinderen naar het buitenland verhuist?

Met kinderen naar het buitenland vertrekken

Iedere situatie is anders. En ieder kind is anders. Hoe een verhuizing naar het buitenland wordt ervaren, hangt sterk af van je gezin, de leeftijd van je kinderen en de manier waarop jullie gaan reizen of wonen. Er is een groot verschil tussen definitief settelen op één plek, elke paar jaar verhuizen naar een nieuw woonland of rondreizen van bestemming naar bestemming. Elk scenario vraagt iets anders van kinderen; in aanpassing, in houvast en in wat ze nodig hebben van jou als ouder.

⇧

Hoe reageren jonge kinderen op een verhuizing naar het buitenland?

  • Voor baby’s en peuters is meeverhuizen vaak het eenvoudigst. Hun veilige basis is het gezin zelf, en ze hebben zich nog nauwelijks gehecht aan de omgeving buiten huis.
  • Veranderingen in klimaat of dagritme vragen wel aandacht (slaap, eten, warmte).
  • Zorg dat vertrouwde spullen meegaan (knuffel, beddengoed, speelgoed).
  • Blijf ritme en routines zoveel mogelijk behouden, ook in de nieuwe omgeving.
  • Oriënteer je op kinderopvang of speelgroepen ter plaatse — belangrijk voor sociale aansluiting.
  • Let op gezondheidszaken: vaccinaties, voeding, medische zorg en beschikbaarheid van kinderartsen.
⇧

Hoe reageren basisschoolkinderen (6–12 jaar) op reizen en wonen in het buitenland?

  • Kinderen van 8 tot 10 jaar hebben vaak een stabiele ontwikkelingsfase en verhuizen meestal goed mee.
  • Leg tijdig uit wat er gaat gebeuren; gebruik kaarten, foto’s of filmpjes van de nieuwe plek(ken).
  • Betrek ze bij praktische keuzes: wat nemen we mee, welke kamer wordt van jou?
  • Houd contact met vriendjes via beeldbellen, kaartjes of gezamenlijke online spelmomenten.
  • Zoek scholen met internationale of tweetalige programma’s: dat vergemakkelijkt de overgang.
  • Geef ruimte aan emoties: kinderen kunnen enthousiast én verdrietig tegelijk zijn.
  • Plan bij aankomst -waar mogelijk- tijd in om rustig te landen, ruim voordat de school start.
⇧

Wat maakt verhuizen naar het buitenland voor tieners uitdagender?

  • Tieners laten een groot deel van hun sociale wereld achter: school, vrienden, sport, vertrouwde plekken.
  • Identiteit en groepsgevoel zijn in deze levensfase extra belangrijk.
  • Bespreek open wat ze lastig vinden en waar ze zich op verheugen.
  • Laat ze contact houden met vrienden in Nederland, maar moedig ook nieuwe contacten aan.
  • Kijk of er internationale scholen zijn met activiteiten voor jongeren van dezelfde leeftijd.
  • Stimuleer zelfstandigheid: laat ze meedenken over hun dagindeling, kamer, vervoer of verkenningstripjes.
  • Bedenk dat heimwee of somberheid normaal is; praat erover zonder te oordelen.
  • Overweeg te settelen -waar mogelijk- zodra de oudste 11–12 is, zodat hij/zij daarna rust en continuïteit heeft.
⇧

Wat als je kind extra ondersteuning in het buitenland nodig heeft?

  • Kinderen met een ontwikkelingsachterstand, gezondheid die veel aandacht vraagt of leerproblemen hebben vaak meer baat bij stabiliteit.
  • Onderzoek vooraf:
    • Is er passende begeleiding in het nieuwe land?
    • Zijn er scholen met zorg- of ondersteuningsstructuren (special needs)?
    • Hoe toegankelijk is zorg (kosten, verzekering, wachttijden)?
  • Bespreek met de huidige school of behandelaars wat verstandig is.
  • Vraag zo mogelijk een Engelstalig of internationaal dossier aan voor overdracht.
  • Overweeg pas te verhuizen als begeleiding in het nieuwe land vergelijkbaar goed geregeld is.
  • Realiseer je: als ouder blijf jij vaak de constante factor; bouw rust in.
⇧

Waar extra op te letten als de kinderen niet meeverhuizen naar het buitenland?

  • Soms blijven oudere kinderen in Nederland vanwege studie of werk.
  • Denk vooraf na over onder andere:
    • Woonplek: ouderlijk huis, familie, gastgezin of internaat.
    • Financiële afspraken: huur, toelage, verzekering.
    • Praktische zaken: postadres, huisarts, contactpersoon bij nood.
  • Internaten zijn in veel Europese landen modern en open, vaak verbonden aan lokale scholen.
  • Laat je niet leiden door oude beelden van “kostschool”: het aanbod is divers.
  • Spreek samen af hoe jullie contact houden:
    • vaste belmomenten
    • spontane berichten of videobellen
    • gezamenlijke online activiteiten (film, spel, eten op afstand)
  • Zorg dat je kind weet dat het welkom is om te komen logeren of tijdelijk mee te reizen.
⇧

Wanneer is wachten met verhuizen naar het buitenland een betere keuze?

  • Zijn je kinderen bijna uit huis, overweeg dan nog enige tijd te wachten.
  • Voordelen van wachten:
    • je kunt hen begeleiden bij de overgang naar zelfstandig wonen
    • je vertrekt met een geruster hart
    • je voorkomt dat zij het gevoel krijgen “achtergelaten” te worden
    • je hebt meer tijd om je eigen plannen rustig voor te bereiden
  • Bespreek de plannen open met je kinderen, ook al zijn ze volwassen.
  • Hun reactie en steun kunnen bepalend zijn voor jouw gemoedsrust.
⇧

Quotes en ervaringen

Kinderen zijn vaak flexibeler dan je denkt. Het zijn wij volwassenen die meer los moeten laten.
Mexico expat gezin

Onze puber vond het verschrikkelijk om te verhuizen, tot ze in Spanje haar eerste vrienden had.
Spanje emigrant

Heimwee hoort erbij, maar verdwijnt sneller als je het niet wegpraat. En de nieuwe indrukken onderweg boden veel afleiding.
Wereldreisgezin

We ontdekten dat ‘passende zorg’ in elk land iets anders betekent. Dat leer je pas echt ter plekke.
Digital nomad gezin in Azië

Kinderen van acht begrijpen meer dan je denkt. Ze voelen vooral of jij er zelf klaar voor bent.
Griekenland emigrant

⇧
Hoe bereid je je kinderen praktisch voor op een verhuizing naar het buitenland?

Hoe bereid je je kinderen praktisch voor op een verhuizing naar het buitenland?

Praktische stappen die je kinderen helpen bij het wennen, loslaten en nieuwsgierig worden naar een leven in het buitenland

De praktische voorbereiding op emigratie helpt kinderen niet alleen om mee te denken en mee te doen, maar ondersteunt ook hun mentale aanpassing. Door kleine stappen te zetten voelen ze meer grip op de verandering, ongeacht hun leeftijd.

⇧

Hoe help je jonge kinderen wennen aan het idee van verhuizen naar het buitenland?

  • Jonge kinderen hebben vooral behoefte aan herkenning. Zorg dat vertrouwde spullen zichtbaar blijven: dezelfde speeltjes, kleedjes, knuffels, meubels.
  • Houd zoveel mogelijk vast aan een vaste dagstructuur, ook tijdens de fase van opruimen en inpakken.
  • Laat peuters en kleuters al voor vertrek spelenderwijs kennismaken met hun nieuwe land: muziek, eenvoudige kaartjes, foto’s van huizen of dieren die daar voorkomen.
  • Praat kort en concreet over de verhuizing, zonder te veel vooruit te lopen. Jongere kinderen wennen door herhaling en door visuele herkenning.
⇧

Hoe maak je oudere kinderen betrokken en nieuwsgierig rondom verhuizen naar het buitenland?

  • Nodig ze uit om een spreekbeurt of werkstuk te maken over het nieuwe land. Dat geeft autonomie én helpt informatie op een natuurlijke manier binnen te laten komen.
  • Gebruik kaarten, video’s, reisvlogs en muziek om de nieuwe omgeving te verkennen. Laat kinderen zelf kiezen wat ze interessant vinden.
  • Betrek ze bij het verzamelen van informatie. Samen koken uit de lokale keuken of een bezoek aan een restaurant met gerechten uit het nieuwe land maakt het concreet en leuk.
  • Laat ze meedenken over dingen die ze straks willen ontdekken: sport, natuur, eten, vriendjes, hobby’s.
⇧

Hoe bereid je tieners voor op een verhuizing naar het buitenland?

Tieners hebben vaak een eigen sociale wereld, een sterker rechtvaardigheidsgevoel en een duidelijke mening. Een internationale verhuizing vraagt bij deze leeftijdsgroep om ruimte, eerlijkheid en samenwerking.

  • Betrek tieners al voor vertrek zoveel mogelijk bij keuzes rondom hun nieuwe leven: sport, hobby’s, scholen, buurt, kamerindeling. Meedenken geeft autonomie.
  • Wees open over de redenen voor de verhuizing. Tieners willen begrijpen waarom de verandering plaatsvindt, niet alleen wat er gaat gebeuren.
  • Geef tieners tijd om het plan te laten zakken. Ze kunnen wisselen tussen enthousiasme, weerstand en nieuwsgierigheid. Dat hoort bij hun ontwikkeling.
  • Laat ze zelf informatie zoeken op social media, YouTube of expatgroepen voor jongeren. Informatie van andere tieners voelt vaak betrouwbaarder.
  • Stimuleer een eerste online contact met leeftijdsgenoten op de nieuwe school of in een lokale club. Dat verlaagt de drempel bij aankomst aanzienlijk.
  • Bespreek verschillen in schoolcultuur, verwachtingen en sociale omgangsvormen. Tieners voelen zich zekerder wanneer ze weten wat “normaal” is in hun nieuwe omgeving.
  • Help ze na te denken over digitale verbinding met vrienden in Nederland: duidelijke afspraken helpen voorkomen dat ze zich “tussen twee werelden” voelen.
  • Erken dat tieners rouwen om wat ze loslaten: sportteams, vriendengroepen, routines. Benoemen helpt meer dan bezweren dat het “vast mee zal vallen”.
⇧

Hoe betrek je kinderen bij inpakken en afscheid nemen bij emigratie of lang verblijf in het buitenland?

  • Laat kinderen zelf hun spullen uitzoeken, zodat ze invloed voelen. Ruim niet te snel op; sommige voorwerpen blijken juist op het laatst waardevol.
  • Gebruik speciale dozen voor speelgoed of persoonlijke spullen. Veel verhuizers hebben dozen met speelse vormen die kinderen leuk vinden.
  • Maak foto’s of video’s van belangrijke plekken: hun kamer, school, sportclub, buurtplekken. Zo blijft het oude leven tastbaar.
  • Geef ieder kind een eigen 'herinneringsdoos' met foto’s, tekeningen, kaartjes, kleine voorwerpen of een brief van een vriend(in).
  • Maak van het leegruimen iets positiefs: een laatste picknick op de vloer, de muren beschilderen of een spel in de lege kamers.
⇧

Hoe bereid je kinderen al voor vertrek voor op school en de nieuwe taal bij lang verblijf in het buitenland?

  • Start op tijd met Engelse les als de nieuwe school internationaal is, of laat ze kennismaken met de lokale taal via apps, kinderprogramma’s en spel.
  • Bekijk samen de website van de nieuwe school. Foto’s van activiteiten en lokalen maken het concreet.
  • Check of er een mogelijkheid is om vooraf al contact te hebben met een klas of leerkracht. Een eerste e-mail of korte video maakt de overstap minder spannend.
  • Praat over verschillen tussen de oude en nieuwe school: regels, pauzetijden, sporten, ritme.
⇧

Hoe bereid je kinderen voor op praktische zaken zoals gezondheid of het afscheid van een huisdier?

  • Leg uit waarom bepaalde vaccinaties nodig zijn en informeer ze tijdig over het proces. Kinderen voelen zich veiliger als ze weten wat er gaat gebeuren.
  • Kunnen huisdieren niet mee? Geef tijd voor afscheid. Zoek samen een nieuw thuis voor het dier en breng het liefst gezamenlijk het dier weg, mits je zeker weet dat het goed terechtkomt.
  • Vertel kinderen dat het normaal is om gemengde gevoelens te hebben: nieuwsgierigheid, verdriet, spanning en plezier bestaan naast elkaar.
⇧

Hoe help je kinderen bij het afscheid nemen van achterblijvers?

Afscheid nemen is voor kinderen vaak een van de moeilijkste én meest vormende momenten in het hele vertrekproces. Een goede afronding helpt hen later om beter te landen in het nieuwe land.

  • Maak een lijstje met mensen van wie je kind graag bewust afscheid wil nemen. Soms anderen dan je verwacht.
  • Organiseer kleine, overzichtelijke afscheidsmomenten in plaats van één groot evenement dat overweldigend kan zijn.
  • Laat kinderen zelf kiezen hoe ze afscheid willen nemen: een tekening, een kaartje, een cadeautje, een foto samen, of een online videogesprek op de laatste dag.
  • Maak samen een vriendenboekje (of digitaal alternatief) waarin vrienden, buren of sportmaatjes iets schrijven of tekenen.
  • Help kinderen om een paar vaste contactmomenten af te spreken met hun beste vriend(in): bijvoorbeeld wekelijks gamen, een maandelijks videocall-moment of het sturen van foto-updates.
  • Vertel eerlijk dat contact soms verandert door tijdzones of nieuwe routines, en dat dat normaal is.
  • Maak duidelijk dat afscheid nemen niet betekent dat iemand verdwijnt uit hun leven, maar dat de vorm van contact anders wordt.
  • Sluit het afscheid af met iets positiefs: een klein ritueel, een symbolisch cadeautje of een gezamenlijke activiteit die warm voelt en het moment dragelijk maakt.
⇧

Quotes en ervaringen

Voor vertrek spraken en lazen we al iedere dag Duits met ze. De radio stond op een Duitse zender en een half uur per dag keken we samen naar Duitse kinderprogramma’s. Spelenderwijs kregen de kinderen zo al veel taal mee, wat de eerste schoolweken makkelijker maakte.
Duitsland emigrant

Mijn dochter wilde alles inpakken, behalve haar knuffels. Die mochten pas in de doos op de allerlaatste dag. Dat gaf haar het gevoel dat ze zelf mocht bepalen wanneer het echte afscheid begon.
Indonesië expat-gezin

Onze zoon maakte zelf een werkstuk over het maken van een wereldreis. En gaf er een spreekbeurt over. Het enthousiasme van zijn klasgenoten motiveerde hem ook in de maanden voor vertrek.
Wereldreizigers

⇧
Kinderen en jongeren naar het buitenland: vragen en antwoorden over lang verblijf, vrijwilligerswerk en wereldreis

Kinderen en jongeren naar het buitenland: vragen en antwoorden over lang verblijf, vrijwilligerswerk en wereldreis

Hoe bereid je je kinderen praktisch voor op een verhuizing naar het buitenland?

Hoe bereid je je kinderen praktisch voor op een verhuizing naar het buitenland?

Praktische stappen die je kinderen helpen bij het wennen, loslaten en nieuwsgierig worden naar een leven in het buitenland

De praktische voorbereiding op emigratie helpt kinderen niet alleen om mee te denken en mee te doen, maar ondersteunt ook hun mentale aanpassing. Door kleine stappen te zetten voelen ze meer grip op de verandering, ongeacht hun leeftijd.

⇧

Hoe help je jonge kinderen wennen aan het idee van verhuizen naar het buitenland?

  • Jonge kinderen hebben vooral behoefte aan herkenning. Zorg dat vertrouwde spullen zichtbaar blijven: dezelfde speeltjes, kleedjes, knuffels, meubels.
  • Houd zoveel mogelijk vast aan een vaste dagstructuur, ook tijdens de fase van opruimen en inpakken.
  • Laat peuters en kleuters al voor vertrek spelenderwijs kennismaken met hun nieuwe land: muziek, eenvoudige kaartjes, foto’s van huizen of dieren die daar voorkomen.
  • Praat kort en concreet over de verhuizing, zonder te veel vooruit te lopen. Jongere kinderen wennen door herhaling en door visuele herkenning.
⇧

Hoe maak je oudere kinderen betrokken en nieuwsgierig rondom verhuizen naar het buitenland?

  • Nodig ze uit om een spreekbeurt of werkstuk te maken over het nieuwe land. Dat geeft autonomie én helpt informatie op een natuurlijke manier binnen te laten komen.
  • Gebruik kaarten, video’s, reisvlogs en muziek om de nieuwe omgeving te verkennen. Laat kinderen zelf kiezen wat ze interessant vinden.
  • Betrek ze bij het verzamelen van informatie. Samen koken uit de lokale keuken of een bezoek aan een restaurant met gerechten uit het nieuwe land maakt het concreet en leuk.
  • Laat ze meedenken over dingen die ze straks willen ontdekken: sport, natuur, eten, vriendjes, hobby’s.
⇧

Hoe bereid je tieners voor op een verhuizing naar het buitenland?

Tieners hebben vaak een eigen sociale wereld, een sterker rechtvaardigheidsgevoel en een duidelijke mening. Een internationale verhuizing vraagt bij deze leeftijdsgroep om ruimte, eerlijkheid en samenwerking.

  • Betrek tieners al voor vertrek zoveel mogelijk bij keuzes rondom hun nieuwe leven: sport, hobby’s, scholen, buurt, kamerindeling. Meedenken geeft autonomie.
  • Wees open over de redenen voor de verhuizing. Tieners willen begrijpen waarom de verandering plaatsvindt, niet alleen wat er gaat gebeuren.
  • Geef tieners tijd om het plan te laten zakken. Ze kunnen wisselen tussen enthousiasme, weerstand en nieuwsgierigheid. Dat hoort bij hun ontwikkeling.
  • Laat ze zelf informatie zoeken op social media, YouTube of expatgroepen voor jongeren. Informatie van andere tieners voelt vaak betrouwbaarder.
  • Stimuleer een eerste online contact met leeftijdsgenoten op de nieuwe school of in een lokale club. Dat verlaagt de drempel bij aankomst aanzienlijk.
  • Bespreek verschillen in schoolcultuur, verwachtingen en sociale omgangsvormen. Tieners voelen zich zekerder wanneer ze weten wat “normaal” is in hun nieuwe omgeving.
  • Help ze na te denken over digitale verbinding met vrienden in Nederland: duidelijke afspraken helpen voorkomen dat ze zich “tussen twee werelden” voelen.
  • Erken dat tieners rouwen om wat ze loslaten: sportteams, vriendengroepen, routines. Benoemen helpt meer dan bezweren dat het “vast mee zal vallen”.
⇧

Hoe betrek je kinderen bij inpakken en afscheid nemen bij emigratie of lang verblijf in het buitenland?

  • Laat kinderen zelf hun spullen uitzoeken, zodat ze invloed voelen. Ruim niet te snel op; sommige voorwerpen blijken juist op het laatst waardevol.
  • Gebruik speciale dozen voor speelgoed of persoonlijke spullen. Veel verhuizers hebben dozen met speelse vormen die kinderen leuk vinden.
  • Maak foto’s of video’s van belangrijke plekken: hun kamer, school, sportclub, buurtplekken. Zo blijft het oude leven tastbaar.
  • Geef ieder kind een eigen 'herinneringsdoos' met foto’s, tekeningen, kaartjes, kleine voorwerpen of een brief van een vriend(in).
  • Maak van het leegruimen iets positiefs: een laatste picknick op de vloer, de muren beschilderen of een spel in de lege kamers.
⇧

Hoe bereid je kinderen al voor vertrek voor op school en de nieuwe taal bij lang verblijf in het buitenland?

  • Start op tijd met Engelse les als de nieuwe school internationaal is, of laat ze kennismaken met de lokale taal via apps, kinderprogramma’s en spel.
  • Bekijk samen de website van de nieuwe school. Foto’s van activiteiten en lokalen maken het concreet.
  • Check of er een mogelijkheid is om vooraf al contact te hebben met een klas of leerkracht. Een eerste e-mail of korte video maakt de overstap minder spannend.
  • Praat over verschillen tussen de oude en nieuwe school: regels, pauzetijden, sporten, ritme.
⇧

Hoe bereid je kinderen voor op praktische zaken zoals gezondheid of het afscheid van een huisdier?

  • Leg uit waarom bepaalde vaccinaties nodig zijn en informeer ze tijdig over het proces. Kinderen voelen zich veiliger als ze weten wat er gaat gebeuren.
  • Kunnen huisdieren niet mee? Geef tijd voor afscheid. Zoek samen een nieuw thuis voor het dier en breng het liefst gezamenlijk het dier weg, mits je zeker weet dat het goed terechtkomt.
  • Vertel kinderen dat het normaal is om gemengde gevoelens te hebben: nieuwsgierigheid, verdriet, spanning en plezier bestaan naast elkaar.
⇧

Hoe help je kinderen bij het afscheid nemen van achterblijvers?

Afscheid nemen is voor kinderen vaak een van de moeilijkste én meest vormende momenten in het hele vertrekproces. Een goede afronding helpt hen later om beter te landen in het nieuwe land.

  • Maak een lijstje met mensen van wie je kind graag bewust afscheid wil nemen. Soms anderen dan je verwacht.
  • Organiseer kleine, overzichtelijke afscheidsmomenten in plaats van één groot evenement dat overweldigend kan zijn.
  • Laat kinderen zelf kiezen hoe ze afscheid willen nemen: een tekening, een kaartje, een cadeautje, een foto samen, of een online videogesprek op de laatste dag.
  • Maak samen een vriendenboekje (of digitaal alternatief) waarin vrienden, buren of sportmaatjes iets schrijven of tekenen.
  • Help kinderen om een paar vaste contactmomenten af te spreken met hun beste vriend(in): bijvoorbeeld wekelijks gamen, een maandelijks videocall-moment of het sturen van foto-updates.
  • Vertel eerlijk dat contact soms verandert door tijdzones of nieuwe routines, en dat dat normaal is.
  • Maak duidelijk dat afscheid nemen niet betekent dat iemand verdwijnt uit hun leven, maar dat de vorm van contact anders wordt.
  • Sluit het afscheid af met iets positiefs: een klein ritueel, een symbolisch cadeautje of een gezamenlijke activiteit die warm voelt en het moment dragelijk maakt.
⇧

Quotes en ervaringen

Voor vertrek spraken en lazen we al iedere dag Duits met ze. De radio stond op een Duitse zender en een half uur per dag keken we samen naar Duitse kinderprogramma’s. Spelenderwijs kregen de kinderen zo al veel taal mee, wat de eerste schoolweken makkelijker maakte.
Duitsland emigrant

Mijn dochter wilde alles inpakken, behalve haar knuffels. Die mochten pas in de doos op de allerlaatste dag. Dat gaf haar het gevoel dat ze zelf mocht bepalen wanneer het echte afscheid begon.
Indonesië expat-gezin

Onze zoon maakte zelf een werkstuk over het maken van een wereldreis. En gaf er een spreekbeurt over. Het enthousiasme van zijn klasgenoten motiveerde hem ook in de maanden voor vertrek.
Wereldreizigers

⇧
Hoe regel je kinderopvang in het buitenland?

Hoe regel je kinderopvang in het buitenland?

Hoe regel je kinderopvang in het buitenland?

  • kinderopvang vind je in het buitenland, net als in Nederland, in verschillende vormen, onder andere:
    • opvang aan huis (al dan niet met certificering)
    • opvang in een kinderopvang centrum (dagdeel of hele dag)
    • opvang op of vlakbij basisscholen (voor school, tussentijds, na school)
  • hou er wel rekening mee dat wettelijke eisen aan kinderopvang, vergunningen en certificering volledig anders kan zijn dan je in Nederland gewend was
  • start op tijd met rondvragen naar ervaringen van andere expats, inventariseer bijvoorbeeld mogelijkheden tijdens een oriëntatietrip
Waar als eerste op te letten als je met kinderen naar het buitenland verhuist?

Waar als eerste op te letten als je met kinderen naar het buitenland verhuist?

Met kinderen naar het buitenland vertrekken

Iedere situatie is anders. En ieder kind is anders. Hoe een verhuizing naar het buitenland wordt ervaren, hangt sterk af van je gezin, de leeftijd van je kinderen en de manier waarop jullie gaan reizen of wonen. Er is een groot verschil tussen definitief settelen op één plek, elke paar jaar verhuizen naar een nieuw woonland of rondreizen van bestemming naar bestemming. Elk scenario vraagt iets anders van kinderen; in aanpassing, in houvast en in wat ze nodig hebben van jou als ouder.

⇧

Hoe reageren jonge kinderen op een verhuizing naar het buitenland?

  • Voor baby’s en peuters is meeverhuizen vaak het eenvoudigst. Hun veilige basis is het gezin zelf, en ze hebben zich nog nauwelijks gehecht aan de omgeving buiten huis.
  • Veranderingen in klimaat of dagritme vragen wel aandacht (slaap, eten, warmte).
  • Zorg dat vertrouwde spullen meegaan (knuffel, beddengoed, speelgoed).
  • Blijf ritme en routines zoveel mogelijk behouden, ook in de nieuwe omgeving.
  • Oriënteer je op kinderopvang of speelgroepen ter plaatse — belangrijk voor sociale aansluiting.
  • Let op gezondheidszaken: vaccinaties, voeding, medische zorg en beschikbaarheid van kinderartsen.
⇧

Hoe reageren basisschoolkinderen (6–12 jaar) op reizen en wonen in het buitenland?

  • Kinderen van 8 tot 10 jaar hebben vaak een stabiele ontwikkelingsfase en verhuizen meestal goed mee.
  • Leg tijdig uit wat er gaat gebeuren; gebruik kaarten, foto’s of filmpjes van de nieuwe plek(ken).
  • Betrek ze bij praktische keuzes: wat nemen we mee, welke kamer wordt van jou?
  • Houd contact met vriendjes via beeldbellen, kaartjes of gezamenlijke online spelmomenten.
  • Zoek scholen met internationale of tweetalige programma’s: dat vergemakkelijkt de overgang.
  • Geef ruimte aan emoties: kinderen kunnen enthousiast én verdrietig tegelijk zijn.
  • Plan bij aankomst -waar mogelijk- tijd in om rustig te landen, ruim voordat de school start.
⇧

Wat maakt verhuizen naar het buitenland voor tieners uitdagender?

  • Tieners laten een groot deel van hun sociale wereld achter: school, vrienden, sport, vertrouwde plekken.
  • Identiteit en groepsgevoel zijn in deze levensfase extra belangrijk.
  • Bespreek open wat ze lastig vinden en waar ze zich op verheugen.
  • Laat ze contact houden met vrienden in Nederland, maar moedig ook nieuwe contacten aan.
  • Kijk of er internationale scholen zijn met activiteiten voor jongeren van dezelfde leeftijd.
  • Stimuleer zelfstandigheid: laat ze meedenken over hun dagindeling, kamer, vervoer of verkenningstripjes.
  • Bedenk dat heimwee of somberheid normaal is; praat erover zonder te oordelen.
  • Overweeg te settelen -waar mogelijk- zodra de oudste 11–12 is, zodat hij/zij daarna rust en continuïteit heeft.
⇧

Wat als je kind extra ondersteuning in het buitenland nodig heeft?

  • Kinderen met een ontwikkelingsachterstand, gezondheid die veel aandacht vraagt of leerproblemen hebben vaak meer baat bij stabiliteit.
  • Onderzoek vooraf:
    • Is er passende begeleiding in het nieuwe land?
    • Zijn er scholen met zorg- of ondersteuningsstructuren (special needs)?
    • Hoe toegankelijk is zorg (kosten, verzekering, wachttijden)?
  • Bespreek met de huidige school of behandelaars wat verstandig is.
  • Vraag zo mogelijk een Engelstalig of internationaal dossier aan voor overdracht.
  • Overweeg pas te verhuizen als begeleiding in het nieuwe land vergelijkbaar goed geregeld is.
  • Realiseer je: als ouder blijf jij vaak de constante factor; bouw rust in.
⇧

Waar extra op te letten als de kinderen niet meeverhuizen naar het buitenland?

  • Soms blijven oudere kinderen in Nederland vanwege studie of werk.
  • Denk vooraf na over onder andere:
    • Woonplek: ouderlijk huis, familie, gastgezin of internaat.
    • Financiële afspraken: huur, toelage, verzekering.
    • Praktische zaken: postadres, huisarts, contactpersoon bij nood.
  • Internaten zijn in veel Europese landen modern en open, vaak verbonden aan lokale scholen.
  • Laat je niet leiden door oude beelden van “kostschool”: het aanbod is divers.
  • Spreek samen af hoe jullie contact houden:
    • vaste belmomenten
    • spontane berichten of videobellen
    • gezamenlijke online activiteiten (film, spel, eten op afstand)
  • Zorg dat je kind weet dat het welkom is om te komen logeren of tijdelijk mee te reizen.
⇧

Wanneer is wachten met verhuizen naar het buitenland een betere keuze?

  • Zijn je kinderen bijna uit huis, overweeg dan nog enige tijd te wachten.
  • Voordelen van wachten:
    • je kunt hen begeleiden bij de overgang naar zelfstandig wonen
    • je vertrekt met een geruster hart
    • je voorkomt dat zij het gevoel krijgen “achtergelaten” te worden
    • je hebt meer tijd om je eigen plannen rustig voor te bereiden
  • Bespreek de plannen open met je kinderen, ook al zijn ze volwassen.
  • Hun reactie en steun kunnen bepalend zijn voor jouw gemoedsrust.
⇧

Quotes en ervaringen

Kinderen zijn vaak flexibeler dan je denkt. Het zijn wij volwassenen die meer los moeten laten.
Mexico expat gezin

Onze puber vond het verschrikkelijk om te verhuizen, tot ze in Spanje haar eerste vrienden had.
Spanje emigrant

Heimwee hoort erbij, maar verdwijnt sneller als je het niet wegpraat. En de nieuwe indrukken onderweg boden veel afleiding.
Wereldreisgezin

We ontdekten dat ‘passende zorg’ in elk land iets anders betekent. Dat leer je pas echt ter plekke.
Digital nomad gezin in Azië

Kinderen van acht begrijpen meer dan je denkt. Ze voelen vooral of jij er zelf klaar voor bent.
Griekenland emigrant

⇧
Wat kan je je afvragen voordat je met je kinderen mee gaat helpen bij een vrijwilligersproject in het buitenland?

Wat kan je je afvragen voordat je met je kinderen mee gaat helpen bij een vrijwilligersproject in het buitenland?

  • Waar wil je heen? Ver weg of dichtbij huis, in een ander westers land of juist in een ontwikkelingsland?
  • Hoe lang wil je weg?
  • Hoe zullen je kinderen omgaan met een nieuwe omgeving, met andere mensen en met het slapen in een ander bed en het eten van vreemd eten? Zijn je kinderen oud genoeg om zelf mee te helpen of hebben ze juist de hele dag een oppas nodig, of een ouder die ze verzorgt?
  •  Welke verschillende (werk-)ervaringen wil je je kinderen bieden? Houd dit in je achterhoofd bij het uitkiezen van een project.
  • Ben je je ervan bewust dat de gebieden waar je vrijwilligerswerk gaat doen onveiliger kunnen zijn dan Nederland? Je zult je kinderen extra goed in de gaten moeten houden.
  • Als je lang naar het buitenland gaat met je gezin, zul je waarschijnlijk voor een bepaalde vorm van onderwijs willen zorgen voor je kinderen. Hoe pak je dit aan, wil je dit zelf doen of wil je dit uitbesteden aan zoiets als een internationale school?
Wat zijn leuke, verre of bijzondere bestemmingen voor reizen met kinderen?

Wat zijn leuke, verre of bijzondere bestemmingen voor reizen met kinderen?

Wat zijn leuke, verre of bijzondere bestemmingen voor reizen met kinderen?

 

Landen en regio's die met kinderen goed zijn te bereizen en minder hard werk  opleveren op dan sommige andere landen:

Landen en regio's die met kinderen zijn te bereizen en in principe malaria vrij zijn

Lees verder:

JoHo Bestemmingen- en Vakantiewijzer

Wat zijn tips en ervaringen met emigreren of lang verblijf in het buitenland met kinderen en jongeren?

Wat zijn tips en ervaringen met emigreren of lang verblijf in het buitenland met kinderen en jongeren?

Tips en ervaringen met emigreren of lang verblijf in het buitenland met kinderen en jongeren

  • Timing: Toen onze emigratieplannen vorm begonnen te krijgen, hadden we nog drie schoolgaande kinderen. Nu nog maar één. Zij gaat na haar eindexamen op kamers. Dat kijken we heel even aan, en dan zijn we vrij om te vertrekken. We hebben in de vorm van een goede vriend van de familie een achtervang in Nederland. Door de goedkope reis van en naar Nederland kunnen we regelmatig een vinger aan de pols houden en kunnen de kinderen ook eenvoudig naar ons toe reizen. (Portugal)
  • Voorbereiding: Wij merkten dat onze dochter van negen in de eerste fase na aankomst best veel nieuwe vriendjes opbouwde. Toch waren het vooral de sociaal wat zwakkere kinderen die vriend of vriendin wilden worden; zij merkten dat onze dochter als nieuwkomer ook minder sterk stond. Na een aantal maanden begon onze dochter opnieuw met het maken van vrienden, dit keer met kinderen die ze zelf uitkoos, die wat meer bij haar pasten. Dat was best bijzonder om te zien. (Spanje)

Tips en ervaringen van JoHo donateurs, abonnees en verzekerden

inspirerend om te lezen, maar ook om te relateren aan je eigen situatie

  • Effecten: Ik heb van dichtbij gezien wat ons vertrek uit het zoveelste land betekende voor mijn zes jaar oudere broer. Dat was heftig, met veel boosheid, veel heftiger dan voor mijzelf. Ik was dan ook blij dat mijn ouders besloten dat het continu weer opnieuw verhuizen stopte toen ik bijna dertien werd. Ik ben blij dat ik zoveel landen heb kunnen zien, maar de vrienden die ik toen had opgebouwd, bleven. Kind in een expat gezin
  • Effecten: Mijn kinderen, die in hun jeugd veelvuldig zijn verhuisd, gaan nu over het algemeen soepel om met veranderingen. Ze leggen makkelijk sociale contacten. Ik heb wel gemerkt dat ze wat minder geaard zijn. Ze veranderen bijvoorbeeld makkelijker van baan en ook relaties hielden in het begin niet lang stand. Dat kan natuurlijk door hun karakters komen, maar toch heb ik het idee dat ons zwervende expat bestaan stevig invloed had. Voormalige expat ouder, die met haar gezin in totaal negen keer verhuisde en in vijf landen woonde
  • Voorbereiding: Het is voor jonge kinderen moeilijk om zich in te leven in andere kinderen. Komt jouw kind in een klas terecht waar geen andere internationale kinderen zijn, dan kan het gebeuren dat je kind in het begin wordt uitgescholden, of wordt genegeerd. Maak je kind er, subtiel, bewust van dat dit kan gebeuren. (Frankrijk)
  • Timing: We vertellen de kinderen de boodschap "we gaan proberen een vergunning te bemachtigen" expres niet thuis, maar tijdens een korte vakantie. Als ze weg zijn uit hun huiselijke omgeving kan het nieuws makkelijker opgenomen worden, zonder dat ze het meteen aan hun vrienden en vriendinnen in de buurt moeten uitleggen of verklaren. We willen het tegelijkertijd niet zwaar beladen laten overkomen omdat ze zo jong zijn en omdat het nog zo onzeker is. Wel vinden we het belangrijk om ze er gelijk bij te betrekken. We zijn altijd heel open en eerlijk tegen ze. Dat betekent trouwens niet dat we alles met ze bespreken, zeker niet. (Nieuw-Zeeland)
  • Voorbereiding: Mijn moeder bracht het vertrek naar het buitenland als één groot, leuk en spannend avontuur. Zo heb ik die periode rondom het vertrek dan grotendeels ook beleefd. Maar tegelijkertijd vond ik het vreemd dat mijn ouders zoveel moeite hadden met het vertrek uit Nederland, met de vele tranen die vloeiden. Iets klopte er niet helemaal. Reflecterend kind van expat ouders
  • Voorbereiding: Voor vertrek gingen we iedere dag al Duits praten en lezen. De radio ging op een Duitse zender en een halfuur per dag keken we samen naar Duitse (kinder)televisieprogramma's. Spelenderwijs kregen de kinderen zo al aardig wat Duits mee, hetgeen de eerste tijd na aankomst en de eerste schoolweken makkelijker maakte. (Duitsland)
  • Inboedel: Gouden tip als je met kinderen emigreert: neem zoveel mogelijk Nederlandse leesboekjes mee in je koffers of verhuisdozen! En laat mensen die iets op willen sturen ook boekjes of Loco boekjes op sturen. (China)
  • Contact met anderen: Nederlandse kinderen zijn gewend altijd en overal hun mening te geven, zelfs als we niet zoveel van het onderwerp afweten. Stel je voor dat je dom overkomt! In de eerste jaren in Japan kwam ik volgens vrienden vaak over als een betweter. Gelukkig kan ik tegenwoordig beter mijn mond houden. (Japan)
  • Wennen: Vooral onze dochter, een sociaal maar ook gevoelig type, had het erg lastig in het begin. Ze had veel last van heimwee. We hebben voor haar een gespecialiseerde kindercoach ingeschakeld, die haar via internet in een aantal sessies begeleidde en tools gaf om haar gevoelens meer te uiten en ermee om te gaan. Dat hielp, plus het feit dat ze na verloop van tijd meer vrienden maakte.
  • Integreren: Wij hadden zelf in Nederland al de basis van onze Spaanse taalkennis gelegd. Voor onze kinderen was dat toen nog niet haalbaar. Maar het hielp hen wel om te zien dat papa en mama het belangrijk vonden om in de taal van de Spanjaarden zelf te spreken. Daarnaast bezochten we in de eerste maanden veel lokale culturele feesten. Leuk, maar ook goed voor de integratie van onze kinderen.
Hoe werkt de leerplicht en welke keuzes heb je rondom onderwijs bij een lang verblijf in het buitenland?

Hoe werkt de leerplicht en welke keuzes heb je rondom onderwijs bij een lang verblijf in het buitenland?


Regels en praktijk rond uitschrijven, onderwijskeuzes en afstandsonderwijs als je voor langere tijd gaat wonen, werken of reizen in het buitenland

  • Wat betekent de Nederlandse leerplicht als je met kinderen voor langere tijd naar het buitenland vertrekt?
  • Wat verandert er rondom leerplicht als je je uitschrijft uit Nederland bij lang(er) verblijf in het buitenland?
  • Wat betekent het voor de leerplicht als je je niet uitschrijft en formeel in Nederland blijft wonen?
  • Hoe werkt afstandsonderwijs bij wonen, werken of reizen in het buitenland?
  • Meer lezen?
  • Quotes en ervaringen

Met leerplichtige kinderen naar het buitenland gaan raakt direct aan wetgeving én aan de ontwikkeling van je kind. Hoe je dit aanpakt, hangt sterk af van je situatie en keuzes.

⇧

Wat betekent de Nederlandse leerplicht als je met kinderen voor langere tijd naar het buitenland vertrekt?

  • leerplicht geldt vanaf de maand nadat een kind 5 jaar wordt; deze loopt door tot een startkwalificatie (havo/vwo diploma of mbo-diploma vanaf niveau 2) of tot 18 jaar
  • ouders zijn uiteraard verantwoordelijk voor het volgen van passend onderwijs door hun kinderen
  • overtreding kan leiden tot aanzienlijke boetes en juridische gevolgen (rechtszaak, strafblad)
  • regels zijn niet vrij interpreteerbaar, maar wettelijk vastgelegd
  • in Nederland is er niet alleen leerplicht, maar ook 'schoolplicht': kinderen moeten fysiek een school bezoeken
  • er zijn uiteraard nuanceverschillen: het maakt uit of je voor een aantal jaren als emigrant- of expatgezin naar het buitenland vertrekt, of een wereldreis maakt van enkele maanden
  • heb je plannen om als gezin langer op reis te gaan, probeer dit dan te doen vóórdat je kinderen in groep 3 belanden
    • soms is het mogelijk om met school af te spreken dat de kinderen het jaar over kunnen doen
    • meedenkende scholen geven vaak schoolwerk mee
    • je kunt, binnen afspraken en regels, kinderen zelf lesgeven met materiaal dat je van school meekreeg
⇧

Wat verandert er rondom leerplicht als je je uitschrijft uit Nederland bij lang(er) verblijf in het buitenland?

  • de afweging wel/niet uitschrijven is aan wetgeving gebonden; het is niet een "vrije keuze" en heeft allerlei gevolgen, ook rondom zorgverzekering, hypotheek, bankzaken en pensioen
  • moet je je uitschrijven, dan is de Nederlandse leerplichtwet is niet langer van toepassing; je valt veelal onder de onderwijswetgeving van je nieuwe woonland
  • controle vanuit Nederland is na uitschrijving vaak beperkt
  • thuisonderwijs of afstandsonderwijs wordt in veel landen geaccepteerd
  • zorg dat je kind aantoonbaar onderwijs volgt: kies bijvoorbeeld voor een erkende aanbieder van afstandsonderwijs of combineer een lokale school met Nederlands onderwijs
  • sommige ouders kunnen met de school in Nederland afspreken dat hun kinderen bij terugkomst weer kunnen instromen

Goede documentatie voorkomt discussie achteraf of het besluit van een school dat je kind een of meerdere jaren moet overdoen.

Bij terugkeer naar Nederland:

  • kan een school vragen naar het gevolgde onderwijs
  • kunnen aanvullende toetsen worden afgenomen
  • kan niveau-inschatting invloed hebben op plaatsing
⇧

Wat betekent het voor de leerplicht als je je niet uitschrijft en formeel in Nederland blijft wonen?

  • neem (ruim) vóór vertrek contact op met de leerplichtambtenaar van je gemeente (waar je woont, niet waar de school staat -mocht dat anders zijn)
  • je moet aantonen dat je kind onderwijs volgt dat aan de eisen voldoet; dit kan via een buitenlandse school of erkend afstandsonderwijs
  • vaak wordt een vrijstelling per schooljaar verleend
  • lever -zodra daar om wordt gevraagd- bewijs van inschrijving aan en zorg dat er sprake is van regelmatig schoolbezoek of onderwijsdeelname
    • word je bv. als expatgezin uitgezonden naar het buitenland dan lever je een inschrijfbewijs van de nieuwe school in het buitenland aan. Je ontvangt dan een vrijstelling van de inschrijvingsplicht op een school in Nederland. Die vrijstelling wordt veelal per schooljaar afgegeven. Het hoofd van de school kan tussentijds of achteraf gevraagd worden een verklaring af te geven dat er sprake is (of was) van "geregeld schoolbezoek".
    • in een aantal gevallen kan je ook een organisatie die onderwijs-op-afstand verzorgt aanwijzen als "school in het buitenland"; deze moet wel een erkenning hebben voor die specifieke doelgroep bv. "expats" en er moet een vrijstelling worden afgegeven van de plicht tot voldoende fysiek bezoek aan de school.
    • "op wereldreis gaan" terwijl je kinderen leerplichtig zijn is formeel (nog) niet toegestaan; het is aan de leerplichtambtenaar een beslissing te nemen (maar die zal in veel -zo niet alle- gevallen uiteraard de wet volgen); er zijn experimenten waarbij thuisonderwijs of onderwijs-op-afstand toegestaan wordt
  • vraag tijdig verlenging van vrijstellingen aan
⇧

Hoe werkt afstandsonderwijs bij wonen, werken of reizen in het buitenland?

Voor o.a. working nomads en wereldreizigers is dit vaak een goede oplossing, mits het juridisch is toegestaan binnen je situatie.

  • er zijn Nederlandse organisaties die onderwijs op afstand aanbieden
  • lesprogramma’s sluiten aan op het Nederlandse curriculum
  • begeleiding gebeurt online, met vaste leermomenten
  • ouders spelen vaak een actieve rol in de dagelijkse begeleiding
  • combineer waar mogelijk afstandsonderwijs met lokale (les)ervaringen
  • zorg voor structuur in de weekplanning
  • bewaak balans tussen leren en ontdekken
⇧

Meer lezen?

⇧

Quotes en ervaringen

Wij schreven ons uit toen we naar Spanje emigreerden. Onze kinderen gingen naar een lokale school en volgden daarnaast Nederlands onderwijs op afstand. Bij terugkeer naar Nederland konden ze goed aansluiten, juist omdat we dat hadden bijgehouden.
Spanje emigrant

Als expatgezin in Singapore regelden we alles via de leerplichtambtenaar voordat we vertrokken. De internationale school voldeed aan de eisen. Het gaf rust dat het formeel goed geregeld was.
Singapore expat

Wij reizen als gezin door Zuid-Amerika en combineren dat met afstandsonderwijs. Inhoudelijk werkt dat goed, maar qua wetgeving is het toch ingewikkelder. Dat was iets waar we vooraf wat te makkelijk over dachten.
Wereldreiziger

⇧
Kan je DEET gebruiken bij kinderen en baby's, of andere antimuggen- en insectenmiddelen?

Kan je DEET gebruiken bij kinderen en baby's, of andere antimuggen- en insectenmiddelen?


DEET bij kinderen en baby's

  • Waar kies je voor en waar moet je aan denken bij DEET en kinderen?
  • Wat zijn de belangrijkste zaken bij het gebruik van DEET bij kinderen?
  • Kan je DEET gebruiken bij kinderen jonger dan 2 maanden?
  • Kan je DEET gebruiken bij kinderen tot 5 of 6 jaar?
  • Kan je DEET gebruiken bij kinderen van 13 tot 18 jaar?
⇧

Waar kies je voor en waar moet je aan denken bij DEET en kinderen?

  • Er zijn geen studies bekend die definitief hebben uitgewezen welke hoeveelheid DEET veilig is voor kinderen.
  • Er zijn echter ook geen serieuze bijwerkingen of ziektes bekend bij juist gebruik van DEET bij kinderen.
⇧

Wat zijn de belangrijkste zaken bij het gebruik van DEET bij kinderen?

  • Er zijn geen studies bekend die definitief hebben uitgewezen welke hoeveelheid DEET veilig is voor kinderen.
  • Er zijn echter ook geen serieuze bijwerkingen / ziektes bekend bij juist gebruik van DEET bij kinderen.
  • De laagste concentratie DEET gebruiken die nodig is voor de tijd dat het kind buiten is, blijft verstandig.
  • DEET gebruik beperken door bijvoorbeeld het kind bedekkende kleding te laten dragen en een kinderwagen te gebruiken met een muggennet eromheen.
  • Laat kinderen niet zelf DEET aanbrengen en sla handen en het gebied rond mond en ogen over.
  • Na gebruik: wanneer het kind weer binnen is, kan het gewassen worden met zeep en water (evenals de kleding) om elk risico uit te sluiten (zie elders).
⇧

Kan je DEET gebruiken bij kinderen jonger dan 2 maanden?

  • Bij baby's jonger dan 2 maanden wordt vaak gebruik van DEET afgeraden omdat de kans op huidirritatie groter is.
  • Ook kan men nog niet definitief aangeven of het verder wel of niet schadelijk is (wel kan het dan op kleding worden gespoten).
⇧

Kan je DEET gebruiken bij kinderen tot 5 of 6 jaar?

  • De aanbevelingen met betrekking tot het gebruik van DEET bij kinderen zijn de laatste jaren wat veranderd (verruimd).
  • Amerikaanse studies hebben uitgewezen dat producten met een DEET percentage van 10% even veilig zijn als producten die een percentage van 30% DEET bevatten (mits juist en vaker aangebracht).
  • Alleen de tijd dat de DEET actief blijft verschilt. Bij 10% is dat ongeveer 2 uur, bij 24% is dat ongeveer 5 uur.
  • Middelen met concentraties DEET boven de 30% worden voor kinderen onder de twee jaar niet aangeraden.
  • Let op! Veel fabrikanten van producten met DEET geven nog een strenger advies en raden het gebruik van DEET bij kinderen jonger dan twee jaar veelal af.
  • Ook kom je wel tegen dat wordt aangeraden om tussen twee maanden en zes jaar een zo laag mogelijk percentage DEET te gebruiken.
  • Sinds een nieuwe Europese wetswijziging zijn fabrikanten verplicht om het gebruik van DEET met een percentage hoger dan 30% af te raden voor kinderen onder de 13 jaar.
  • In alle gevallen telt dat de positieve werking van DEET zwaarder weegt dan eventuele nadelen als het risico op ziektes als malaria en dengue groot is.
⇧

Kan je DEET gebruiken bij kinderen van 13 tot 18 jaar?

  • Zie eerst de adviezen over het gebruik van DEET bij kinderen tot 5 of 6 jaar.
  • Volgens de adviezen van de nieuwe Europese wetgeving kunnen tieners pas vanaf 13 jaar DEET gebruiken met een percentage van 30% of 40%.
⇧
Waar moet je aan denken als je gaat reizen of backpacken met kinderen tijdens een wereldreis of verre reis?

Waar moet je aan denken als je gaat reizen of backpacken met kinderen tijdens een wereldreis of verre reis?


Reizen of backpacken met kinderen tijdens een wereldreis of verre reis

  • Wat zijn de voordelen van een lange reis of wereldreis met kinderen?
  • Wat zijn de uitdagingen en aandachtspunten bij een lange reis of wereldreis met kinderen?
⇧

Wat zijn de voordelen van een lange reis of wereldreis met kinderen?

  • Voor langere tijd met je gezin en kinderen op reis kan een goede manier zijn om als gezin hechter te worden, maar het kan ook fungeren als een mooi en gedenkwaardig afsluitend moment als je kind(eren) na de reis op eigen benen gaan staan omdat ze bijvoorbeeld gaan studeren of samenwonen.
  • Je kinderen beleven en ervaren zaken die ze thuis nooit hadden meegemaakt. Ze zien "biologie" in het echt (bezoek een wildlife reservaat), "geschiedenis" komt tot leven als je door een echte piramide loopt, "gymnastiek" wordt opeens leuk door te leren kanoën of surfen, de lessen "maatschappijleer" waarbij je leert over respect voor andere culturen en tradities kun je in de praktijk toepassen. Je kinderen worden wereldburgers.
  • Zeker met relatief jonge kinderen is de impact op je kind niet gigantisch; zo lang papa en mama maar in de buurt zijn is het oké (de blijvende herinneringen aan de reis zullen ook wat kleiner zijn als je kinderen nog echt jong zijn).
  • Al reizende ontwikkelen kinderen vaardigheden die ze thuis niet of niet zo snel zouden hebben ontwikkeld. Denk uiteraard aan taalvaardigheden, maar bijvoorbeeld ook aan (verfijning van) zwemtechnieken, het vermogen zich te verplaatsen in anderen, zelfstandigheid of leren samenwerken.
  • Veiligheid: als reizend gezin ben je enerzijds kwetsbaar (maar realiseer je dat er ook thuis overal potentiële gevaren zijn) en anderzijds gaan er juist extra deuren open doordat je met kinderen reist; mensen zijn behulpzamer, waarschuwen je eerder voor mogelijke gevaren, etc. Hou in je routeplanning wel nog meer dan anders rekening met politieke stabiliteit en gezondheidsrisico's.
  • Juist door met kinderen te reizen en je reistempo aan hen aan te passen beleef je een reis vaak intenser; contacten met lokale bevolking worden sneller gemaakt.
⇧

Wat zijn de uitdagingen en aandachtspunten bij een lange reis of wereldreis met kinderen?

  • Betrek je kinderen tijdig bij het besluit met het gezin een lange of wereldreis te maken; laat ze meedenken en geef ze taken.
  • Afhankelijk van de leeftijd van je kinderen hebben ze in het voortraject moeite met het begrip "lang" op reis, met het referentiekader van een gemiddelde vakantie van een tot drie weken; hou daar rekening mee.
  • Het langdurig samenzijn kan al reizende niet alleen zorgen voor meer hechting maar natuurlijk ook tot extra confrontaties leiden; soms kan je zelfs gaan terugverlangen naar het relatief drukke en soms hectische gezinsleven "thuis", waarin je kinderen ook gewoon een flink deel van de week op school zaten en jullie als ouders andere dingen konden doen.
  • Het reistempo van kinderen is veelal anders dan dat van volwassenen; hou er rekening mee in je routeplanning en bouw voldoende rustpunten in.
  • Gezondheid: neem extra voorzorgsmaatregelen rondom vaccinaties, malaria, ehbo.
  • Een van de belangrijkste aandachtspunten (en regelzaken!) als je met kinderen voor langere tijd naar het buitenland gaat is onderwijs; in het geval van een lange reis heb je het dan over onderwijs-op-afstand waarbij je kind digitaal les volgt aangevuld met lessen van de eigen ouders.
  • Besteed voldoende aandacht aan (afscheid nemen van) thuisblijvers; niet iedereen zal direct en onvoorwaardelijk enthousiast zijn bij je plannen om met de kleinkinderen voor langere tijd op reis te zijn.
  • Ook heimwee kan een serieus thema worden als je met kinderen lang op reis gaat. Afhankelijk van hun leeftijd kunnen ze vriendjes, vriendinnetjes, opa, oma, een favoriete oom of tante érg gaan missen. Zorg voor voldoende contactmogelijkheden met het thuisfront en kies een positieve insteek: laat ze bijvoorbeeld periodiek bloggen of vloggen met achterblijvers en stimuleer reacties vanuit de achterblijvers.
⇧
Cultuurschok, heimwee en third culture kids het buitenland: vragen en antwoorden

Cultuurschok, heimwee en third culture kids het buitenland: vragen en antwoorden

Hoe laat je je kinderen wennen na aankomst in het buitenland?
Wanneer is, of wordt, je kind een 'Third Culture Kid', bij lang verblijf in het buitenland?
Wat is de impact van een langer en wisselend verblijf in het buitenland op kinderen?
Wat is een Third Culture Kid (TCK) en wat zijn Cross-Cultural Kids?
Wat zijn gedeelde kenmerken van (de multiculturele persoonlijkheid van) Third Culture Kids?
Waarom kan 'zich thuis voelen' zo’n dilemma zijn voor Third Culture Kids? En hoe kan je hen als ouders ondersteunen?
Op welke manier(en) past een Third Culture Kid zich aan aan een andere culturele norm?

Culture shock voorkomen 

Cultuurschok, heimwee en third culture kids het buitenland: vragen en antwoorden

Cultuurschok, heimwee en third culture kids het buitenland: vragen en antwoorden

Hoe laat je je kinderen wennen na aankomst in het buitenland?

Hoe laat je je kinderen wennen na aankomst in het buitenland?

  • ieder kind is anders, maar de gewenningsperiode van kinderen na emigratie varieert van ongeveer drie maanden (vertrouwd raken met lokale taal) tot ongeveer een jaar (gevoel van rust en weer lekker in hun vel zitten).
  • laat je kinderen eerst in hun directe woonomgeving wennen voordat je in je enthousiasme allerlei uitstapjes in je nieuwe woonomgeving gaat maken. Let in deze fase meer dan ooit op een positieve stimulerende opvoedstijl; geef ze ruimte om zelf te ontdekken maar help waar dat nog niet vanzelf gaat.
  • geef uiteraard het goede voorbeeld: zorg dat je de taal kent, zodat je contact met andere ouders kunt leggen, kan helpen met huiswerk, kan communiceren met de leerkracht, en je kind kan zien dat communiceren in een nieuwe taal leuk is.
  • regel vrij snel een oppas: het geeft jezelf ruimte voor het ontdekken van je nieuwe omgeving en opbouwen van een netwerk. Zowel huishoudelijke hulp als oppas kunnen jou maar zeker ook je kinderen, na een eerste gewenningsperiode, helpen in het aanpassingsproces, het begrijpen van lokale gewoonten en bij het leggen van nieuwe contacten. Kijk of je (ook) oudere mensen als oppas kunt aanstellen; dat kan je kind een opa/oma gevoel teruggeven, ook al is het natuurlijk geen echte familie.
  • als je werkt met huispersoneel: let erop dat je kinderen leren altijd respect te hebben voor hen en betrek je kinderen ook in het runnen van het huishouden: stimuleer eigen verantwoordelijkheid en meedoen.
  • geef je kinderen na aankomst minimaal een aantal weken de tijd; in die periode kunnen kinderen door spanningen en nieuwe indrukken ziekteverschijnselen vertonen, van houding veranderen of tijdelijk terugvallen in hun ontwikkeling. Ook het karakter van je kind kan, al dan niet tijdelijk, veranderen bij emigratie: ze trekken zich terug omdat ze zich niet goed kunnen uiten, of worden juist extreem druk. Zorg voor een periode van rust en regelmaat, richt zo snel mogelijk de kinderkamer in met voor hen vertrouwde items (waar mogelijk betrek hen bij het inrichten!), zorg voor een vast dag- en weekritme en probeer achter het gedrag van je kind te kijken.
  • ook al is je neiging wellicht om in de nieuwe taal van je woonomgeving tegen je kinderen te praten: communiceer vooral in het Nederlands: dat geeft juist in de eerste maanden een rustpunt en het stimuleert je kind om te delen wat er in hem omgaat in een voor hem vertrouwde taal.
  • zoek contact met eveneens geëmigreerde gezinnen in je nieuwe woonomgeving, die de culture shock fase goed doorgekomen zijn. Hun kinderen herkennen het proces van gewenning, kunnen tips geven of gevoelens bevestigen...maar zijn ook voorbeelden van 'dat het minder wordt of over gaat'.
  • het over laten komen van het beste vriendje of vriendinnetje van je kind(eren) draagt een risico met zich mee, maar kan vaak enorm helpen in het gewenningsproces. Zeker als je je eigen kind de regie geeft over het programma tijdens de dagen dat er bezoek is; vaak laat je kind dan opeens vol trots de nieuwe woonomgeving zien. Maak heldere korte-termijn afspraken voor een vervolgcontact wanneer men weer huiswaarts gaat.

Nederlandse kinderen zijn gewend altijd en overal hun mening te geven, zelfs als ze niet zoveel van het onderwerp afweten. Stel je voor dat je dom overkomt! In de eerste jaren in Japan kwam ik volgens vrienden vaak over als een betweter. Gelukkig kan ik tegenwoordig beter mijn mond houden.

Japan emigrantenzoon

Mijn advies aan ouders die gaan emigreren: regel zo snel mogelijk een goede oppas. Dan kun je allebei je eigen dingen doen. In Nederland kon ik terugvallen op onze ouders. Dat gemis heeft veel impact in je dagelijks leven, in Nederland breng je de kinderen makkelijker even bij opa en oma. Daardoor waren we in onze vrijheid beperkt. En omdat mijn man een fulltime baan had, was vooral ik in het begin in mijn vrijheid beperkt. Mijn man paste zich juist snel aan, zijn leven was georganiseerd, hij ontmoette allerlei nieuwe mensen.

Griekenland emigrant

Wanneer is, of wordt, je kind een 'Third Culture Kid', bij lang verblijf in het buitenland?

Wanneer is, of wordt, je kind een 'Third Culture Kid', bij lang verblijf in het buitenland?

Voor kinderen die langere tijd in het buitenland verblijven is een specifieke term: Third culture kids (TCKs). Ofwel; kinderen die in een andere cultuur dan de oorspronkelijke cultuur van hun ouders opgegroeid zijn. De oorspronkelijke cultuur van de ouders en de cultuur van het nieuwe woonland smelten voor kinderen samen in een nieuwe, "derde" cultuur.

  • ook kom je de termen Global Nomads en Trans Culture Kids of de afkortingen TCK en 3CK wel eens tegen.
  • rondom publicaties over third culture kids worden vaak vooral de uitdagingen, of moeilijkheden, besproken. Zeker wanneer vaker wordt verhuist gaat het dan om het continu moeten wennen, het moeten aangaan van nieuwe relaties, taalverwarring, etc.
  • toch geven veel terugkijkende third culture kids zelf aan dat ze ondanks dergelijke moeilijkheden geen andere jeugd gehad zouden willen hebben.

Tips om je kinderen iets mee te geven over hun roots:

  • houd traditionele feestdagen, zoals je die zelf in Nederland vierde, in ere; denk aan Sinterklaas, Koningsdag
  • onderhoud de Nederlandse taal; dat kan formeel via Nederlands onderwijs (zie elders) of ook spelenderwijs door zelf voor te lezen, Nederlandse tv te kijken, het Nederlands in de gezinscommunicatie (deels) erin te houden etc.
  • breng, bij een lang verblijf in het buitenland, af en toe een bezoek aan Nederland of ontvang regelmatig bezoekers uit Nederland (zie ook de tips elders)

Wat kan JoHo voor je betekenen?

  • gebruik de volgende vragen & antwoorden om een indruk te krijgen hoe je je kind effectief kunt voorbereiden op vertrek naar het buitenland
  • check de Keuzekit Voorkomen & Verhelpen voor aandachtspunten rondom het wennen aan een nieuwe cultuur & de fasen in het proces van culture shock
  • check de Keuzekit Terugkeren voor tips rondom terugkeer met kinderen
Wat is de impact van een langer en wisselend verblijf in het buitenland op kinderen?

Wat is de impact van een langer en wisselend verblijf in het buitenland op kinderen?

  • tijdens de eerste 18 levensjaren wordt de basis van de identiteit van een kind gelegd door de ouders; vaak sterk doordrenkt van de eerste of thuis cultuur van ouders zelf.
  • als mens leer je ook door de manier waarop de omgeving (ouders, sponsororganisatie, media, school, tweede of host cultuur, eerste of thuis cultuur, leeftijdsgenoten, verzorgers, etc.) dit al dan niet terug reflecteert.

Voor TCK’s (Third Culture Kids) is juist deze omgeving niet stabiel tijdens de ontwikkelingsjaren; hij of zij is voortdurend aan het switchen tussen verschillende rollen:

  • Buitenlander rol:
    • als een TCK in een andere cultuur woont dan zijn (of haar) eerste of thuis cultuur, dan zit hij in de ‘Buitenlander rol’.
    • de TCK ziet er duidelijk anders uit en denkt ook vaak vanuit een ander perspectief dan de (lokale) omgeving om hem heen.
    • dit is een rol, die de omgeving ook naar hem zal terug reflecteren.
  • Geadopteerde rol:
    • als de TCK'er lang genoeg in de tweede of host cultuur woont, dan zou hij gevoelsmatig in de ‘Geadopteerde rol’ kunnen terugvallen.
    • een rol waarbij hij er nog steeds duidelijk anders uit ziet, maar bepaalde aspecten van de cultuur heeft opgenomen in zijn culturele identiteit.
    • hij is gaan denken vanuit een soortgelijk perspectief.
    • dit is een rol, die de omgeving niet naar hem zal terug reflecteren.
  • Verborgen migranten rol:
    • bij terugkeer naar de eerste of thuis cultuur, het thuisland of paspoortland van zijn ouders, vallen veel TCK’s in de ‘Verborgen migranten rol’.
    • zij  zien er hetzelfde uit en hebben dezelfde nationaliteit als de omgeving, maar het perspectief is compleet anders.
    • zij denken en gedragen zich anders dan de omgeving om hen heen.
    • dit is een rol, die de omgeving ook niet naar hen zal terug reflecteren.
  • Spiegel rol:
    • de ‘Spiegel rol’ is alleen weg gelegd voor individuen die hun ontwikkelingsjaren hebben doorgebracht binnen een (mono-)cultuur; een ongrijpbaar ideaal voor vele TCK’s.
    • het is dus een rol die nooit bereikt wordt, maar waar wel echt naar verlangd kan worden.

De ‘Geadopteerde rol’ en de ‘Verborgen migranten rol’ zijn voor veel TCK's verwarrend. Hun belevingswereld immers strookt niet met de buitenwereld. De wereld om hen heeft een beeld van wie ze zijn, maar dat beeld is anders dan hoe zij zich voelen.

Third Culture Kid... Als mensen mij vragen welk land ik vandaan kom, zeg ik dat ik een TCK ben en daarna leg ik dat begrip uit. Voor mij voelt het als een warme herinnering in mijn jeugd, als weerbarstig niet wortelen daarna in Nederland, en inmiddels ook als een erkend gegeven. De groep waar ik mee identificeer, zijn de TCKs. Het heeft mijn horizon verbreed en mijn gedachten verdiept. Ik heb het zelfs omgebogen naar een vervolgstap in mijn carrière: inmiddels doe ik mijn promotie onderzoek over TCKs.

Third Culture Kid

Ze heeft in haar jeugd in vele landen gewoond. Op de meeste plekken was ze duidelijk een buitenlander, iemand die er anders uitzag en anders dacht. Er niet bij horen was een gegeven. Bij terugkomst in Nederland had het anders moeten voelen. Ze is immers een geboren Nederlander. Ze ziet eruit als een Nederlander. Ze probeert altijd te denken en te doen als een Nederlander en wist inmiddels wel wat ze moest doen en zeggen. Maar natuurlijk zou het voor haar nooit voelen. Met de terugkeer naar Azië hoopte ze een plek te vinden waar ze thuishoort. Een gevoel dat ze nooit eerder had mogen ervaren.

Uit de uitgave van Denise Drost-Ridder 'Waar dan ook'

Wat is een Third Culture Kid (TCK) en wat zijn Cross-Cultural Kids?

Wat is een Third Culture Kid (TCK) en wat zijn Cross-Cultural Kids?

Third Culture Kids (TCK's) zijn kinderen die:

  • een significant onderdeel van hun ontwikkelingsjaren hebben doorgebracht in een cultuur die afwijkt van de cultuur van hun ouders en/of land behorende bij hun nationaliteit.

TCK’s verhuizen naar en wonen in het buitenland door het werk van een of beide ouders. Weer een “label” zou kunnen worden gedacht; maar vaak wel eentje die waardevol is voor TCK’s om te begrijpen waarom hun referentiekaders verschilt van de wereld om hun heen:

  • de eerste cultuur, ook wel thuis cultuur genoemd, is de cultuur van hun ouders en behoort vaak bij hun eigen nationaliteit.
  • de tweede cultuur, ook wel host cultuur genoemd, is de cultuur van het land (of landen) waarin de TCK woont of gewoond heeft.
  • de derde cultuur is de gedeelde overeenkomst tussen mensen die een mobiele internationale levensstijl hebben. Het is een samensmelting van alles en is niet gebonden aan een plek.

Een bredere term die gebruikt wordt is Cross- Cultural Kids (CCK’s): kinderen die tijdens een significant onderdeel van hun ontwikkelingsjaren in een of meer culturen hebben doorgebracht – of voor langere tijd aan 1 of meer culturen zijn blootgesteld.

  • deze term biedt ruimte voor TCK’s, maar ook kinderen die opgroeien in bi- of multiculturele omgevingen (door adoptie, migratie, vluchtelingen, ouders met verschillende culturele achtergronden).
  • deze twee groepen hebben zeker overeenkomsten en hebben beide een “derde culturele dimensie”.

Wil je nog meer weten? Lees bijvoorbeeld de uitgave van Denise Drost-Ridder 'Waar dan ook'.

Wat zijn gedeelde kenmerken van (de multiculturele persoonlijkheid van) Third Culture Kids?

Wat zijn gedeelde kenmerken van (de multiculturele persoonlijkheid van) Third Culture Kids?

Uit onderzoek is gebleken dat er een aantal veel voorkomende kenmerken te benoemen zijn voor Third Culture Kids (TCK) of Cross-Cultural Kids met hun multiculturele persoonlijkheden:

  • Communicatief:
    • TCK’s hebben vaak een verhoogde interpersoonlijke sensitiviteit, ze moeten vaak nieuwe situaties aanvoelen voordat ze deze daadwerkelijk kunnen begrijpen.
    • ze hebben een hogere tolerantie voor miscommunicatie.
    • moeten meer moeite doen om te blijven communiceren met vrienden via social tools, om daarmee het gebrek aan "fysieke tijd samen" te compenseren.
    • TCK’s ontwikkelen cross-culturele intelligentie: de capaciteit om effectief te functioneren over nationale, etnische, en bedrijfsculturen heen.
  • Flexibel:
    • als je vaak bent verhuisd heb je als kind relatief zelfstandig om leren gaan met veranderingen van cultuur, veranderingen van taal, schoolsysteem en heel belangrijk sociale contacten.
    • TCK’s zijn daardoor instaat zichzelf telkens opnieuw uit te vinden in een nieuwe sociale context.
    • TCK’s hebben een heel breed wereldbeeld, ook wel dimensioneel perspectief genoemd, en begrijpen dat er meerdere manieren zijn om naar een situatie te kijken.
  • Ongebonden: TCK’s zijn vaak niet gehecht aan een geografische plek.
  • Bewust van tijdelijkheid van sociale aspecten en leven in het algemeen:
    • TCK’s doen vaak niet aan koetjes en kalfjes. Daar is simpelweg geen tijd voor.
    • Vriendschappen ontwikkelen zich randsnel en verdwijnen even snel.
    • Op internationale scholen verliezen en winnen zij minstens twee vriendschappen per jaar.
    • TCK’s accepteren ook de tijdelijkheid van vriendschappen, maar dat wil zeker niet zeggen dat het geen pijn doet om ze te verliezen.

Er zijn dus vele voordelen voor Third Culture Kids, maar er zijn ook zeker uitdagingen voor TCK’s, waarvan je als ouder bewust moet zijn.

Ik had een Franse collega die ooit eens tijdens een internationaal congres tegen mij zei dat zij mij maar vreemd vond. Ze had mij zitten observeren en ik had mij tijdens het mingelen met Aziaten, Aziatisch gedragen, bij de Arabieren, Arabisch en bij de Amerikanen, Amerikaans. Dit allemaal terwijl ik gewoon mijzelf was.

Third Culture Kid

Haar ouders zijn in Nederland geboren en getogen. Zij niet. Ze is een Nederlandse zonder dat ze in Nederland geboren is of er lang gewoond heeft. Een Nederlandse, die het Engels beter beheerst dan het Nederlands. Voor haar is Nederland slechts een van de vele landen, die genoteerd staan in haar paspoort. Een van de vele landen waar ze gewoond heeft. Wat moet je dan in alle eerlijkheid antwoorden als iemand je vraagt waar je vandaan komt?

Waarom kan 'zich thuis voelen' zo’n dilemma zijn voor Third Culture Kids? En hoe kan je hen als ouders ondersteunen?

Waarom kan 'zich thuis voelen' zo’n dilemma zijn voor Third Culture Kids? En hoe kan je hen als ouders ondersteunen?

  • niet alle, maar veel Third Culture Kids (TCK’s) geven aan dat zij zich in de eerste of thuis cultuur van hun ouders niet thuis voelen.
    • uit loyaliteit vinden zij dat zij zich moeten identificeren met dit land, maar gevoelsmatig lukt dit vaak niet.
    • bij repatriëring, blijven zij bewust of onbewust hangen in de ‘Verborgen migranten rol’.
  • in de tweede of host cultuur (of culturen) waar zij gewoond hebben ‘horen ze niet ook niet thuis’.
  • bij TCK’s gaat 'zich thuis voelen' niet om een geografische plek; het gaat om een omgeving, een internationale omgeving: voor TCK’s is thuis voelen een omgeving waar hij of zij op dat moment de sterkste emotionele en sociale verbinding voelt.
  • ouders zouden TCK’s kunnen helpen in hun ontwikkeling door TCK’s te leren begrijpen dat zij als geen ander méér vrijheid hebben om hun eigen identiteit te vormen, zónder zich te hoeven aan te passen aan de (geldende) culturele norm van de eerste of tweede thuis cultuur.
  • om TCK’s hierin te kunnen begrijpen en begeleiden is het belangrijk om coping (aanpassings) strategieën te herkennen: de Kameleon, De Schreeuwer en de Muurbloem (zie aanpassen TCK).
Op welke manier(en) past een Third Culture Kid zich aan aan een andere culturele norm?

Op welke manier(en) past een Third Culture Kid zich aan aan een andere culturele norm?

Tijdens overgangen van culturen gaat een Third Culture Kid (TCK), bewust of onbewust, zich herdefiniëren ten opzichte van de nieuwe culturele norm. Rondom de TCK-ervaring zijn 3 coping strategieën beschreven:

  • de Kameleon past zich makkelijk aan de culturele norm. Bij repatriëring bijvoorbeeld, kan de TCK'er geheel of gedeeltelijk de TCK-achtergrond verzwijgen en gaat zich conformeren door de kleding, taal en attitude aan te nemen van de omgeving.
  • de Schreeuwer zet zich af tegen de culturele norm. De schreeuwer laat heel expliciet weten dat hij of zij niet zijn zoals de mensen om zich heen en dat zij zeker ook niet van plan zijn zo te worden.
  • de Muurbloem neemt een non-identiteit aan om het risico te mijden dat hij of zij bekend zou kunnen komen te staan als iemand, die de culturele norm niet kent. Hij of zij blijft daarom een tijd aan de zijlijnen observeren.

Geen mens is hetzelfde; dit geldt sterker voor TCK’s dan wie dan ook.

  • sommige TCK’s kunnen altijd op dezelfde manier omgaan met veranderingen of kunnen gebruik maken van verschillende combinaties van coping strategieën.
  • de gebruikte strategieën kunnen ook veranderen in verschillende ontwikkelfasen.

‘Ik ben géén Nederlander,’ zeg ik. "Ik heb je inschrijvingsformulier gezien en het staat er toch duidelijk op, het is toch jouw nationaliteit?", zegt mijn gesprekspartner. ‘En toch ben ik géén Nederlander', zeg ik.

Typerende TCK uitspraak, uit de uitgave van Denise Drost-Ridder 'Waar dan ook'

Kinderen en onderwijs bij wonen in het buitenland en wereldreizen: vragen en antwoorden

Kinderen en onderwijs bij wonen in het buitenland en wereldreizen: vragen en antwoorden

Hoe werken staatsexamens, toetsen en tests vanuit het buitenland bij een lang verblijf in het buitenland?

Hoe werken staatsexamens, toetsen en tests vanuit het buitenland bij een lang verblijf in het buitenland?

Praktische organisatie, locaties en deadlines bij toetsen en examens voor kinderen die in het buitenland wonen

Wanneer je kind in het buitenland woont maar een Nederlands diploma of niveau wil behouden, krijg je te maken met examens, toetsen en tests op afstand. Dat vraagt om planning en afstemming.

⇧

Waar legt je kind examens en toetsen af als je in het buitenland woont of reist?

De plek van afname verschilt per type examen en onderwijsroute.

  • officiële examens, zoals staatsexamens, worden meestal niet thuis afgenomen
    • binnen Europa leggen veel leerlingen examens af in Nederland (dat kan dan in een aantal steden)
    • buiten Europa kan het schriftelijk deel soms nog via een ambassade of erkende locatie, al zijn de mogelijkheden beperkt
  • mondelinge examens (het 'College examen' als onderdeel van het staatsexamen) vinden in Nederland plaats
  • toetsen en voortgangsmetingen via afstandsonderwijs gebeuren meestal online
  • check dus per examen welke locaties toegestaan zijn en informeer tijdig bij aanbieders van afstandsonderwijs
  • houd rekening met reistijd en verblijfskosten
⇧

Welke deadlines en planning moet je in de gaten houden rondom examens bij lang verblijf in het buitenland?

Een gemiste deadline betekent vaak een aantal maanden of jaar vertraging -check deadlines dus tijdig.

  • inschrijving voor staatsexamens is vaak tussen half oktober en uiterlijk eind december (voor het staatsexamen van het volgende jaar); examengeld moet op tijd betaald worden: houd rekening met internationale overboekingen
  • gebruik bij voorkeur een correspondentie-adres in Nederland, vanwege soms trage verzending van poststukken van & naar het buitenland
  • relevante werkstukken en opdrachten moeten meestal in het voorjaar worden ingeleverd (literatuurlijsten, profiel- of sectorwerkstukken en alle overige zaken vaak voor april)
  • schriftelijke examens vinden vaak plaats in mei/juni
  • mondelinge examens ('College examen') volgen meestal in juni/juli/augustus
  • herexamens zijn ook veelal in juni
  • check deadlines elk jaar opnieuw, ze kunnen veranderen
  • reis je met je kind naar Nederland, plan dan ruim vooruit
⇧

Hoe combineer je afstandsonderwijs en examenvoorbereiding bij reis of lang verblijf in het buitenland?

  • afstandsonderwijs sluit meestal aan op het Nederlandse curriculum: leerlingen werken met vaste leerlijnen en toetsmomenten
  • ouders spelen ook rondom examens vaak een rol in structuur en planning
  • begeleiding gebeurt online, soms met extra coaching
  • maak samen met je kind een realistische weekplanning richting het examen
  • bewaak balans tussen reizen en studietijd en bouw ritme in, ook tijdens verplaatsingen
  • zeker voor wereldreizigers en working nomads vraagt dit in examentijd extra discipline
⇧

Wat als je kind extra ondersteuning nodig heeft bij examens?

  • aanpassingen (bv. vanwege dyslexie, slechtziendheid) zijn vaak mogelijk, maar niet vanzelfsprekend
  • voorzieningen zoals extra tijd of aangepaste toetsen zijn mogelijk; dit moet wel ruim vooraf schriftelijk worden aangevraagd
  • medische of psychologische onderbouwing is nodig: de aanvraag moet ruim voor de examendata binnen zijn
  • verzamel tijdig alle benodigde documenten en stem een aanvraag af met school of onderwijsaanbieder
  • check welke regels gelden per examenorganisatie
⇧

Hoe verlopen uitslag en herkansing bij examens vanuit het buitenland?

  • uitslagen volgen vaak enkele weken na het schriftelijk examen of snel/direct na het mondeling examen
  • herkansingen vinden meestal in juni of vroeg in de zomer plaats
  • planning kan dus krap zijn als je vanuit het buitenland terug naar Nederland moet reizen; houd ruim vooraf rekening met extra verblijf in Nederland
  • bespreek scenario’s vooraf met je kind
⇧

Quotes en ervaringen

Onze dochter deed haar staatsexamen terwijl we in Canada woonden. Voor het mondeling moesten we naar Nederland. Dat vroeg planning, maar gaf ook focus. Ze wist precies waar ze naartoe werkte.
Canada emigrant

Tijdens onze reis door Azië combineerden we afstandsonderwijs met voorbereiding op toetsen. Dat was voor onszelf en onze puberkinderen soms zoeken naar ritme. Juist door vaste studiemomenten in te bouwen bleef het haalbaar.
Azië wereldreiziger

In Spanje deden onze kinderen hun toetsen grotendeels online, maar voor het examen moesten ze naar Nederland. Dat maakte het ineens heel concreet. Het gaf extra planning, maar ook motivatie.
Spanje expat

⇧
Kun je zelf een Nederlandse school starten bij een lang verblijf in het buitenland?

Kun je zelf een Nederlandse school starten bij een lang verblijf in het buitenland?

School oprichten, Nederlands onderwijs organiseren en samenwerken bij langer verblijf met kinderen in het buitenland

Als er meerdere Nederlandstalige gezinnen in een regio wonen, kan het ontstaan van een eigen Nederlandse school een logische stap zijn. Zeker voor emigranten en expats die waarde hechten aan aansluiting met het Nederlandse onderwijs.

⇧

Waarom zou je een Nederlandstalige school willen opzetten in het buitenland?

  • het vergemakkelijkt aansluiting van je kinderen bij terugkeer naar Nederland
  • het versterkt taalontwikkeling en culturele identiteit
  • een sterke moedertaal helpt bij het leren van andere talen
  • het vergroot kansen op studie of werk na terugkeer in Nederland
  • het biedt structuur voor gezinnen die ergens langer blijven of permanent wonen
  • het geeft ouders meer grip op de onderwijskwaliteit
  • het creëert een gemeenschap van betrokken gezinnen
⇧

Wat komt er kijken bij het oprichten van een Nederlandse school in het buitenland?

Het oprichten van een school is geen klein project, eerder het opbouwen van een organisatie.

  • je richt een rechtspersoon op, zoals een stichting
  • je onderzoekt lokale wet- en regelgeving
  • je zoekt een geschikte leslocatie
  • je werft gekwalificeerde leerkrachten
  • je zorgt voor passend lesmateriaal
  • je regelt financiering en administratie
  • je bouwt een bestuur en vrijwilligersstructuur op
  • je maakt afspraken over kwaliteit en continuïteit
  • je onderhoudt contact met lokale en internationale partijen
⇧

Hoe bepaal je welke onderwijsvorm past bij de situatie van je kinderen in het buitenland?

De keuze hangt sterk af van de omvang en samenstelling van de Nederlandse gemeenschap. Probeer vooraf antwoorden te vinden op vragen als:

  • kies je voor enkele uren per week Nederlandse Taal en Cultuur (NTC) of voor een volledig Nederlands curriculum
  • hoeveel Nederlandstalige kinderen zijn er beschikbaar
  • hoe sterk is het bestaande lokale of internationale onderwijsaanbod
  • hoe lang blijven gezinnen gemiddeld in de regio

NTC-onderwijs sluit vaak aan op een internationale of lokale school; volledig Nederlands onderwijs vraagt uiteraard meer organisatie en schaal.

⇧

Waarom is samenwerking met bestaande scholen in het buitenland vaak verstandig?

Samenwerking maakt het initiatief vaak duurzamer en verlaagt de drempel om te starten aanzienlijk:

  • je kunt gebruikmaken van bestaande huisvesting
  • afstemming met dagscholen verbetert de leerervaring
  • integratie van programma’s maakt het minder belastend voor kinderen
  • bestuurlijke en organisatorische lasten kunnen gedeeld worden
  • internationale scholen staan soms open voor samenwerking
⇧

Hoe start je concreet met een initiatiefgroep en draagvlak voor een nieuwe Nederlandse school in het buitenland?

Draagvlak is bepalend voor het slagen van het initiatief.

  • begin met een groep ouders die de behoefte ook zien
  • onderzoek hoeveel gezinnen interesse hebben
  • inventariseer beschikbare leerkrachten
  • verken mogelijke locaties en partners
  • bouw een netwerk met bedrijven, overheid, ambassade, lokale organisaties en eventuele ngo's
  • een minimum van circa tien leerlingen wordt vaak als startpunt gezien
  • peil bereidheid van ouders om actief bij te dragen (schoolvrijwilliger, bestuurslid, relatiebeheerder)
⇧

Welke rol speelt aansluiting bij o.a. Stichting NOB bij het starten van een Nederlandse school in het buitenland?

Aansluiting bij een ervaren organisatie maakt het verschil tussen pionieren en professioneel opbouwen:

  • je krijgt ondersteuning op organisatorisch en onderwijskundig vlak
  • er is toegang tot bestaand lesmateriaal en scholing voor leerkrachten
  • je kunt gebruikmaken van verzekeringen en pensioenregelingen
  • de school valt onder toezicht van de Nederlandse Inspectie van het Onderwijs; dit geeft nieuwe ouders vertrouwen in de kwaliteit
  • het vergemakkelijkt instroom bij terugkeer naar Nederland
⇧

Quotes en ervaringen

In Dubai merkten we dat er genoeg Nederlandse gezinnen waren om samen iets op te zetten. We begonnen klein, met een paar uur per week taalonderwijs. Inmiddels is het uitgegroeid tot een serieuze school waar nieuwe gezinnen graag op aansluiten.
Verenigde Arabische Emiraten expat

In Zwitserland kozen we bewust voor samenwerking met een internationale school. Daardoor hoefden we niet alles zelf te organiseren. De combinatie van twee systemen werkte verrassend goed voor onze kinderen.
Zwitserland emigrant

Wij overwogen in Tanzania een Nederlandse school op te zetten, maar kwamen erachter hoeveel organisatie daarbij komt kijken. Uiteindelijk sloten we ons aan bij een bestaand internationaal initiatief. Dat gaf rust en continuïteit.
Tanzania expat

⇧
Stimuleer je Nederlandse les voor je kinderen bij een lang verblijf in het buitenland?

Stimuleer je Nederlandse les voor je kinderen bij een lang verblijf in het buitenland?

Tips rondom Nederlandse les voor kinderen in het buitenland bij emigratie of expatverblijf

⇧

Waarom kan het verstandig zijn om Nederlands te onderhouden bij een lang verblijf in het buitenland?

  • Vaak is het verstandig om het Nederlands van je kinderen op peil te houden, ook bij lang(er) verblijf in het buitenland.
  • Pas na een paar jaar in het buitenland wordt vaak duidelijker of terugkeer naar Nederland ooit nog een optie is.
  • Wanneer kinderen het Nederlands blijven beheersen, wordt een eventuele terugkeer naar Nederlands onderwijs of studie later makkelijker.
  • Het helpt kinderen bovendien om contact te houden met familie en vrienden in Nederland.
⇧

Hoe helpt het onderhouden van de Nederlandse taal bij meertalige ontwikkeling van kinderen?

  • Verwarring tussen talen blijkt meestal beperkt, vooral wanneer het gebruik van talen consequent is. In meertalige gezinnen wordt vaak de strategie gebruikt waarbij iedere ouder consequent één taal spreekt met het kind.
  • Contact houden met hun (van oorsprong) vertrouwde taal en cultuur kan kinderen sowieso helpen zich sneller aan te passen in een nieuwe omgeving.
  • Onderzoek laat zien dat een sterke moedertaal vaak juist helpt bij het leren van andere talen.
  • Als ouders kun je de taalontwikkeling stimuleren door thuis regelmatig Nederlands te blijven spreken.
  • Hou wel rekening met het feit dat, ondanks de voordelen van meertalig opvoeden, bij jonge kinderen soms juist taalproblemen kunnen ontstaan als zij meertalig worden opgevoed.
⇧

Welke mogelijkheden zijn er voor kinderen om Nederlandse les in het buitenland te volgen?

  • De beste oplossing verschilt per gezin en hangt af van tijd, reden van verblijf in het buitenland, motivatie en de terplekke beschikbare onderwijsopties.
  • Nederlandse les wordt vaak enkele uren per week gevolgd naast lokaal of internationaal onderwijs.
  • Dit kan bijvoorbeeld via een NTC-school (Nederlandse Taal en Cultuur).
  • De kwaliteit van deze NTC-scholen wordt gecontroleerd door de Nederlandse onderwijsinspectie.
  • Een andere mogelijkheid is afstandsonderwijs vanuit Nederland, waarbij ouders hun kinderen thuis (of onderweg) begeleiden.
  • Sommige gezinnen kiezen voor een combinatie van school, online les en thuis oefenen.
⇧

Hoe kun je het Nederlands van je kinderen oefenen in het dagelijks leven, als je in het buitenland woont?

  • Door taal op een natuurlijke manier onderdeel van het dagelijks leven te maken blijft het leren vaak leuker voor kinderen.
  • Blijf thuis regelmatig Nederlands spreken met je kinderen.
  • Laat kinderen spelen of logeren bij andere Nederlandstalige kinderen in de omgeving.
  • Maak (ook) gebruik van Nederlandse boeken, media, nieuws en televisie.
  • Online communicatie maakt het makkelijker om contact te houden met familie en vrienden in Nederland.
  • Er bestaan ook zomerkampen in Nederland voor kinderen die in het buitenland Nederlands onderwijs volgen.
⇧

Quotes en ervaringen

In het begin wist ik niet goed wanneer ik nog tijd moest vinden om Nederlandse les te geven. Uiteindelijk koos ik voor een andere aanpak per kind. Voor mijn oudste dochter ging ik één keer per week naar haar school, omdat ze daar een paar uur vrij had in haar rooster. Mijn jongste dochter gaf ik vooral les in blokken tijdens schoolvakanties en op vrijdagmiddag wanneer ze eerder uit was. Zo vonden we uiteindelijk een ritme dat voor iedereen werkte.
Frankrijk expatouder

We merkten dat onze kinderen thuis automatisch Nederlands bleven praten, ook al gingen ze naar een internationale school. Zo bleven ze beide talen gebruiken.
Singapore expatgezin

Onze zoon sprak na een jaar bijna alleen nog Engels met zijn vrienden. Door thuis consequent Nederlands te blijven praten bleef zijn Nederlands gelukkig goed genoeg om later weer in Nederland naar vervolgonderwijs te kunnen.
Verenigd Koninkrijk emigrant

Voor ons werkte het goed om Nederlandse boeken en televisie te blijven gebruiken. Daardoor bleef de taal onderdeel van het dagelijks leven en voelde het niet als extra schoolwerk.
Australië expatgezin

⇧
Waar let je op bij het kiezen van een organisatie voor Nederlands onderwijs in het buitenland?

Waar let je op bij het kiezen van een organisatie voor Nederlands onderwijs in het buitenland?

Belangrijke aandachtspunten bij het kiezen van online Nederlands onderwijs of afstandsonderwijs voor kinderen bij lang verblijf in het buitenland

⇧

Welke onderwijsopties, afstandsonderwijs en lesprogramma’s bestaan voor Nederlands onderwijs?

  • Er zijn diverse organisaties die online lessen Nederlands aanbieden voor kinderen die in het buitenland wonen.
  • Deze lessen worden vaak gevolgd naast lokaal of internationaal onderwijs, omdat het vak Nederlands daar niet altijd wordt aangeboden.
  • Sommige gezinnen gebruiken afstandsonderwijs juist als volledig alternatief voor lokaal onderwijs, bijvoorbeeld:
    • wanneer de kwaliteit van het lokale onderwijs onvoldoende aansluit op het Nederlandse systeem
    • wanneer het gezin regelmatig van locatie wisselt
    • wanneer kinderen tijdelijk reizen of op meerdere plekken wonen
  • Veel programma’s bieden verschillende mogelijkheden:
    • alleen het vak Nederlands
    • meerdere losse vakken
    • of een volledig onderwijsprogramma voor basis- of voortgezet onderwijs.
  • De studiebelasting verschilt per niveau. Gemiddeld geldt bijvoorbeeld:
    • ongeveer 3 uur per week voor het vak Nederlands
    • ongeveer 4 uur per week voor vakken zoals wiskunde.
    • circa 2 tot 3 uur per week voor andere vakken
  • Wanneer een kind een volledig lesprogramma volgt, kan de totale studiebelasting oplopen tot ongeveer 25 tot 30 uur per week.
⇧

Waar kun je op letten bij kwaliteit, inhoud lesprogramma en aansluiting op Nederlands onderwijs?

Een programma dat goed aansluit op het Nederlandse onderwijssysteem kan een latere overstap naar een school in Nederland makkelijker maken.

  • Controleer waar mogelijk dus altijd of de lesprogramma’s aansluiten bij de leerdoelen en referentieniveaus van het onderwijs in Nederland.
  • Kijk of het onderwijs op verschillende niveaus wordt aangeboden, bijvoorbeeld vmbo, havo en vwo in het voortgezet onderwijs.
  • Informeer welke vakken beschikbaar zijn en of het mogelijk is om losse vakken te volgen.
  • Dit kan bijvoorbeeld handig zijn wanneer:
    • een kind extra uitdaging nodig heeft
    • het lokale onderwijs bepaalde vakken niet aanbiedt
    • je je als gezin voorbereidt op terugkeer naar Nederland
  • Informeer ook: 
    • hoe opdrachten en toetsen worden afgenomen en hoe docenten feedback geven.
    • of docenten een onderwijsbevoegdheid hebben en ervaring hebben met lesgeven aan kinderen in het buitenland
    • of de organisatie werkt met een leerlingvolgsysteem waarin ouders de voortgang kunnen volgen
⇧

Welke praktische organisatie, begeleiding en flexibiliteit zijn belangrijk rondom afstandsonderwijs voor je kinderen in het buitenland?

  • Zoek vooraf uit hoe je kennis kunt maken met een aanbieder, bijvoorbeeld via:
    • online informatiebijeenkomsten
    • kennismakingsgesprekken
    • proeflessen of introductiemodules
  • Zoek ook uit:
    • wanneer je kind kan instromen. Sommige programma’s starten op vaste momenten, andere bieden meer flexibiliteit.
    • hoe flexibel het studietempo is en of kinderen deels hun eigen planning kunnen maken
    • hoe ouders betrokken worden bij het onderwijs. Vaak wordt verwacht dat ouders een begeleidende rol hebben, bijvoorbeeld als coach of studiebegeleider.
    • of er handleidingen of ondersteuning beschikbaar zijn voor ouders die hun kind begeleiden bij het onderwijs
    • hoe makkelijk contact met docenten mogelijk is, bijvoorbeeld via online platforms, videobellen of berichten
    • of het onderwijs volledig afhankelijk is van een stabiele internetverbinding of dat er ook offline lesmateriaal beschikbaar is
  • Voor gezinnen die reizen of op meerdere locaties wonen kan flexibiliteit in planning en lesmateriaal extra belangrijk zijn.
⇧

Welke extra ondersteuning, faciliteiten en doorstroommogelijkheden kunnen belangrijk zijn rondom onderwijs op afstand?

  • Sommige aanbieders bieden extra ondersteuning, zoals:
    • niveautesten om het juiste startniveau te bepalen
    • begeleiding bij studievertraging
    • advies over vervolgonderwijs of schoolkeuze
  • Bij leerlingen die meerdere vakken volgen kan een mentor of vaste begeleider helpen om overzicht te houden.
  • In examenjaren kan er extra begeleiding beschikbaar zijn, bijvoorbeeld via een examencoördinator.
  • Sommige programma’s leveren aanvullend lesmateriaal zoals werkboeken, oefenmateriaal of praktische leermiddelen.
  • Kijk ook of het onderwijs geschikt is voor kinderen die niet op een vaste locatie wonen, bijvoorbeeld tijdens een langere reis.
⇧

Quotes en ervaringen

We zochten een programma dat aansloot bij het Nederlandse onderwijs, omdat onze kinderen mogelijk later weer in Nederland naar school gaan. Het gaf ons rust dat het lesprogramma dezelfde leerlijnen volgt als scholen in Nederland.
Spanje expatgezin

Onze dochter volgt alleen Nederlands als vak via afstandsonderwijs, naast haar internationale school. Dat kost ongeveer drie uur per week, wat goed te combineren is met haar gewone schoolwerk.
Singapore expatgezin

Voor ons was flexibiliteit het belangrijkste. We reizen veel en zijn dus nooit lang op dezelfde plek. Het helpt dat de lessen volledig online zijn en dat we het tempo deels zelf kunnen bepalen.
Wereldreiziger gezin

⇧
Waar let je op bij het kiezen van een school voor je kind bij lang verblijf in het buitenland?

Waar let je op bij het kiezen van een school voor je kind bij lang verblijf in het buitenland?

Belangrijke factoren bij het kiezen van een school voor kinderen bij lang verblijf in het buitenland

⇧

Welke schoolkeuze, type onderwijs en toekomstplannen spelen mee?

  • De keuze voor een school hangt vaak af van meerdere factoren:
    • de leeftijd en persoonlijkheid van je kind
    • het schoolniveau en de leerstijl van je kind
    • het type scholen in de buurt van je nieuwe woonplek
  • Ook je eigen toekomstplannen spelen een rol. Denk bijvoorbeeld aan:
    • een definitieve emigratie
    • een eventuele of al bekende latere terugkeer naar Nederland
    • een volgende internationale verhuizing
  • Daarnaast kan het beschikbare budget invloed hebben op je keuze, omdat internationale scholen vaak hogere schoolkosten hebben.
  • In sommige gevallen kan het nuttig zijn om je kind vóór vertrek te laten testen op ontwikkeling, schoolniveau of intelligentie. Gespecialiseerde kinderpsychologen kunnen helpen om te beoordelen welk type onderwijs het beste aansluit bij je kind.
  • Door deze factoren ruim vooraf te bekijken kun je beter inschatten welke schoolomgeving het meest geschikt is.
⇧

Waar kan je op letten bij de keuze uit lokale scholen, internationale scholen en Nederlandse scholen?

  • Bij het kiezen van een lokale school kun je grotendeels letten op dezelfde zaken als bij een school in Nederland.
  • Informeer bijvoorbeeld bij Nederlandse verenigingen of expatgroepen in de buurt naar ervaringen met bepaalde scholen.
  • Kijk ook naar de ervaring van de school met leerlingen die een andere moedertaal hebben.
  • Sommige scholen bieden speciale programma’s om nieuwe leerlingen sneller de lokale taal te leren.
  • Internationale scholen zijn vaak gewend aan kinderen die regelmatig verhuizen. Tegelijk vertrekt daar jaarlijks een relatief groot deel van de leerlingen, waardoor vriendschappen soms vaker veranderen.
  • Bij een keuze tussen lokaal, internationaal of Nederlands onderwijs speelt vooral de vraag hoe lang je verwacht in het land te blijven.
  • Een school die goed aansluit bij de toekomstplannen van je gezin kan latere overstappen makkelijker maken.
⇧

Welke praktische schoolzaken, kwaliteit en schoolomgeving kun je vooraf onderzoeken?

Door een school te bezoeken, een rondleiding te krijgen of een proefdag te doen, kun je vaak beter de sfeer en cultuur van de school ervaren.

  • Kijk daarbij vooral naar praktische zaken zoals:
    • reistijd van huis naar school
    • beschikbaarheid van schoolbus of ander vervoer
  • Informeer naar voorzieningen op school:
    • mogelijkheden om over te blijven
    • naschoolse opvang of huiswerkbegeleiding
    • buitenschoolse activiteiten zoals sport of muziek
  • Onderzoek het onderwijsniveau en de kwaliteit:
    • welke vakken worden aangeboden en op welk niveau
    • hoe groot zijn de klassen
    • welke onderwijsmethoden worden gebruikt (individueel, groepsgericht of een combinatie).
    • zijn er op dit moment buitenlandse kinderen op de school aanwezig
    • kun je de sfeer op school proeven, is er bijvoorbeeld veel onderlinge competitie
  • Kijk ook naar ervaringen van andere ouders, vooral ouders met buitenlandse kinderen en vraag of de school data heeft rondom kwaliteit van het onderwijs.
  • Let daarnaast op:
    • hoeveel huiswerk leerlingen krijgen
    • welke vakantieperiodes de school hanteert
    • welke mogelijkheden er zijn voor vervolgonderwijs na deze school.
⇧

Quotes en ervaringen

Het onderwijs op de Duitse school bleek veel traditioneler dan we gewend waren in Nederland. Veel lessen worden nog gegeven met krijtbord en stencils in plaats van computers of digitale lesmethoden. Onze zoon leert daar bijvoorbeeld heel grondig grammatica, maar digitale vaardigheden komen minder aan bod. Dat verschil merkten we pas echt toen hij eenmaal op school zat.
Duitsland emigrant

Wij kozen ervoor om zelf onderwijs te geven met behulp van lespakketten en online begeleiding. Naast de standaardvakken voegden we zelf ook vakken toe zoals gym, handvaardigheid, muziek en natuur. Onze oudste volgt daarnaast Chinese les. In het begin gaven we alleen ’s ochtends les, maar later ook ’s middags. Wat we al snel ontdekten was dat een duidelijk dagritme heel belangrijk is. Met een eenvoudig schema per dag werd het voor ons en voor de kinderen veel overzichtelijker.
China emigrantengezin

⇧
Wat kan je doen als de leerplichtambtenaar geen toestemming geeft om met je kind op wereldreis of lang naar het buitenland te gaan?

Wat kan je doen als de leerplichtambtenaar geen toestemming geeft om met je kind op wereldreis of lang naar het buitenland te gaan?


Mogelijke routes en risico’s bij onderwijs en regelgeving als je met leerplichtige kinderen naar het buitenland wilt

  • 1- Je kind uitschrijven, terwijl je zelf ingeschreven blijft in Nederland
  • 2- Je hele gezin uitschrijven bij lang verblijf in het buitenland
  • 3- Je kind ingeschreven houden op een school in Nederland
  • 4- Tijdelijk onderwijs in het buitenland regelen
  • 5- Een maatwerkoplossing afspreken met een buitenlandse school
  • Quotes en ervaringen

Wanneer toestemming uitblijft, kom je in een spanningsveld tussen wetgeving en je plannen. Er zijn verschillende routes die ouders verkennen, elk met eigen gevolgen en risico’s.

⇧

1- Je kind uitschrijven, terwijl je zelf ingeschreven blijft in Nederland

  • sommige ouders overwegen het kind uit te schrijven uit de BRP, terwijl zij zelf ingeschreven blijven
  • dit kan alleen als het kind aantoonbaar een adres in het buitenland heeft, bijvoorbeeld bij familie of vrienden waar het tijdelijk verblijft
  • maar: volgens de regels volgt het kind in principe de woonplaats van de ouder; dit kan juridische problemen opleveren bij controle
  • deze route is niet echt geschikt als je als gezin samen een langere (wereld)reis wilt maken
  • het lijkt wellicht een oplossing, maar brengt duidelijke risico’s met zich mee
⇧

2- Je hele gezin uitschrijven bij lang verblijf in het buitenland

  • bij volledige uitschrijving vervalt de Nederlandse leerplichtwet
  • je valt onder de wetgeving van het land waar je verblijft
  • uitschrijven is, met enkele uitzonderingen, sowieso verplicht bij verblijf in het buitenland van 8 maanden of langer; hou er wel rekening mee dat uitschrijven ook allerlei andere gevolgen heeft
  • gemeenten kunnen extra vragen stellen over je plannen en er kan kritisch gekeken worden naar de reden van vertrek: vooral als het lijkt alsof je de leerplicht wilt omzeilen
⇧

3- Je kind ingeschreven houden op een school in Nederland

  • een school mag maximaal 10 dagen extra verlof geven; langer verblijf in het buitenland is formeel niet toegestaan
  • ouders en school lopen risico op boetes en sancties
  • de onderwijsinspectie kan de school aanspreken
  • soms worden constructies zoals “flexischoling” geprobeerd (waarbij je als ouders in afstemming met de school als zgn. onderwijsassistent van de school functioneert), maar formeel moet het kind dan ook fysiek aanwezig zijn op school
  • de leerplichtambtenaar neemt uiteindelijk de beslissing
  • deze route lijkt praktisch, maar is juridisch heel kwetsbaar
⇧

4- Tijdelijk onderwijs in het buitenland regelen

  • inschrijving op een lokale school kan, maar is alleen praktisch bij verblijf op één plek
  • taalachterstand kan een grote uitdaging zijn en overstappen naar een ander schoolsysteem kost veel energie
  • terugkeer naar Nederland kan leerachterstand geven
  • een combinatie met afstandsonderwijs werkt vaak beter; soms kunnen kinderen op de school in het buitenland dan deelnemen aan praktische vakken (gym, tekenen, handvaardigheid, scheikunde, natuurkunde)
  • oudere kinderen kunnen deels zelfstandig werken
  • voor working nomads of tijdelijke expats kan dit een tussenoplossing zijn
⇧

5- Een maatwerkoplossing afspreken met een buitenlandse school

  • de meeste scholen in het buitenland krijgen, net als in Nederland, een vergoeding vanuit de overheid voor kinderen die ingeschreven staan in de gemeente van de school en zich hebben ingeschreven bij de school.
  • ben je op reis dan schrijf je je kind normaliter niet in een buitenlandse gemeente in. Wil je je kind toch aanmelden bij een school, dan ontvangt de school dus geen subsidie voor jouw kind.
  • sommige scholen zijn bereid om tegen een vergoeding toch een bewijs van inschrijving af te geven
  • een bewijs van inschrijving is niet altijd voldoende: hou er alsnog rekening mee dat het schoolhoofd door de leerplichtambtenaar gevraagd kan worden een verklaring af te geven dat het kind de school daadwerkelijk fysiek en met voldoende regelmaat heeft bezocht
  • sommige scholen zijn bereid maatwerk te bieden (vaak tegen betaling); je kind kan (gedeeltelijk) deelnemen, zonder volledige inschrijving
  • dit gebeurt dan vaak buiten reguliere financiering om
⇧

Quotes en ervaringen

We dachten dat de school in Nederland wel zou meedenken, maar dat bleek ingewikkelder. De regels zijn strikter dan je verwacht. Uiteindelijk moesten we een andere route kiezen.
Wereldreis gezin

Aan de leerplicht kan je ook als nomad gezin wel voldoen. Maar aan de schoolplicht niet, met onderwijs op reis. Wij willen graag zelf ons leven invullen, maar tegelijk vinden we onderwijs voor onze kinderen ook heel belangrijk. We kozen voor een officiële, erkende, digitale onderwijsmethode voor passend basisonderwijs. 
Azië working nomad gezin

⇧
Wat moet je doen en laten bij een leerplichtambtenaar als je een kind mee op wereldreis of naar het buitenland wil nemen?

Wat moet je doen en laten bij een leerplichtambtenaar als je een kind mee op wereldreis of naar het buitenland wil nemen?


Gesprek voeren, argumenten voorbereiden en mogelijke uitkomsten bij onderwijs en reizen met leerplichtige kinderen

  • Waarom is toestemming vaak lastig bij langdurig reizen in het buitenland met leerplichtige kinderen?
  • Welke argumenten kun je gebruiken in het gesprek met de leerplichtambtenaar als je je kind mee wilt nemen voor reis of verblijf in het buitenland?
  • Hoe bereid je het gesprek met de leerplichtambtenaar goed voor?
  • Wat zijn mogelijke uitkomsten van het contact met de leerplichtambtenaar?
  • Quotes en ervaringen

Wanneer je met leerplichtige kinderen voor langere tijd naar het buitenland wilt, kan de leerplichtambtenaar contact opnemen. Dat moment vraagt om voorbereiding, realisme en duidelijke keuzes.

⇧

Waarom is toestemming vaak lastig bij langdurig reizen in het buitenland met leerplichtige kinderen?

Voor gezinnen die een lange reis of wereldreis willen maken is dit vaak een van de grootste struikelblokken vooraf.

  • blijf je ingeschreven in Nederland, dan geldt de leerplichtwet volledig
  • de wet schrijft voor dat kinderen fysiek onderwijs volgen op een erkende school
  • de leerplichtambtenaar heeft weinig tot geen ruimte om hiervan af te wijken: de rol van de ambtenaar is het handhaven van de wet, niet het maken van uitzonderingen
  • toepassing van de regels kan per gemeente wel iets verschillen
  • bereid je goed voor, juist omdat interpretatie lokaal kan verschillen maar maak het gesprek niet persoonlijk: de ruimte van de ambtenaar is beperkt
⇧

Welke argumenten kun je gebruiken in het gesprek met de leerplichtambtenaar als je je kind mee wilt nemen voor reis of verblijf in het buitenland?

De kern van de wet is dat er geen leerachterstand ontstaat.

  • je borgt onderwijs via een organisatie voor erkend afstandsonderwijs
  • de huidige school staat achter je plannen (check dit uiteraard vooraf!), mits het onderwijs doorgaat
  • je kunt aantonen dat je kind op niveau blijft
  • andere gemeenten hanteren vergelijkbare situaties soms soepeler
  • een verblijf in het buitenland draagt bij aan brede ontwikkeling
  • laat zien dat onderwijs geen bijzaak van de reis is, maar een kernonderdeel
  • onderbouw je keuzes met concrete voorbeelden
  • voorkom dat het gesprek alleen over “reizen” gaat
⇧

Hoe bereid je het gesprek met de leerplichtambtenaar goed voor?

Denk je dat je kinderen in aanmerking komen voor thuisonderwijs, afstandsonderwijs, of gaan ze onderwijs in het buitenland volgen? Bereid het gesprek met de leerplichtambtenaar dan goed voor.

  • bepaal vooraf of je eerst met school of eerst met de gemeente spreekt
  • een meewerkende school kan soms ondersteunen richting de gemeente (maar speel die twee partijen nooit tegen elkaar uit)
  • kom met een concreet en uitgewerkt onderwijsplan

Denk daarbij aan:

  • wie geeft les en wat is jullie achtergrond
  • hoeveel uur per week wordt er onderwijs gevolgd
  • hoe ziet de weekindeling eruit
  • welke lesmaterialen gebruik je
  • hoe scheid je lestijd en vrije tijd
  • hoe volg je voortgang en resultaten

Hoe concreter je plan, hoe serieuzer het wordt genomen. Zeker als je gebruik maakt van een erkende organisatie voor afstandsonderwijs, zijn er betere kansen.

⇧

Wat zijn mogelijke uitkomsten van het contact met de leerplichtambtenaar?

De leerplichtambtenaar handhaaft de wet. De uitkomst hangt vaak minder af van je motivatie, en meer van de wettelijke ruimte. Het besluit kan o.a. worden:

  • toestemming, bijvoorbeeld bij inschrijving op een erkende school in het buitenland
  • afwijzing, bijvoorbeeld omdat fysiek schoolbezoek verplicht blijft volgens de wet
  • acceptatie van erkend afstandsonderwijs, afhankelijk van situatie en gemeente
  • mogelijkheid tot bezwaar of beroep (hou rekening met beperkte kans op succes)

Wees voorbereid op een uitkomst die niet aansluit bij je plannen.

⇧

Quotes en ervaringen

Wij wilden een jaar reizen door Azië terwijl we in Nederland ingeschreven bleven. Het gesprek met de leerplichtambtenaar was helder maar streng. Onderwijs op afstand vonden wij goed geregeld, maar juridisch bleek dat niet voldoende. Dat was een reality check.
Azië reiziger

In Nederland werkten we actief samen met de school en de gemeente voordat we vertrokken naar Zuid-Afrika. Omdat alles vooraf al goed onderbouwd was, kregen we toestemming. Die voorbereiding maakte echt het verschil.
Zuid-Afrika expat

We dachten dat een goed onderwijsplan genoeg zou zijn. Maar voor onze langere werkreis door Latijns-Amerika kregen we toch geen toestemming, omdat we ingeschreven wilden blijven in Nederland. Dat dwong ons om ons opnieuw te verdiepen in de regels rondom wel/niet uitschrijven. Lastig dilemma, want uitschrijven heeft ook weer andere gevolgen. Uiteindelijk bleek "niet uitschrijven" helemaal geen optie.
Working nomad gezin

⇧
Hoe stimuleer je Nederlands als je kind in het buitenland nog nauwelijks Nederlands spreekt?

Hoe stimuleer je Nederlands als je kind in het buitenland nog nauwelijks Nederlands spreekt?

Hoe bouw je Nederlands als tweede taal op bij kinderen die volledig opgroeien in het buitenland.

⇧

Waarom kan Nederlands leren toch handig zijn, als je kind volledig buiten Nederland opgroeit?

  • Sommige kinderen spreken weinig of geen Nederlands omdat ze in het buitenland zijn geboren of op jonge leeftijd zijn meeverhuisd.
  • Het opbouwen van basiskennis van het Nederlands kan later extra mogelijkheden bieden.
  • Denk bijvoorbeeld aan:
    • makkelijker contact met familie in Nederland
    • toegang tot studie of stages in Nederland
    • het begrijpen van Nederlandse cultuur en achtergrond van ouders.
  • Voor veel gezinnen is het doel niet volledige tweetaligheid, maar dat kinderen zich redelijk kunnen redden in het Nederlands wanneer dat nodig is.
  • Door het Nederlands geleidelijk op te bouwen blijft de taal een optie voor de toekomst zonder dat het een te grote belasting wordt voor het kind.
⇧

Waar moet je als expat- of emigrantengezin op letten bij NT2 onderwijs, online Nederlandse lessen en begeleiding?

  • Voor kinderen die nauwelijks Nederlands spreken bestaan speciale NT2-programma’s (Nederlands als tweede taal).
  • Deze programma’s zijn vaak anders opgebouwd dan reguliere Nederlandse les. De nadruk ligt eerst op woordenschat en spreekvaardigheid.
  • Let bij het kiezen van een programma bijvoorbeeld op:
    • leeftijdsgroepen waarvoor het onderwijs bedoeld is
    • de balans tussen spreken, lezen en schrijven
    • begeleiding door een docent via online lessen of feedbackmomenten
    • hoeveel zelfstandige studie verwacht wordt
    • hoe ouders betrokken worden bij de lessen
  • Kijk ook naar doorstroommogelijkheden wanneer je kind later regulier Nederlands onderwijs wil volgen.
  • Een programma dat aansluit bij het taalniveau van het kind voorkomt dat de lessen te moeilijk of juist te eenvoudig worden.
⇧

Hoe kun je bij lang verblijf in het buitenland laagdrempelig kennis van het Nederlands als tweede taal opbouwen?

Voor kinderen die een nieuwe taal leren werkt het vaak beter wanneer taal gekoppeld wordt aan echte situaties en ervaringen.

  • Begin klein en maak het leren van Nederlands onderdeel van herkenbare situaties.
  • Laat kinderen bijvoorbeeld oefenen met praktische taal rondom dagelijkse activiteiten, zoals boodschappen doen of reizen.
  • Werk met korte, regelmatige oefenmomenten in plaats van lange lessen.
  • Kies onderwerpen die aansluiten bij de interesses van je kind, zodat de taal betekenis krijgt.
  • Stimuleer nieuwsgierigheid naar woorden, uitdrukkingen en verschillen tussen talen.
  • Stimuleer je kinderen om regelmatig (online) Nederlandse tv te kijken (denk bv. ook aan het jeugdjournaal)
  • Lees je kinderen voor uit traditionele Nederlandse kinderboeken
  • Zing met je kinderen regelmatig typisch Nederlandse kinderliedjes
  • Humor werkt altijd goed; vertel af en toe Nederlandse moppen of geef je kind een Nederlands moppenboek cadeau
  • Besteed in het gezin aandacht aan Nederlandse tradities rondom Sinterklaas, Kerst, Koningsdag etc.
  • Neem met je kinderen regelmatig deel aan activiteiten van de Nederlandse vereniging, als die in de buurt is
⇧

Quotes en ervaringen

In het begin spraken onze kinderen helemaal geen Nederlands. Toch vonden we het belangrijk dat ze in elk geval een basis kregen, zodat ze later zelf kunnen kiezen of ze er meer mee willen doen.
Spanje emigrant

Onze dochter begon met online NT2-lessen toen ze acht was. In het begin was het wennen, maar omdat de lessen speciaal waren aangepast voor kinderen die nog geen Nederlands spreken, pakte ze het verrassend snel op.
Verenigde Arabische Emiraten expatgezin

We probeerden het leren van Nederlands niet te zwaar te maken. Af en toe nieuwe woorden leren en kleine gesprekken oefenen bleek uiteindelijk veel effectiever dan lange lessen.
Thailand digital nomad gezin

De keuze voor Nederlandse les via een online lespakket was gemakkelijk, want voor onze kinderen was het belangrijk dat de Nederlandse les op het niveau van een gewone middelbare school in Nederland zou zijn. Ze doen een internationaal eindexamen (Cambridge), maar zullen daarnaast een aantekening Nederlands moeten halen om toegelaten te worden tot de meeste opleidingen in Nederland. Voor onze jongens is het soms niet gemakkelijk om voldoende tijd en aandacht te besteden aan de Nederlandse les, in combinatie met hun reguliere school en huiswerk. Maar wat ons opvalt is dat ze allebei, als ze eenmaal gefocust bezig zijn met de Nederlandse les, het maken van de opdrachten ontzettend leuk vinden.
Ghana emigrantengezin

⇧
Hoe werkt de leerplicht en welke keuzes heb je rondom onderwijs bij een lang verblijf in het buitenland?

Hoe werkt de leerplicht en welke keuzes heb je rondom onderwijs bij een lang verblijf in het buitenland?


Regels en praktijk rond uitschrijven, onderwijskeuzes en afstandsonderwijs als je voor langere tijd gaat wonen, werken of reizen in het buitenland

  • Wat betekent de Nederlandse leerplicht als je met kinderen voor langere tijd naar het buitenland vertrekt?
  • Wat verandert er rondom leerplicht als je je uitschrijft uit Nederland bij lang(er) verblijf in het buitenland?
  • Wat betekent het voor de leerplicht als je je niet uitschrijft en formeel in Nederland blijft wonen?
  • Hoe werkt afstandsonderwijs bij wonen, werken of reizen in het buitenland?
  • Meer lezen?
  • Quotes en ervaringen

Met leerplichtige kinderen naar het buitenland gaan raakt direct aan wetgeving én aan de ontwikkeling van je kind. Hoe je dit aanpakt, hangt sterk af van je situatie en keuzes.

⇧

Wat betekent de Nederlandse leerplicht als je met kinderen voor langere tijd naar het buitenland vertrekt?

  • leerplicht geldt vanaf de maand nadat een kind 5 jaar wordt; deze loopt door tot een startkwalificatie (havo/vwo diploma of mbo-diploma vanaf niveau 2) of tot 18 jaar
  • ouders zijn uiteraard verantwoordelijk voor het volgen van passend onderwijs door hun kinderen
  • overtreding kan leiden tot aanzienlijke boetes en juridische gevolgen (rechtszaak, strafblad)
  • regels zijn niet vrij interpreteerbaar, maar wettelijk vastgelegd
  • in Nederland is er niet alleen leerplicht, maar ook 'schoolplicht': kinderen moeten fysiek een school bezoeken
  • er zijn uiteraard nuanceverschillen: het maakt uit of je voor een aantal jaren als emigrant- of expatgezin naar het buitenland vertrekt, of een wereldreis maakt van enkele maanden
  • heb je plannen om als gezin langer op reis te gaan, probeer dit dan te doen vóórdat je kinderen in groep 3 belanden
    • soms is het mogelijk om met school af te spreken dat de kinderen het jaar over kunnen doen
    • meedenkende scholen geven vaak schoolwerk mee
    • je kunt, binnen afspraken en regels, kinderen zelf lesgeven met materiaal dat je van school meekreeg
⇧

Wat verandert er rondom leerplicht als je je uitschrijft uit Nederland bij lang(er) verblijf in het buitenland?

  • de afweging wel/niet uitschrijven is aan wetgeving gebonden; het is niet een "vrije keuze" en heeft allerlei gevolgen, ook rondom zorgverzekering, hypotheek, bankzaken en pensioen
  • moet je je uitschrijven, dan is de Nederlandse leerplichtwet is niet langer van toepassing; je valt veelal onder de onderwijswetgeving van je nieuwe woonland
  • controle vanuit Nederland is na uitschrijving vaak beperkt
  • thuisonderwijs of afstandsonderwijs wordt in veel landen geaccepteerd
  • zorg dat je kind aantoonbaar onderwijs volgt: kies bijvoorbeeld voor een erkende aanbieder van afstandsonderwijs of combineer een lokale school met Nederlands onderwijs
  • sommige ouders kunnen met de school in Nederland afspreken dat hun kinderen bij terugkomst weer kunnen instromen

Goede documentatie voorkomt discussie achteraf of het besluit van een school dat je kind een of meerdere jaren moet overdoen.

Bij terugkeer naar Nederland:

  • kan een school vragen naar het gevolgde onderwijs
  • kunnen aanvullende toetsen worden afgenomen
  • kan niveau-inschatting invloed hebben op plaatsing
⇧

Wat betekent het voor de leerplicht als je je niet uitschrijft en formeel in Nederland blijft wonen?

  • neem (ruim) vóór vertrek contact op met de leerplichtambtenaar van je gemeente (waar je woont, niet waar de school staat -mocht dat anders zijn)
  • je moet aantonen dat je kind onderwijs volgt dat aan de eisen voldoet; dit kan via een buitenlandse school of erkend afstandsonderwijs
  • vaak wordt een vrijstelling per schooljaar verleend
  • lever -zodra daar om wordt gevraagd- bewijs van inschrijving aan en zorg dat er sprake is van regelmatig schoolbezoek of onderwijsdeelname
    • word je bv. als expatgezin uitgezonden naar het buitenland dan lever je een inschrijfbewijs van de nieuwe school in het buitenland aan. Je ontvangt dan een vrijstelling van de inschrijvingsplicht op een school in Nederland. Die vrijstelling wordt veelal per schooljaar afgegeven. Het hoofd van de school kan tussentijds of achteraf gevraagd worden een verklaring af te geven dat er sprake is (of was) van "geregeld schoolbezoek".
    • in een aantal gevallen kan je ook een organisatie die onderwijs-op-afstand verzorgt aanwijzen als "school in het buitenland"; deze moet wel een erkenning hebben voor die specifieke doelgroep bv. "expats" en er moet een vrijstelling worden afgegeven van de plicht tot voldoende fysiek bezoek aan de school.
    • "op wereldreis gaan" terwijl je kinderen leerplichtig zijn is formeel (nog) niet toegestaan; het is aan de leerplichtambtenaar een beslissing te nemen (maar die zal in veel -zo niet alle- gevallen uiteraard de wet volgen); er zijn experimenten waarbij thuisonderwijs of onderwijs-op-afstand toegestaan wordt
  • vraag tijdig verlenging van vrijstellingen aan
⇧

Hoe werkt afstandsonderwijs bij wonen, werken of reizen in het buitenland?

Voor o.a. working nomads en wereldreizigers is dit vaak een goede oplossing, mits het juridisch is toegestaan binnen je situatie.

  • er zijn Nederlandse organisaties die onderwijs op afstand aanbieden
  • lesprogramma’s sluiten aan op het Nederlandse curriculum
  • begeleiding gebeurt online, met vaste leermomenten
  • ouders spelen vaak een actieve rol in de dagelijkse begeleiding
  • combineer waar mogelijk afstandsonderwijs met lokale (les)ervaringen
  • zorg voor structuur in de weekplanning
  • bewaak balans tussen leren en ontdekken
⇧

Meer lezen?

⇧

Quotes en ervaringen

Wij schreven ons uit toen we naar Spanje emigreerden. Onze kinderen gingen naar een lokale school en volgden daarnaast Nederlands onderwijs op afstand. Bij terugkeer naar Nederland konden ze goed aansluiten, juist omdat we dat hadden bijgehouden.
Spanje emigrant

Als expatgezin in Singapore regelden we alles via de leerplichtambtenaar voordat we vertrokken. De internationale school voldeed aan de eisen. Het gaf rust dat het formeel goed geregeld was.
Singapore expat

Wij reizen als gezin door Zuid-Amerika en combineren dat met afstandsonderwijs. Inhoudelijk werkt dat goed, maar qua wetgeving is het toch ingewikkelder. Dat was iets waar we vooraf wat te makkelijk over dachten.
Wereldreiziger

⇧
Wat zijn praktische tips als je Nederlandse les wilt geven aan je kinderen bij een lang verblijf in het buitenland?

Wat zijn praktische tips als je Nederlandse les wilt geven aan je kinderen bij een lang verblijf in het buitenland?


Praktische tips voor ouders die zelf Nederlandse les willen geven aan hun kinderen bij verblijf in het buitenland

  • Welke Nederlandse les, onderwijsopties en keuzes heb je voor kinderen in het buitenland?
  • Hoe organiseer je in het buitenland zelf Nederlandse les, hoe hou je structuur en blijven je kinderen gemotiveerd?
  • Hoe kun je bij lang verblijf in het buitenland thuis Nederlands oefenen en contact met Nederland stimuleren?
  • Quotes en ervaringen
⇧

Welke Nederlandse les, onderwijsopties en keuzes heb je voor kinderen in het buitenland?

  • Maak eerst een afweging welke vorm van onderwijs het beste past bij je gezin en je individuele kinderen.
  • Mogelijke opties zijn:
    • een Nederlandse school in het buitenland
    • een internationale school met Nederlandse taalondersteuning
    • afstandsonderwijs vanuit Nederland
    • zelf Nederlandse les geven
    • of een combinatie daarvan
  • Veel internationale scholen vinden het belangrijk dat kinderen hun moedertaal goed blijven ontwikkelen, omdat dit helpt bij het leren van andere talen. Informeer daarom welke mogelijkheden een school biedt voor onderwijs in de Nederlandse taal.
  • Informeer ook naar online lesprogramma’s en digitale lespakketten die speciaal ontwikkeld zijn voor Nederlandse kinderen in het buitenland. Veel organisaties bieden tegenwoordig interactieve lessen en digitale werkboeken.
  • Sommige gezinnen combineren lokaal onderwijs met online Nederlandse lessen via videobellen of digitale klaslokalen.
  • Denk ook na over de lange termijn: het onderhouden van het Nederlands kan helpen bij een eventuele terugkeer naar Nederlands onderwijs of later werk in Nederland.
⇧

Hoe organiseer je in het buitenland zelf Nederlandse les, hoe hou je structuur en blijven je kinderen gemotiveerd?

Veel ouders merken dat een duidelijke structuur helpt om Nederlandse les een vanzelfsprekend onderdeel van het gezinsleven te maken.

  • Maak vanaf het begin duidelijk dat Nederlandse les onderdeel is van het weekritme.
  • Werk met een vaste lesplek en een herkenbaar lesmoment, bijvoorbeeld op een vaste dag of tijd.
  • Overweeg een beloningssysteem om kinderen te motiveren, vooral in het begin.
  • Kies zo nodig een aanpak per kind:
    • wekelijks thuis lesgeven
    • lesblokken tijdens schoolvakanties
    • of een kort lesmoment tijdens een vrij uur op school
  • Gebruik digitale hulpmiddelen zoals taalapps, online oefenprogramma’s of interactieve spelling- en woordenschatoefeningen. Veel kinderen vinden leren via apps motiverender dan alleen werken uit een boek.
  • Plan korte, regelmatige lesmomenten in plaats van lange sessies. Moderne leerapps en online oefeningen lenen zich goed voor korte dagelijkse oefenmomenten.
  • Heb je jongere kinderen? Begin dan bij voorkeur met het leren lezen en schrijven in het Nederlands iets eerder of juist iets later dan op de lokale school, zodat kinderen niet in twee talen tegelijk leren lezen.
  • Wordt je kind in het buitenland geboren en vind je het belangrijk dat hij of zij Nederlands leert? Start dan direct met het communiceren van Nederlandse woordjes en hou de verschillende talen goed uit elkaar (voorkom gemixte zinnen).
⇧

Hoe kun je bij lang verblijf in het buitenland thuis Nederlands oefenen en contact met Nederland stimuleren?

Door Nederlands op verschillende manieren terug te laten komen in het dagelijks leven blijft de taal voor kinderen vaak vanzelfsprekend.

  • Spreek thuis regelmatig Nederlands met je kinderen.
  • Stimuleer dat kinderen onderling ook Nederlands blijven praten.
  • Nodig andere Nederlandstalige kinderen uit om samen te spelen of te logeren.
  • Gebruik Nederlandse streamingdiensten, (luister)boeken, films, podcasts en televisie zodat kinderen de taal spelenderwijs blijven horen. Dat kan ook goed tijdens langere autoritten.
  • Voorleesmomenten zijn vaak een leuke en ontspannen manier om taalontwikkeling te stimuleren.
  • Gebruik online media zoals Nederlandse kinderwebsites, nieuws voor jongeren of educatieve YouTube-kanalen om de taal levend te houden.
  • Besteed aandacht aan spelling, lidwoorden, werkwoorden en het schrijven van korte verhaaltjes.
  • Stimuleer contact met familie en vrienden in Nederland via videobellen of berichtenapps zodat kinderen regelmatig Nederlands blijven spreken.
  • Een vakantie in Nederland kan helpen om de taal en cultuur levend te houden.
⇧

Quotes en ervaringen

Los van dat het een eis was van de leerplichtambtenaar in Nederland, vonden we het uiteindelijk ontzettend leuk om zelf les te geven. In één-op-één situaties pikten de kinderen heel snel nieuwe dingen op. Het leek soms zelfs een beetje op opvoeden: structuur geven, uitleggen en consequent blijven. Als de lessen klaar waren, konden we samen iets leuks gaan doen. Dat maakte het voor iedereen een stuk makkelijker vol te houden.
Wereldreiziger gezin

⇧
Wat als je kind extra ondersteuning of zorg nodig heeft bij een lang verblijf in het buitenland?

Wat als je kind extra ondersteuning of zorg nodig heeft bij een lang verblijf in het buitenland?


Passend onderwijs, gespecialiseerde jeugdzorg en woonkeuzes bij langdurig wonen in het buitenland

  • Hoe regel je passend onderwijs bij een zorgbehoefte rondom je kind tijdens lang verblijf in het buitenland?
  • Hoe toegankelijk is gespecialiseerde jeugdzorg in je woonland bij een lang verblijf in het buitenland?
  • Kun je internationale jeugdzorg combineren met Nederlandse expertise bij een lang verblijf in het buitenland?
  • Kun je met deze behoefte aan extra ondersteuning voor je kind in het buitenland blijven wonen en werken?
  • Quotes en ervaringen

Wanneer een kind extra ondersteuning nodig heeft, verandert de dynamiek van je lang verblijf in het buitenland. Er ontstaat behoefte aan structurele begeleiding, therapie of aangepast onderwijs.

⇧

Hoe regel je passend onderwijs bij een zorgbehoefte rondom je kind tijdens lang verblijf in het buitenland?

Niet elk onderwijssysteem kent hetzelfde niveau van inclusie of aanpassing.

Onderzoek, of vraag naar o.a.:

  • of internationale scholen extra ondersteuning bieden
  • ervaring met specifieke diagnoses
  • mogelijkheid tot individuele begeleidingsplannen
  • of er gespecialiseerde leerkrachten beschikbaar zijn
  • mogelijkheid voor taalondersteuning, indien nodig
  • ervaringen van andere ouders in vergelijkbare situaties
  • het gevoel bij een school, voordat je beslist
  • hoe overgang van of naar een ander land wordt begeleid
⇧

Hoe toegankelijk is gespecialiseerde jeugdzorg in je woonland bij een lang verblijf in het buitenland?

Toegang tot (specifieke) jeugdzorg kan sterk verschillen, zeker tussen publieke en private systemen.

Je kunt inzoomen op de volgende vragen:

  • zijn er kinderpsychologen of orthopedagogen beschikbaar
  • bestaan er gespecialiseerde behandelcentra
  • hoe lang zijn wachttijden
  • hoe is de financiering geregeld; check of je internationale ziektekostenverzekering deze zorg dekt
  • is er ervaring met internationale gezinnen
  • zijn er eventuele taalbarrières in behandeling
  • wordt de al bekende diagnostiek erkend
⇧

Kun je internationale jeugdzorg combineren met Nederlandse expertise bij een lang verblijf in het buitenland?

  • online consulten met Nederlandse specialisten zijn vaak mogelijk en behandelplannen kunnen gezamenlijk worden afgestemd
  • bestaande diagnoses kunnen digitaal worden gedeeld
  • Nederlandse therapeuten kunnen aanvullend coachen op afstand
  • zorg dat alle betrokken professionals elkaar goed informeren; maak tegelijkertijd duidelijke afspraken over wie de hoofdbehandelaar is: voorkom dubbele of tegenstrijdige adviezen
⇧

Kun je met deze behoefte aan extra ondersteuning voor je kind in het buitenland blijven wonen en werken?

Soms bevestigt goede ondersteuning je keuze om te blijven. En soms wordt terugkeer naar Nederland een reële overweging.

Afwegingen daarbij:

  • sluit het lokale systeem voldoende aan bij de behoeften van je kind (en bij die van jou als ouder)
  • is continuïteit van begeleiding gewaarborgd
  • hoe zwaar weegt sociale stabiliteit en vertrouwde mensen
  • wat betekent een nieuwe verhuizing voor het welzijn van je kind
  • kun je als ouder de benodigde energie blijven opbrengen
⇧

Quotes en ervaringen

Onze dochter heeft dyslexie. In Singapore bleek extra ondersteuning beperkt binnen de internationale school. We hebben aanvullend online begeleiding vanuit Nederland georganiseerd. Dat werkte, maar vroeg wel veel afstemming.
Singapore expat

In Zuid-Afrika vonden we sneller gespecialiseerde jeugdzorg dan verwacht. De aanpak was praktisch en oplossingsgericht. Dat gaf vertrouwen en hielp bij de beslissing om hier te blijven wonen.
Zuid-Afrika emigrant

Toen onze zoon met autisme in Zwitserland naar school ging, merkten we dat het systeem minder flexibel was dan in Nederland. We hebben serieus overwogen terug te keren. Net op tijd vonden we toch een passende school.
Zwitserland working nomad

In Costa Rica combineren we lokale therapie met online begeleiding vanuit Nederland. Dat geeft ons het gevoel dat we het beste van twee werelden benutten. Toch blijft het een voortdurende afweging of dit op lange termijn de juiste plek is.
Costa Rica emigrant

⇧
Kinderen en leerplicht bij lang verblijf in het buitenland: vragen en antwoorden

Kinderen en leerplicht bij lang verblijf in het buitenland: vragen en antwoorden

Wat zijn voor- en nadelen als je je kinderen laat opgroeien in het buitenland?
In welke taal of talen voed je je kind(eren) op wanneer je met een niet-Nederlandse partner voor langere tijd in het buitenland verblijft?

In welke taal of talen voed je je kind(eren) op wanneer je met een niet-Nederlandse partner voor langere tijd in het buitenland verblijft?

In welke taal of talen voed je je kinderen op als je voor werk lang in het buitenland verblijft, of gaat emigreren? Voor welke taal kies je wanneer je daarnaast ook nog binnen je gezin te maken hebt met meerdere hoofdtalen?

  • verblijf je voor langere tijd in het buitenland, dan krijgt je kind met meerdere talen te maken; met name de kerntaal of -talen binnen het gezin en de hoofdtaal die in het land van bestemming wordt gesproken.
  • daarbij komt het geregeld voor dat men binnen één gezin te maken heeft met meerdere hoofdtalen; je partner spreekt een andere taal dan jijzelf.
  • in sommige gevallen wordt dan ook nog eens gekozen voor een derde 'hoofd'taal, veelal Engels; beide partners beheersen deze hoofdtaal dan niet als hun moedertaal.
  • de meeste ouders hebben er een sterke voorkeur voor om het kind in de eigen taal op te voeden; die wordt het beste beheerst en daarin kan men zich het beste uitdrukken, in die taal kunnen complexere zinnen worden gemaakt en als ouder beschik je in die taal over een grotere woordenschat.
  • voor kinderen levert dat uiteraard uitdagende omstandigheden op; bijvoorbeeld als je kind wilt kunnen communiceren met opa's en oma's die alleen hun eigen taal goed beheersen, als je voor langere tijd op één locatie in het buitenland woont en je kind naar de lokale of internationale school gaat.
  • de meeste gezinnen kiezen voor een situatie waarin het kind twee, drie of vier talen leert beheersen: de kerntaal van mama, de kerntaal van papa, eventueel de derde gemeenschappelijke (gezins)taal en de vierde taal, die lokaal wordt gebruikt.
  • daarbij kiest men veelal de strategie van 'één ouder, één taal' (OPOL: one parent, one language); dat biedt vele voordelen maar soms ook een nadeel, wanneer het kind een gesprek voert met beide ouders tegelijk.
  • buitenshuis, in de meeste gevallen op school, leert het kind dan de taal van het land waarin jullie wonen.
  • uit onderzoek blijkt dat de meeste kinderen heel flexibel om kunnen gaan met meerdere 'voer'talen en daarbij ook heel goed kunnen switchen tussen deze talen, er niet zo snel van in de war raken.
  • door je kind in meerdere talen op te voeden kan het zich in alle voor hem of haar belangrijke omgevingen (goed) redden met taal; daarmee maak je de wereld van je kind groter, waar het later veel aan kan hebben.
  • kinderen die één taal beheersen en vervolgens worden geconfronteerd met een andere, nieuwe, taal hebben meestal een 'stille periode'; kinderen stoppen dan een periode (ongeveer 6 maanden) met praten, in die periode wordt de nieuwe taalinformatie in het hoofd verwerkt.
  • je kind zal in het algemeen niet alle talen evengoed beheersen, maar dat is veelal ook niet zo'n probleem; een niet perfecte taalbeheersing belemmert een kind over het algemeen niet om te communiceren met anderen.
  • ook baby's raken zelden verward wanneer ze meerdere talen om zich heen horen; baby's letten over het algemeen veel meer op de intonatie waarop iets wordt gezegd, niet zozeer op de letterlijke woorden die worden gezegd.
  • vanaf ongeveer 12 maanden zeggen de meeste kinderen hun eerste echte woordjes; je kind bedoelt dan ook echt iets met de klank die wordt gemaakt; vanaf ongeveer 18 maanden worden eerste kleine zinnen gemaakt, met twee woorden.
  • een kind dat meerdere talen leert, gaat vanaf zo'n 13 maanden synoniemen gebruiken: hij benoemt hetzelfde ding in twee talen. Vanaf ongeveer 19 maanden gaat het kind de juiste taalkeuzes maken naar mensen toe. Tot zo'n drie jaar mixt het kind de woorden nog vaak door elkaar of combineert het kind meerdere talen in één zin. Dit gaat veelal vanzelf over naarmate het kind meer woorden leert.
  • onderzoek leert dat meertalige kinderen over het algemeen beter abstract kunnen denken, zich beter kunnen concentreren, beter technisch kunnen lezen, sowieso een beter taalgevoel ontwikkelen, beter hun moedertaal leren (omdat er meer verbanden worden gelegd) én zich beter kunnen verplaatsen in andere culturen.
Hoe bereid je je kinderen voor op een nieuwe taal als je voor langere tijd naar het buitenland vertrekt?

Hoe bereid je je kinderen voor op een nieuwe taal als je voor langere tijd naar het buitenland vertrekt?

  • er zijn tegenwoordig steeds meer (gespecialiseerde) taalscholen in Nederland en het buitenland die kinder- of tienercursussen aanbieden, waarbij een kind spelenderwijs of binnen de eigen belevingswereld een nieuwe taal en cultuur aanleert (of bestaande kennis verbetert)
  • ook worden er zogenaamde gezinscursussen aangeboden, waarbij je met het hele gezin gedurende een bepaalde periode op een voor de kinderen aansprekende locatie verblijft. Ieder leert op zijn of haar eigen niveau, er is een aantal ontmoetingsmomenten waarbij je van elkaar kan horen wat al geleerd is. Rondom de lessen zijn nanny's beschikbaar voor de kinderen, zodat je je zelf goed kunt concentreren op het leren van de nieuwe taal.
  • diverse taalorganisaties bieden ook thuiscursussen aan, waarbij je zelf met je kind aan de slag kunt met lessen, oefenvormen en thema's. Voorwaarde is uiteraard wel dat je zelf de basisbeginselen van de te leren taal beheerst. Afhankelijk van het tempo ben je zo'n 2 tot 3 maanden met je kind aan het leren.
  • gespecialiseerde organisaties verzorgen ook thuiscursussen waarbij de docent bij je thuis (of op een andere gewenste locatie) komt voor het verzorgen van een (vaak intensieve) taalcursus; bijvoorbeeld wanneer de taal helemaal nieuw is of wanneer snel een bepaald instapniveau is vereist voor toelating op een internationale school.
  • er zijn diverse lees- en doeboeken beschikbaar met aandacht voor de sociaal-emotionele aspecten bij kinderen die verhuizen naar het buitenland; aandacht wordt besteed aan aspecten als vriendjes, afscheid nemen, familie, speelgoed, verhuizen, andere gewoontes & gebruiken

Welke organisaties bieden taalcursussen aan voor kinderen?

Wat zijn eerste aandachtspunten als je je gaat oriënteren op onderwijs voor je kinderen in het buitenland?

Wat zijn eerste aandachtspunten als je je gaat oriënteren op onderwijs voor je kinderen in het buitenland?

Leerplicht & uitschrijven

  • als je je niet uitschrijft uit Nederland, is je kind nog steeds leerplichtig in Nederland
  • als je verwacht dat je kind later in Nederland een beroeps- of universitaire opleiding gaat volgen, is een Nederlandse vooropleiding belangrijk
  • als je je voor de duur van je buitenlandverblijf uitschrijft uit Nederland, is de Leerplichtwet niet langer van kracht. Je krijgt dan te maken met de wetgeving van het land waar je je inschrijft, die af kan wijken van de Nederlandse wetgeving.
  • als je je niet uitschrijft uit Nederland (check de voorwaarden of dit überhaupt kan) neem dan ruim voor vertrek contact op met de leerplichtambtenaar van de gemeente waar je ingeschreven blijft. Je moet kunnen aantonen dat je kind tijdens de afwezigheid onderwijs krijgt dat voldoet aan de wettelijke eisen; bijvoorbeeld een combinatie van lokaal onderwijs met moedertaalpakketten, onderwijs op afstand of een totaal Nederlands onderwijspaket.

Tips

  • speciale faciliteiten als logopedie, fysiotherapie en remedial teaching zijn in het buitenland veel minder voorhanden
  • schoolgeld voor internationaal onderwijs kan hoog oplopen
  • vraag op tijd de huidige school van je kind in Nederland om een overdrachtsdossier samen te stellen. Waar het kan c.q. al bekend is, is het handig om vooraf contact op te nemen met de onderwijsinstelling in je nieuwe  woonomgeving. Vraag welke informatie daar nodig is, zodat de huidige school daar rekening mee kan houden bij het samenstellen van het dossier.
  • besteed, eenmaal in het buitenland, sowieso extra aandacht aan huiswerk, sommige scholen in het buitenland geven veel huiswerk op
Hoe werkt de leerplicht en welke keuzes heb je rondom onderwijs bij een lang verblijf in het buitenland?

Hoe werkt de leerplicht en welke keuzes heb je rondom onderwijs bij een lang verblijf in het buitenland?


Regels en praktijk rond uitschrijven, onderwijskeuzes en afstandsonderwijs als je voor langere tijd gaat wonen, werken of reizen in het buitenland

  • Wat betekent de Nederlandse leerplicht als je met kinderen voor langere tijd naar het buitenland vertrekt?
  • Wat verandert er rondom leerplicht als je je uitschrijft uit Nederland bij lang(er) verblijf in het buitenland?
  • Wat betekent het voor de leerplicht als je je niet uitschrijft en formeel in Nederland blijft wonen?
  • Hoe werkt afstandsonderwijs bij wonen, werken of reizen in het buitenland?
  • Meer lezen?
  • Quotes en ervaringen

Met leerplichtige kinderen naar het buitenland gaan raakt direct aan wetgeving én aan de ontwikkeling van je kind. Hoe je dit aanpakt, hangt sterk af van je situatie en keuzes.

⇧

Wat betekent de Nederlandse leerplicht als je met kinderen voor langere tijd naar het buitenland vertrekt?

  • leerplicht geldt vanaf de maand nadat een kind 5 jaar wordt; deze loopt door tot een startkwalificatie (havo/vwo diploma of mbo-diploma vanaf niveau 2) of tot 18 jaar
  • ouders zijn uiteraard verantwoordelijk voor het volgen van passend onderwijs door hun kinderen
  • overtreding kan leiden tot aanzienlijke boetes en juridische gevolgen (rechtszaak, strafblad)
  • regels zijn niet vrij interpreteerbaar, maar wettelijk vastgelegd
  • in Nederland is er niet alleen leerplicht, maar ook 'schoolplicht': kinderen moeten fysiek een school bezoeken
  • er zijn uiteraard nuanceverschillen: het maakt uit of je voor een aantal jaren als emigrant- of expatgezin naar het buitenland vertrekt, of een wereldreis maakt van enkele maanden
  • heb je plannen om als gezin langer op reis te gaan, probeer dit dan te doen vóórdat je kinderen in groep 3 belanden
    • soms is het mogelijk om met school af te spreken dat de kinderen het jaar over kunnen doen
    • meedenkende scholen geven vaak schoolwerk mee
    • je kunt, binnen afspraken en regels, kinderen zelf lesgeven met materiaal dat je van school meekreeg
⇧

Wat verandert er rondom leerplicht als je je uitschrijft uit Nederland bij lang(er) verblijf in het buitenland?

  • de afweging wel/niet uitschrijven is aan wetgeving gebonden; het is niet een "vrije keuze" en heeft allerlei gevolgen, ook rondom zorgverzekering, hypotheek, bankzaken en pensioen
  • moet je je uitschrijven, dan is de Nederlandse leerplichtwet is niet langer van toepassing; je valt veelal onder de onderwijswetgeving van je nieuwe woonland
  • controle vanuit Nederland is na uitschrijving vaak beperkt
  • thuisonderwijs of afstandsonderwijs wordt in veel landen geaccepteerd
  • zorg dat je kind aantoonbaar onderwijs volgt: kies bijvoorbeeld voor een erkende aanbieder van afstandsonderwijs of combineer een lokale school met Nederlands onderwijs
  • sommige ouders kunnen met de school in Nederland afspreken dat hun kinderen bij terugkomst weer kunnen instromen

Goede documentatie voorkomt discussie achteraf of het besluit van een school dat je kind een of meerdere jaren moet overdoen.

Bij terugkeer naar Nederland:

  • kan een school vragen naar het gevolgde onderwijs
  • kunnen aanvullende toetsen worden afgenomen
  • kan niveau-inschatting invloed hebben op plaatsing
⇧

Wat betekent het voor de leerplicht als je je niet uitschrijft en formeel in Nederland blijft wonen?

  • neem (ruim) vóór vertrek contact op met de leerplichtambtenaar van je gemeente (waar je woont, niet waar de school staat -mocht dat anders zijn)
  • je moet aantonen dat je kind onderwijs volgt dat aan de eisen voldoet; dit kan via een buitenlandse school of erkend afstandsonderwijs
  • vaak wordt een vrijstelling per schooljaar verleend
  • lever -zodra daar om wordt gevraagd- bewijs van inschrijving aan en zorg dat er sprake is van regelmatig schoolbezoek of onderwijsdeelname
    • word je bv. als expatgezin uitgezonden naar het buitenland dan lever je een inschrijfbewijs van de nieuwe school in het buitenland aan. Je ontvangt dan een vrijstelling van de inschrijvingsplicht op een school in Nederland. Die vrijstelling wordt veelal per schooljaar afgegeven. Het hoofd van de school kan tussentijds of achteraf gevraagd worden een verklaring af te geven dat er sprake is (of was) van "geregeld schoolbezoek".
    • in een aantal gevallen kan je ook een organisatie die onderwijs-op-afstand verzorgt aanwijzen als "school in het buitenland"; deze moet wel een erkenning hebben voor die specifieke doelgroep bv. "expats" en er moet een vrijstelling worden afgegeven van de plicht tot voldoende fysiek bezoek aan de school.
    • "op wereldreis gaan" terwijl je kinderen leerplichtig zijn is formeel (nog) niet toegestaan; het is aan de leerplichtambtenaar een beslissing te nemen (maar die zal in veel -zo niet alle- gevallen uiteraard de wet volgen); er zijn experimenten waarbij thuisonderwijs of onderwijs-op-afstand toegestaan wordt
  • vraag tijdig verlenging van vrijstellingen aan
⇧

Hoe werkt afstandsonderwijs bij wonen, werken of reizen in het buitenland?

Voor o.a. working nomads en wereldreizigers is dit vaak een goede oplossing, mits het juridisch is toegestaan binnen je situatie.

  • er zijn Nederlandse organisaties die onderwijs op afstand aanbieden
  • lesprogramma’s sluiten aan op het Nederlandse curriculum
  • begeleiding gebeurt online, met vaste leermomenten
  • ouders spelen vaak een actieve rol in de dagelijkse begeleiding
  • combineer waar mogelijk afstandsonderwijs met lokale (les)ervaringen
  • zorg voor structuur in de weekplanning
  • bewaak balans tussen leren en ontdekken
⇧

Meer lezen?

⇧

Quotes en ervaringen

Wij schreven ons uit toen we naar Spanje emigreerden. Onze kinderen gingen naar een lokale school en volgden daarnaast Nederlands onderwijs op afstand. Bij terugkeer naar Nederland konden ze goed aansluiten, juist omdat we dat hadden bijgehouden.
Spanje emigrant

Als expatgezin in Singapore regelden we alles via de leerplichtambtenaar voordat we vertrokken. De internationale school voldeed aan de eisen. Het gaf rust dat het formeel goed geregeld was.
Singapore expat

Wij reizen als gezin door Zuid-Amerika en combineren dat met afstandsonderwijs. Inhoudelijk werkt dat goed, maar qua wetgeving is het toch ingewikkelder. Dat was iets waar we vooraf wat te makkelijk over dachten.
Wereldreiziger

⇧
Voldoet onderwijs-op-afstand vanuit het buitenland aan de Leerplichtwet?

Voldoet onderwijs-op-afstand vanuit het buitenland aan de Leerplichtwet?

  • in beginsel is de leerplicht in Nederland een schoolplicht: je kind moet fysiek aanwezig zijn op een schoollocatie.
  • ouders die bijvoorbeeld in een circus of op een kermis werken ondervangen dit bijvoorbeeld door een Rijdende School: een bus die formeel is toegewezen als schoollocatie.
  • een leerplichtambtenaar zal in principe alleen in bijzondere gevallen (veelal niet zijnde een gezinswens om een wereldreis te maken) een uitzondering op deze wet maken.
  • het beleid per gemeente, of soms zelfs binnen één gemeente, verschilt echter aanzienlijk, waardoor soms gezin A wel en gezin B geen toestemming kan krijgen voor onderwijs-op-afstand tijdens bijvoorbeeld een lange reis of wereldreis. Je kunt een leerplichtambtenaar treffen die openstaat voor argumenten, of een die strict de wet handhaaft en geen akkoord geeft.
  • er zijn verschillende organisaties die een meer gestructureerde of zelfs geaccrediteerde vorm van onderwijs-op-afstand aanbieden. Sommige organisaties hebben daarbij veel expertise opgebouwd als het gaat om leerplichtwet en argumentatie, andere niet of minder.
  • sommige organisaties die onderwijs-op-afstand organiseren hebben een formele erkenning als "school in het buitenland" voor specifieke doelgroepen, waarbij "expats" wel en "wereldreizigers" niet zijn aangewezen. Dergelijke scholen krijgen, net als iedere school in Nederland, periodiek de onderwijsinspectie langs en moeten voldoen aan de onderwijskerndoelen.
  • toch kan het zijn dat de leerplichtambtenaar een dergelijke organisatie alsnog niet erkent, omdat niet wordt voldaan aan de eis dat het kind de school ook met voldoende regelmaat fysiek bezoekt
Wat zijn mogelijke gevolgen als je andere keuzes maakt dan hetgeen de leerplichtambtenaar voorschrijft bij een lang verblijf in het buitenland?

Wat zijn mogelijke gevolgen als je andere keuzes maakt dan hetgeen de leerplichtambtenaar voorschrijft bij een lang verblijf in het buitenland?

Tijdens een wereldreis of lang verblijf in het buitenland zijn ouders primair verantwoordelijk voor de leerplicht van hun kinderen.

  • stond je tijdens je verblijf in het buitenland nog ingeschreven in Nederland en waren je kinderen leerplichtig, dan volgt na terugkeer (van bijvoorbeeld een wereldreis) een gesprek/verhoor.
  • ouders die de Leerplichtwet overtreden kunnen een boete én proces verbaal krijgen, dat kan leiden tot een rechtszaak en zelfs strafblad.
  • denk hierbij aan mogelijke gevolgen bij het opvragen van een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG), waarbij er natuurlijk wel altijd gekeken wordt of het strafbare feit dat je hebt gepleegd relevant is voor de reden waarom je een VOG opvraagt
  • de maximale boete die kan worden opgelegd bedraagt ruim 4.000 euro per ouder
  • deze boete wordt opgelegd aan de ouder ('verdachte') die ter verantwoording wordt geroepen; meestal is dit maar één ouder
  • sommige ouders met specifieke beroepen -denk op het gebied van recht, advocatuur, beveiliging etc.- proberen invloed uit te oefenen op wélke ouder als verdachte wordt aangemerkt; het openbaar ministerie bepaalt dit echter zelf
  • in de praktijk worden veelal (geen garantie uiteraard!) boetes opgelegd rond de 750 à 1.000 euro, soms met een gedeeltelijk voorwaardelijk bedrag en/of met een voorwaardelijke hechtenis. Voorwaardelijk betekent dan dat je dat deel van de boete pas moet voldoen als je dezelfde overtreding nogmaals zou maken.

Stond je als gezin met leerplichtige kinderen niet in de basisregistratie personen ingeschreven toen je in het buitenland was, dan kan je -als de wet goed wordt toegepast- niet alsnog bij terugkeer veroordeeld worden. Check uiteraard regelmatig eventuele wetswijzigingen.

Wat zijn aandachtspunten rondom de leerplicht als je na een lang verblijf terugkeert uit het buitenland?

Wat zijn aandachtspunten rondom de leerplicht als je na een lang verblijf terugkeert uit het buitenland?

Leerplicht

  • wanneer je niet meer in Nederland was ingeschreven en terugkeert uit het buitenland, dan schrijf je je zo snel als mogelijk weer in bij de gemeente waar je gaat wonen
  • daarmee word je weer opgenomen in de Basisregistratie Personen
  • automatisch gaat er een melding naar de leerplichtambtenaar van je woongemeente
  • deze checkt na verloop van tijd of je kind weer gekoppeld is aan een school; zo niet dan neemt hij of zij contact op
  • uiteraard vergt deze procedure enige tijd en kost ook de aanmelding bij een school enige tijd; daar wordt rekening mee gehouden

Scholing

  • hou er wel rekening mee dat wanneer je terugkeert naar Nederland, de (oude/nieuwe) school in Nederland zal vragen naar het onderwijs van je kinderen tijdens het verblijf in het buitenland, met eventuele aanvullende tests.
  • als je kunt aantonen dat je bv. met afstandsonderwijs, al dan niet aanvullend op een lokale school, je kind "op niveau" hebt gehouden, voorkom je dat een school beslist dat je kind een of meerdere jaren moet overdoen.
  • heeft je kind in het buitenland fysiek op een school gezeten, begin dan al tijdig (voor daadwerkelijke terugkeer) met het samenstellen van een onderwijsdossier

Lees meer aandachtspunten omtrent de overgang van onderwijs in het buitenland naar onderwijs in Nederland in de Keuzehulp bij Terugkeer voor abonnees.

Verzekeringen voor emigranten, expats en working nomads in het buitenland: verzekeringen vergelijken en keuzehulp

Verzekeringen voor emigranten, expats en working nomads in het buitenland: verzekeringen vergelijken en keuzehulp


Welke verzekeren kan je kiezen als je gaat wonen in het buitenland als emigrant, expat of working nomad?

  • Hoe werkt de keuzehulp?
  • Wat raadt JoHo aan als je gaat wonen of werken in het buitenland en op zoek bent naar passende verzekeringen?
  • Wanneer je het nog niet zeker weet of je definitief naar het buitenland gaat verhuizen, en lokaal ook nog geen vaste baan hebt
  • Wanneer je definitief naar het buitenland gaat verhuizen, gaat emigreren, je de banden met Nederland hebt verbroken of gaat werken als expat in het buitenland
  • Wat zijn de verzekeraars en verzekeringen voor emigranten, expats en working nomads die je via JoHo kan afsluiten?
⇧

Hoe werkt de keuzehulp?

  • Je vindt hier de keuzehulp op basis van de vragen en antwoorden die je op deze, en de andere pagina's, kunt lezen en vinden.
  • Op de pagina's van de betrokken verzekeringen vind je meer informatie over de specifieke verzekeringen
⇧

Wat raadt JoHo aan als je gaat wonen of werken in het buitenland en op zoek bent naar passende verzekeringen?

JoHo raadt iedereen aan om te zorgen dat:
  • ze een verzekering hebben die geldig is in het gebied waar ze gaan wonen, werken en reizen.
  • ze voldoende verzekerd zijn voor de sporten en activiteiten die ze gaan uitoefenen.
  • ze verzekerd zijn voor SOS-hulpverlening
  • ze medische kosten tot de kostprijs (wat het daadwerkelijk kost) verzekeren, en niet alleen voor de standaard kosten. In veel landen zijn de zorgkosten hoger dan in Nederland.
  • ze een verzekering kiezen waarbij er ook dekking wordt gegeven als de dekking van de Nederlandse zorgverzekering is vervallen.
  • ze hun bagage of inboedel verzekeren, en voldoende voorzorgmaatregelen nemen tegen diefstal of beschadiging.
  • ze zich goed verzekeren tegen particuliere aansprakelijkheid.
  • ze goed verzekerd zijn voor ongevallen.
  • ze zich voor rechtsbijstand verzekeren als daar direct aanleiding voor is, tenzij de dekking al automatisch in de verzekering is meegenomen.
  • ze overwegen om een arbeidsongeschiktheidverzekering af te sluiten als dat mogelijk is
Waar moet je extra op letten?
  • Ga je werken in een Verdragsland, of eerste-werkdagland, dan vervalt in principe vanaf je eerste werkdag de dekking van je Nederlandse zorgverzekering. Dit is onder andere het geval in Canada, Chili, Japan, Tunesië, Turkije, Verenigde Staten en Zuid-Korea. Check hier de lijst met 'Verdragslanden' en eerste-werkdaglanden als je wilt controleren of jouw bestemming daaronder valt.
⇧

Wanneer je het nog niet zeker weet of je definitief naar het buitenland gaat verhuizen, en lokaal ook nog geen vaste baan hebt

Werken of wonen binnen Europa of in een Verdragsland*: welke verzekering kies je?
  • Werken met vergoeding van meer dan 220 euro per maand binnen Europa of in een Verdragsland*
    • Als je binnen Europa (of in een 'verdragsland'*) gaat werken dan vervalt vanaf je eerste werkdag de dekking van je Nederlandse zorgverzekering. Kies je één van de volgende verzekeringen:
  • Is de vergoeding voor je werk lager dan 220 euro per maand dan is er in sprake van vrijwilligerswerk en zijn de adviezen van toepassing voor werken zonder vergoeding.
Werken of wonen buiten Europa of in een niet-Verdragsland*: welke verzekering kies je?
Werken of wonen met behoud van basiszorgverzekering in Nederland: welke verzekering kies je?
Langer dan één jaar leven in het buitenland: welke verzekering kies je?
  • De JoHo Special ISIS verzekering met 'All-in' dekking: voor mensen die lange tijd (tot maximaal 4 jaar) in het in het buitenland gaan verblijven en werken, is de Special ISIS All In een geschikte optie bij werkzaamheden zonder duurzaam karakter.
  • De Working Nomad ISIS verzekering : de unieke doorlopende verzekering voor mensen die meerdere jaren (tot maximaal 10 jaar!) werkend reizen of reizend werken zonder Nederlandse zorgverzekering en zich lokaal willen (kunnen) settelen zonder zich definitief te vestigen in dat land.
  • Als je een vaste baan hebt gevonden en je daarvoor (semi-)permanent in het buitenland gaat wonen, en lokaal een leven hebt opgebouwd en sociale of financiële verplichtingen daar hebt, dan is een internationale ziektekostenverzekering vaak een beter, en ook duurder, alternatief. Je kan dan vrijblijvend en kosteloos persoonlijk advies aanvragen bij JoHo : Op dat moment gaan er meer zaken een rol spelen waardoor persoonlijk advies nodig is.
Werken onder speciale omstandigheden op administratief, fiscaal of werkvlak: welke verzekering kies je?
Werken als ondernemer in het buitenland: welke verzekering kies je?
⇧

Wanneer je definitief naar het buitenland gaat verhuizen, gaat emigreren, je de banden met Nederland hebt verbroken of gaat werken als expat in het buitenland

Wat kan je verzekeren als je gaat emigreren, of als expat naar het buitenland verhuist?
Hoe kan je het beste worden geholpen met je verzekeringen als je gaat emigreren, of als expat naar het buitenland verhuist?
⇧

Wat zijn de verzekeraars en verzekeringen voor emigranten, expats en working nomads die je via JoHo kan afsluiten?

Geselecteerde verzekeringen:
Overige verzekeringen:

Via JoHo kan je vrijblijvend advies krijgen over alle relevante verzekeraars! 

⇧
Wat is een verzekering voor emigranten of expats, en waarom specifiek verzekeren als je gaat verhuizen en wonen in het buitenland?

Wat is een verzekering voor emigranten of expats, en waarom specifiek verzekeren als je gaat verhuizen en wonen in het buitenland?


Expatverzekering, emigratie-verzekering en verzekeringen als je gaat verhuizen en wonen in het buitenland

  • Wat is een verzekering voor expats?
  • Wat is een verzekering voor wonen in het buitenland of emigratie?
  • Waarom zou je een verzekering afsluiten als je gaat wonen in het buitenland?
  • Wanneer kan je ook met een reisverzekering voor langere tijd in het buitenland wonen?
  • Welke verzekering heb je nodig als je naar het buitenland gaat verhuizen om daar te wonen als emigrant of expat?
⇧

Wat is een verzekering voor expats?

  • Een expatverzekering is een verzekering die dekking blijft bieden als je voor langere tijd in het buitenland gaat werken voor een lokale of Nederlandse werkgever.
  • Een expatverzekering is niet alleen bedoeld voor expats, maar voor iedereen die een meer vaste baan heeft het buitenland.
⇧

Wat is een verzekering voor wonen in het buitenland of emigratie?

  • Een verzekering voor wonen in het buitenland blijft bieden als je permanent, of voor onbepaalde tijd, in het buitenland gaat wonen.
  • Een verzekering voor wonen in het buitenland is niet alleen bedoeld voor emigranten, maar voor iedereen die voor langere tijd zijn thuisland verlaat, en niet van plan is binnen afzienbare tijd terug te keren.
⇧

Waarom zou je een verzekering afsluiten als je gaat wonen in het buitenland?

  • Een verzekering voor wonen in het buitenland biedt niet alleen dekking voor acute hulp bij ziekte en ongeval in het buitenland, zoals een reisverzekering, maar kan ook dekking bieden voor bestaande aandoeningen en kwalen of niet-spoedeisende hulp.
  • Een verzekering voor wonen in het buitenland heeft niet als voorwaarde dat een ziektekostenverzekering in Nederland blijft doorlopen en geldig is.
  • Een verzekering voor wonen in het buitenland biedt dekking voor preventieve zorg of kosten die te maken hebben met zwangerschap en bevalling.
  • Een verzekering voor wonen in het buitenland biedt ook dekking bij langdurige behandelingen en chronische zaken zonder dat je hiervoor naar Nederland hoeft terug te keren.
  • Een verzekering voor wonen in het buitenland kent vaak geen beperkingen in de looptijd van de verzekeringen, in tegenstelling tot reisverzekeringen.
  • Een verzekering voor wonen in het buitenland behoudt meestal dekking bij zaken als een negatief Nederlands reisadvies of molest.
  • Een verzekering voor wonen in het buitenland biedt diverse oplossingen op het gebied van arbeidsongeschiktheid, opstal en inboedel, goederentransport en aansprakelijkheid.
⇧

Wanneer kan je ook met een reisverzekering voor langere tijd in het buitenland wonen?

  • Er bestaan ook speciale aflopende reisverzekeringen die dekking geven zonder dat je Nederland een geldige ziektekostenverzekering hebt lopen. Deze reisverzekeringen zijn echter niet bedoeld voor emigratie of expats, maar voor verblijf buiten Nederland van maximaal enkele jaren, voor studie, tijdelijk werk, vrijwilligerswerk en langere reizen.
  • Tegenwoordig is er wel een tussenvorm op de markt die meer gericht is op digital nomads, working nomads, expats met een beperkt budget en emigranten in spe. Deze working nomad verzekeringen  vullen het gat tussen de reisverzekering en de verzekering waar bij je definitief naar het buitenland verhuisd.
⇧

Welke verzekering heb je nodig als je naar het buitenland gaat verhuizen om daar te wonen als emigrant of expat?

⇧

 

Problemen in het buitenland voorkomen en oplossen

 

Uitgelicht:
Problemen in buitenland met documenten
Problemen in buitenland met geweld en criminaliteit

Problemen in buitenland met geweld en criminaliteit

Problemen in het buitenland met geweld en criminaliteit

Voorkomen en verzekeren van problemen met conflicten, criminaliteit, gevaar, geweld en misdrijf, tijdens backpacken, reizen en wonen in het buitenland

 

INHOUD

Problemen in het buitenland met geweld en criminaliteit: verkennen en voorkomen
  • Wat zijn de vragen en antwoorden over problemen oplossen met betrekking tot bedreiging, misdrijf tot politie in het buitenland?
Problemen in het buitenland met geweld en criminaliteit: verkennen van betrokken pagina's
Problemen in het buitenland met geweld en criminaliteit: verdiepen in verzekeringen
  • Wat is molest, en ben je in het buitenland verzekerd voor molest?
  • Vragen en antwoorden over de dekking van je verzekering tijdens negatief reisadvies en molest
Problemen in het buitenland met geweld en criminaliteit: verzekeren
  • Reisverzekering voor een negatief reisadvies of molest: welke verzekeringen blijven dekking bieden?
... lees verder op deze pagina
Problemen in buitenland met ziekte en zorg

Problemen in buitenland met ziekte en zorg

Problemen in het buitenland met ziekte en gezondheid voorkomen en verzekeren

 

INHOUD

  • Fysieke gevaren en ongemakken tijdens het reizen en backpacken:  vragen en antwoorden
  • Niet ziek worden in het buitenland: vragen en antwoorden
  • Ziektekosten in het buitenland verzekeren: vragen en antwoorden
... lees verder op deze pagina
Problemen in buitenland met natuur of ramp

Problemen in buitenland met natuur of ramp

Natuurrampen en problemen met dieren in het buitenland en op reis verzekeren en voorkomen

 

Inhoud: o.a.

  • Verzekeringen & Alarmnummers
  • Problemen voorkomen en of oplossen in het buitenland bij nood, rampen en ongelukken op reis
    • Aardbevingen en aardverschuivingen
    • Aanval van wilde of gevaarlijke dieren
    • Hittegolf en extreem weer
    • Nationalistische en politieke onlusten
    • Natuurbranden en bosbranden
    • Orkanen, stormen en typhoons
    • Overstromingen en tsunami's
    • Problemen op reis
    • Risicovolle wandeling of trekking
  • Problemen oplossen: vragen en antwoorden over evacuaties en rampen in het buitenland (63058)
  • Repatriëring uit het buitenland verzekeren: vragen en antwoorden
... lees verder op deze pagina

Relaties van het thema 'Wonen in het buitenland met kinderen uit Nederland'

Gerelateerde termen
Coördinerende termen

JoHo WorldSupporter.org: tips en activiteiten
Overnacht in een accommodatie gelegen in een rustige, groene omgeving. De lodges zijn geschikt voor zowel backpackers als gezinnen
Overnacht in een accommodatie gelegen in een rustige, groene omgeving. De lodges zijn geschikt voor zowel backpackers als gezinnen....
Via deze sociale onderneming ontdek je diverse bestemmingen onder begeleiding van lokale gidsen met een focus op duurzaam toerisme
Via deze sociale onderneming ontdek je diverse bestemmingen onder begeleiding van lokale gidsen met een focus op duurzaam toerisme. Individuele rondreizen bijvoorbeeld...
JoHo WorldSupporter: blogs en stories
10 basic rules for mosquito repellents containing DEET: what to do and what not to do?
What are the 10 basic rules for using DEET mosquito and insect repellent? Avoid excessive use and overdosing. The higher the DEET percentage, the longer the...
What is a travel around the world trip, and what are the best routes?
What is a travel around the world trip? A travel around the world trip is a journey with multiple destinations on multiple continents. You travel alone, or...
What is travel?
What is travel? Travel means your movement from one location to another location. This movement can be made for different reasons. What is...
Traveling with children: questions and answers about a world trip or long-distance trip
What are the advantages of a long trip or world trip with children? Traveling with your family and children for an extended period of...
Naar alle bijdragen op JoHo WorldSupporter.org
Traveling with children and teaching abroad

 Tip

Naar het buitenland voor:

Backpacken  Studie  Stage   Vrijwilligerswerk  Werk  Wonen  Emigratie 

 Tip

Actie en avontuur verzekeren

Reis en vakantie verzekeren

Backpacken verzekeren

Med: gerelateerde org taxo

EXTRA SERVICES EN INFORMATIE

Wegwijzer bij vertrek naar het buitenland

Vertrekken naar het buitenland

Probleemloos wonen of tijdelijk verblijven in het buitenland?

Thema's: werken, stagelopen en vrijwilligerswerk in binnen- en buitenland per activiteit en functie
Au pair worden in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk
Dieren verzorgen en natuur beschermen in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Dieren verzorgen en natuur beschermen in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken en helpen in het buitenland bij de dierenopvang, wildlife centers of natuurorganisaties Betaald werk, stage, vrijwilligerswerk of werkervaringsplek als o.a: animal Rescue medewerker, coördinator, dierenarts, dierenverzorger, onderzoeker, wildlife vrijwilliger of wildlife ranger INHOUD Vragen en antwoorden over verkennen van dieren en natuur helpen in het buitenland: Beschermen en helpen van dieren in het buitenland: wat is het, waarom doen,...... lees verder op de pagina
Werken in het buitenland in de animatie, de entertainment of bij events via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland in de animatie, de entertainment of bij events via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland in de entertainment-, animatie- en eventsector Betaald werk, stage, vrijwilligerswerk of werkervaringsplek als animatiemedewerker, entertainer, eventmedewerker of eventorganisator INHOUD Vragen en antwoorden over verkennen van werken in entertainment of bij events in het buitenland: Wat is werken als animator het buitenland, waarom zou je het doen, en wat zijn de beste landen voor een baan, stage...... lees verder op de pagina
Jurist en juridische werkzaamheden in het buitenland via betaald werk, stage en vrijwilligerswerk

Jurist en juridische werkzaamheden in het buitenland via betaald werk, stage en vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland in de advocatuur of de juridische sector Betaald werk, stage, vrijwilligerswerk of werkervaringsplek als: advocaat, jurist, juridisch adviseur of rechtskundig medewerker Inhoud Vragen en antwoorden over verkennen van werken binnen de advocatuur en juridische sector in het buitenland: Wat is werken bij juridische organisaties en in administratief werk in het buitenland, waarom doen, en wat zijn...... lees verder op de pagina
Lesgeven in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Lesgeven in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland in het onderwijs en bij trainingsinstituten Betaald werk, stage, vrijwilligerswerk of werkervaringsplek als coach, leraar, lerares, leerkracht, onderwijshulp, onderwijzer, onderwijzeres, skileraar, trainer of 'english teacher' INHOUD Vragen en antwoorden over verkennen van werk, stage en vrijwilligerswerk in het buitenland in het onderwijs: Wat is werken in het onderwijs en lesgeven in het buitenland, waarom zou je...... lees verder op de pagina
Maatschappelijk dienstverlener en sociaal werk in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Maatschappelijk dienstverlener en sociaal werk in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken en jezelf ontwikkelen binnen sociaal en maatschappelijk werk in het buitenland Betaald werk, stage, vrijwilligerswerk als cultureel medewerker, maatschappelijk dienstverlener of sociaal werker INHOUD Vragen en antwoorden over verkennen van maatschappelijke dienstverlening en sociaal werk in het buitenland: Wat is maatschappelijk en sociaal werk in het buitenland, waarom zou je het doen, en welk land kan je het beste...... lees verder op de pagina
Online werken vanuit het buitenland als digital nomad of working nomad
Werken in de outdoor en sportmanagement in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in de outdoor en sportmanagement in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland op het gebied van sport, outdoor en beweging Betaald werk, stage, vrijwilligerswerk of werkervaringsplek als o.a. activiteitenbegeleider, outdoor medewerker, sportinstructeur of sportleraar INHOUD Vragen rond verkennen van werk in het buitenland als sportinstructeur: Outdoor- en sportinstructeur in het buitenland: wat is het, waarom doen en waar kan je het beste heen? Vragen rond vacatures voor werk...... lees verder op de pagina
Personeelsmedewerker, human resources en arbeidsbemiddeling in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Personeelsmedewerker, human resources en arbeidsbemiddeling in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland op het gebied van arbeidsbemiddeling, personeelszaken en human resources Betaald werk, stage, vrijwilligerswerk als bemiddelaar, detacheringsbegeleider, human resource manager (HRM), intercedent, personeelsmedewerker of recruiter werving en selectie INHOUD Vragen en antwoorden over verkennen van werk op het gebied van arbeidsbemiddeling en HRM in het buitenland: Wat is werken op het gebied van recruitment en human resources...... lees verder op de pagina
Psycholoog en coach in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Psycholoog en coach in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken als psycholoog, in de geestelijke gezondheidszorg of in de coachingsector in binnen- en buitenland Betaald werk, stage, vrijwilligerswerk of werkervaringsplek als gedragswetenschapper, personal coach, mental coach of psychologisch hulpverlener INHOUD Vragen en antwoorden over verkennen van werken als psycholoog of coach in het buitenland: Wat is werken als psycholoog in het buitenland, waarom doen, en wat zijn de beste...... lees verder op de pagina
Werken als reisleider en reismedewerker in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken als reisleider en reismedewerker in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland in de reissector Werken, stage lopen of vrijwilligerswerk doen als groepsleider, host, reisbegeleider, reisleider, reismedewerker of reisorganisator INHOUD Vragen rond verkennen van werken als reisleider en reismedewerker in het buitenland Wat is werken als reisleider, waarom zou je het doen en wat zijn de beste landen voor een baan, stage of vrijwilligerswerk? Wat is werken als...... lees verder op de pagina
Werken in het toerisme en de reissector in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het toerisme en de reissector in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland in het toerisme, de reissector en de vrijetijdssector Werken, stage lopen of vrijwilligerswerk doen bij campings, cruiseschepen, duikscholen, eco lodges, guesthouses, events, horeca, hotels, reisorganisaties, safarikampen, sportorganisaties en zomerkampen INHOUD Vragen en antwoorden over verkennen van werk in het toerisme in het buitenland: Wat zijn de 12 themapagina's voor werk, vrijwilligerswerk en stage binnen het toerisme...... lees verder op de pagina
Werken in onderzoek en wetenschap in het buitenland via betaald werk, stage en vrijwilligerswerk

Werken in onderzoek en wetenschap in het buitenland via betaald werk, stage en vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland bij een onderzoeksorganisatie of wetenschappelijke instelling Betaald werk, stage en vrijwilligerswerk als analist, aio, onderzoeksmedewerker, promovendus of wetenschapsassistent INHOUD Vragen over verkennen van onderzoek doen en werken in de wetenschap in het buitenland: Wat zijn de uitgelichte vragen en antwoorden over analyse, onderzoek en waarheid? Vragen over vacatures voor onderzoek doen en werken in de wetenschap...... lees verder op de pagina
Werken bij een internationale organisatie of non-profit instelling in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken bij een internationale organisatie of non-profit instelling in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken en ontwikkelen bij non-profit organisaties, sociale ondernemingen en internationale organisaties Werken als beleidsmedewerker, duurzaamheidscoördinator, fondsenwerver, milieumedewerker, natuurbeschermer of bijvoorbeeld projectmedewerker: naar het buitenland als stagiair, vrijwilliger of betaalde kracht Inhoud Vragen en antwoorden over verkennen van werken bij non-profit en internationale organisaties in het buitenland: Wat is werken bij een internationale organisatie in het buitenland, waarom zou je het...... lees verder op de pagina
Werken in een lodge, ecohotel of safarikamp via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in een lodge, ecohotel of safarikamp via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland op een safarikamp, duurzame lodge of hostel in Afrika, Azië, Latijns-Amerika of Australië Betaald werk, stage, vrijwilligerswerk of werkervaringsplek als assistent-manager - barpersoneel - host - kampmanager - kok - lodgemanager - receptiemedewerker of bijvoorbeeld technische hulp INHOUD Vragen rond verkennen van werken in het buitenland in een lodge of hostel: Wat is werken op een...... lees verder op de pagina
Werken in een hotel, hostel of resort in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in een hotel, hostel of resort in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland in een resort, hotel, hostel, guesthouse, bed and breakfast of andere accommodatie Betaald werk, stage, vrijwilligerswerk of werkervaringsplek als o.a: assistent-manager, host, barpersoneel, entertainer, kok, manager, receptiemedewerker of technisch medewerker INHOUD Vragen rond verkennen van werken in het buitenland in een hotel, hostel of guesthouse: Wat is werken in een resort of hotel in het buitenland?...... lees verder op de pagina
Werken in de marketing en communicatie in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in de marketing en communicatie in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland op het gebied van communicatie, marketing en voorlichting Betaald werk, stage, vrijwilligerswerk of werkervaringsplek als marketeer, marketing medewerker, pr-medewerker, public affairs officer, productmanager of voorlichter INHOUD Vragen en antwoorden over verkennen van werken in het buitenland op het gebied van communicatie en marketing: Wat is communicatie en wat is marketing? Wat is werken in marketing in...... lees verder op de pagina
Werken in de bouw, ict, techniek en transport in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in de bouw, ict, techniek en transport in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland in de bouw-, ict-, techniek- of transportsector Werk, stage of vrijwilligerswerk als bouwvakker, bouwmedewerker, chauffeur, chemicus, ICT'er, technicus, technisch medewerker of vervoersmedewerker INHOUD Vragen over verkennen van werken, stage lopen en vrijwilligerswerk in de bouw-, ict-, techniek in het buitenland: Wat is werken in de bouw of mijnbouw in het buitenland, waarom doen en waar kan...... lees verder op de pagina
Werken in het buitenland bij een helpdesk of callcenter via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland bij een helpdesk of callcenter via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken en jezelf ontwikkelen bij helpdesks, service centers en callcenters in het buitenland Betaald werk, stage, vrijwilligerswerk of werkervaringsplek als alarmcentrale invalkracht, inbound servicemedewerker, outbound servicemedewerker, teamleider call center of teamleider helpdesk van Zuid-Afrika tot de Filipijnen en Frankrijk tot Ierland INHOUD Vragen en antwoorden over verkennen van werk bij een helpdesk of callcenter in het buitenland: Wat is werken...... lees verder op de pagina
Werken in het buitenland als duikinstructeur of divemaster via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland als duikinstructeur of divemaster via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken en lesgeven in het buitenland bij een duikschool of duikcentrum Werken, stagelopen of vrijwilligerswerk doen als dive master, duiker, duikinstructeur of duikschoolmedewerker INHOUD Vragen en antwoorden over verkennen van werk bij een duikschool in het buitenland: Wat komt er kijken bij werken bij een duikschool of duikcentrum in het buitenland? Wat komt er bij kijken als divemaster of duikinstructeur...... lees verder op de pagina
Werken in het buitenland bij een skischool als skileraar of snowboardinstructeur via betaald werk, stage en vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland bij een skischool als skileraar of snowboardinstructeur via betaald werk, stage en vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland als skileraar of snowboardinstructeur Inhoud Vragen en antwoorden over verkennen van werk als skileraar in het buitenland: Wat is werken als ski-instructeur in het buitenland, waarom doen, en wat zijn de beste landen voor een baan, stage of vrijwilligerswerk? Wat is werken als snowboardinstructeur in het buitenland, waarom doen, en wat zijn de beste landen voor...... lees verder op de pagina
Werken in het buitenland in een bar, cafe, club, discotheek of restaurant via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland in een bar, cafe, club, discotheek of restaurant via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland in de horeca bij een bar, cafe, club, discotheek of restaurant Betaald werk, stage, vrijwilligerswerk of werkervaringsplek als assistent-bedrijfsleider, barpersoneel, bezorger, host, horecamanager, kok of ober INHOUD Vragen en antwoorden over verkennen van werk in de horeca in het buitenland: Hoe regel je een baan bij een hotel, hostel, guesthouse of restaurant in het buitenland? Werken...... lees verder op de pagina
Werken in het buitenland met kinderen en jongeren via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland met kinderen en jongeren via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in de pedagogische sector, jeugdzorg of kinderopvang in binnen- en buitenland Betaald werk, stage, vrijwilligerswerk of werkervaringsplek als au pair, jeugdwerker, kinderverzorger, orthopedagoog, pedagoog, pedagogisch hulpverlener of pedagogisch medewerker INHOUD Vragen rond verkennen van werken het buitenland in de pedagogische sector, jeugdzorg of kinderopvang: Wet is werken in de kinderopvang in het buitenland, waarom zou je het doen, en...... lees verder op de pagina
Werken in het buitenland op het gebied van bedrijfskunde, management en organisatie via betaald werk, stage en vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland op het gebied van bedrijfskunde, management en organisatie via betaald werk, stage en vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland bij het bedrijfsleven: van management tot organisatie-advies Betaald werk, stage, vrijwilligerswerk of werkervaringsplek als bedrijfskundige, bedrijfsmanager, consultant, coördinator, groepsleider, manager of bijvoorbeeld organisatie-adviseur INHOUD Vragen en antwoorden rond verkennen van werk in het buitenland in het bedrijfsleven: Werken in het bedrijfsleven in het buitenland, waarom doen en waar kan je heen? Werken in de consultancy in...... lees verder op de pagina
Werken in het buitenland op het gebied van beleid en bestuur via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland op het gebied van beleid en bestuur via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland binnen het bestuur, de overheid en de regelgeving Betaald werk, stage of vrijwilligerswerk als ambtenaar, bestuurskundige, bestuursmedewerker, gemeentemedewerker, juridisch medewerker of politiek assistent INHOUD Vragen en antwoorden over verkennen van werken binnen het bestuur en de overheid in het buitenland: Wat is werken als beleidsmedewerker het bestuur in het buitenland, waarom doen, en wat zijn de...... lees verder op de pagina
Werken op een camping, kampeerboerderij of vakantiepark in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken op een camping, kampeerboerderij of vakantiepark in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland op campings, kampeerboerderijen en vakantieparken Betaald werk, stage of vrijwilligerswerk als barmedewerker, entertainer, receptiemedewerker, technisch medewerker of tentopzetter INHOUD Vragen rond verkennen van werken in het buitenland op een camping: Wat is werken op een camping in het buitenland, waarom zou je het doen en wat zijn de beste landen voor een baan, stage of vrijwilligerswerk?...... lees verder op de pagina
Werken op een boerderij in het buitenland en fruit plukken via betaald werk, stage en vrijwilligerswerk

Werken op een boerderij in het buitenland en fruit plukken via betaald werk, stage en vrijwilligerswerk

Werken op een boerderij in het buitenland of in de agrarische sector? Betaald werk, stage en vrijwilligerswerk als agrarisch medewerker, druivenplukker, fruitplukker of organisch boerderijmedewerker INHOUD Vragen en antwoorden over verkennen van werken op een boerderij en de agrarische sector in het buitenland? Wat is werken op een boerderij, waarom zou je het doen en waar kan je het beste...... lees verder op de pagina
Werken op een cruiseschip of jacht in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken op een cruiseschip of jacht in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken op cruiseschip, jacht of zeilboot in het buitenland Betaald werk, stage, vrijwilligerswerk of werkervaringsplek als arts, bemanning, crew, entertainer, horecamedewerker, officier, stewards, stewardess, verpleger of winkelmedewerker INHOUD Vragen en antwoorden over verkennen van werk op een cruiseschip of jacht in het buitenland: Wat is werken op een zeiljacht of cruiseschip in het buitenland? Waarom zou je gaan werken op...... lees verder op de pagina
Werken op een zomerkamp en activiteiten begeleiden in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken op een zomerkamp en activiteiten begeleiden in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland op een vakantiekamp, summer camp of zomerkamp Werken, stagelopen of vrijwilligerswerk doen als activiteitenbegeleider, stafmedewerker, summercampmedewerker of leiding van een vakantiekamp Inhoud: o.a. Wat zijn je werkzaamheden en taken tijdens het werk op een zomerkamp of vakantiekamp in het buitenland? Wat is het verwachte opleidingsniveau, en wat zijn de eisen aan bij werk op een zomerkamp...... lees verder op de pagina
Werken op het gebied van milieu en duurzaamheid in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken op het gebied van milieu en duurzaamheid in het buitenland via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland op het gebied van duurzaamheid, klimaat en milieubeheer Betaald werk, stage, vrijwilligerswerk of werkervaringsplek als: duurzaamheidsmedewerker, milieumedewerker, milieucoördinator, natuurbeheerder, waste manager INHOUD Vragen en antwoorden over verkennen van werken in het buitenland op het gebied van duurzaamheid en milieubeheer Wat betekent duurzaamheid en waar gaat duurzaamheid over? Wat is natuur, en wat betekent 'de natuur'? Wat...... lees verder op de pagina
Werken met een working holiday visum en werkvakanties in het buitenland

Werken met een working holiday visum en werkvakanties in het buitenland

Werken, reizen en backpacken in Amerika, Australië, Canada, Europa, Nieuw-Zeeland of ander land Inhoud Wat is een werkvakantie, Working Holiday in het buitenland Wat is een Working Holiday visum, wat is een Australisch Working Holiday visum? Hoelang duurt een werkvakantie, Hoe regel je een werkvakantie, Hoe kan je een werkvakantie vullen? Hoe kan je je oriënteren en voorbereiden op werken...... lees verder op de pagina
Vrijwilligerswerk in het buitenland doen en vacatures voor vrijwilligerswerk

Vrijwilligerswerk in het buitenland doen en vacatures voor vrijwilligerswerk

Vrijwilligerswerk in het buitenland doen, projecten steunen en vacatures zoeken: vragen en antwoorden Inhoud Vragen en antwoorden over verkennen van vrijwilligerswerk in het buitenland: Wat is vrijwilligerswerk in het buitenland, waarom zou je het doen, en in welke landen kan je het beste helpen? Wat zijn de vragen die je jezelf moet stellen als je vrijwilligerswerk in het buitenland wilt...... lees verder op de pagina
Stage in het buitenland en vacatures voor stagelopen in het buitenland
Engelse les geven in het buitenland en TEFL cursus volgen voor betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

Engelse les geven in het buitenland en TEFL cursus volgen voor betaald werk, stage of vrijwilligerswerk

africa tefl les geven in dorpen in het buitenland
TEFL cursus volgen om Engelse les te geven als Nederlander in het buitenland TEFL Training doen - TESOL cursus volgen- CELTA Certicaat halen - TESL Diploma halen Vacatures en projecten zoeken voor betaald of onbetaald werk INHOUD Vragen en antwoorden over verkennen van Engelse les geven in het buitenland: Wat is Engelse les geven als Nederlander in het buitenland, waarom...... lees verder op de pagina
Werken in de zorg en medisch werk in het buitenland via betaald werk, stage en vrijwilligerswerk

Werken in de zorg en medisch werk in het buitenland via betaald werk, stage en vrijwilligerswerk

Werken in het buitenland in de gezondheidszorg bij ziekenhuizen en zorginstellingen Werk, stage of vrijwilligerswerk als arts, co-assistent, chirurg, fysiotherapeut, huisarts, kinderarts, neuroloog, psychiater, stagiair, tropenarts, verpleegkundige of zorgverlener in het buitenland INHOUD Vragen en antwoorden over verkennen van werk in de gezondheidszorg in het buitenland: Medische stage en stage in de gezondheidszorg in het buitenland: wat is het, waarom...... lees verder op de pagina
Werken in het buitenland

Werken in het buitenland

Werken in het buitenland en jezelf ontwikkelen in een internationale omgeving: vragen en antwoorden INHOUD Vragen rond verkennen van werken in het buitenland: Wat zijn de 7 vragen die je kunt stellen als je wilt gaan werken in het buitenland? Hoe ziet de voorbereiding van werken en werk zoeken in het buitenland er in het kort uit? Hoe ga je...... lees verder op de pagina
Werken in het buitenland: checklists, tips, tools en voorbereiding

Werken in het buitenland: checklists, tips, tools en voorbereiding

Werken in het buitenland: inhoud Tips, tools en vacatures voor betaald werk in het buitenland, werk op afstand als digital nomad, working holidays en zomerwerk in sectoren als coaching, communicatie, cultuur, gezondheidszorg, horeca, internationale samenwerking, jeugdwerk landbouw, management, marketing, natuurbeheer, onderwijs, pr, personeelszaken, recht, techniek of bijvoorbeeld toerisme Verkennen en verdiepen Vragen en...... lees verder op deze pagina

Verzekeringswijzer: hoe vind je een goede internationaal dekkende verzekering die past bij jouw activiteiten, werk of leven in het buitenland?

JoHo adviseert iedereen die naar het buitenland vertrekt om te zorgen:
  • dat je een verzekering neemt die voor de passende periode, en vóór je vertrek is afgesloten
  • dat je een verzekering neemt die geldig is voor je leeftijd, je nationaliteit en je woonplaats
  • dat je een verzekering neemt die geldig is in het gebied waar je gaat reizen of wonen
  • dat je voldoende verzekerd bent voor de sporten en activiteiten die je gaat uitoefenen
  • dat je verzekerd bent voor SOS-hulpverlening en voor vervroegde terugkeer voor als er iets met je gebeurt, of met je directe familie
  • dat je medische kosten tot de kostprijs (wat het daadwerkelijk kost) verzekert, en niet alleen voor de standaard kosten. In de meeste landen zijn de zorgkosten hoger dan in Nederland.
  • dat je bagage verzekert, of voldoende voorzorgmaatregelen neemt tegen diefstal of beschadiging
  • dat je goed verzekerd bent tegen particuliere aansprakelijkheid
  • dat je goed verzekerd bent voor ongevallen
  • dat je je alleen voor rechtsbijstand verzekert als daar direct aanleiding voor is, tenzij de dekking al automatisch in je verzekering is meegenomen
  • dat je voor arbeidsongeschiktheid verzekerd bent als je voor echt langere tijd gaat werken in het buitenland

Wat kan je verzekeren als je tijdelijk naar het buitenland vertrekt?

Wat kan je verzekeren als je voor langere tijd naar het buitenland vertrekt?

 

 Tip

Mensen aan het vollyballen op het strand

Reisverzekeringen voor backpacken, studie, stage, werk of lang verblijf in het buitenland

 Tip

Werken in buitenland verzekeren

Ondernemen buitenland verzekeren

Werken in buitenland checklists 

Wegwijzer voor gerelateerde activiteiten, competenties en thema's

Meer over competenties en vaardigheden rond het thema Wonen in het buitenland met kinderen uit Nederland?

Meer over organisaties en vacatures voor: Wonen in het buitenland met kinderen uit Nederland?

Meer over stages en vacatures voor: Wonen in het buitenland met kinderen uit Nederland?

Meer over vrijwilligerswerk en vacatures voor: Wonen in het buitenland met kinderen uit Nederland?

Meer over werken rond het thema: Wonen in het buitenland met kinderen uit Nederland?

Meer over samenvattingen en studiehulp voor: Wonen in het buitenland met kinderen uit Nederland

Meer over studie in het buitenland rond het thema: Wonen in het buitenland met kinderen uit Nederland

JoHo Worldsupporter doelstellingen gerelateerd aan: Wonen in het buitenland met kinderen uit Nederland?

  • Zie de doelstellingen van JoHo WorldSupporter voor: het versterken van begrip voor andere culturen en personen, het stimuleren van tolerantie in de wereld om je heen, het wereldwijd delen van kennis en knowhow, en het stimuleren van persoonlijke ontwikkeling in binnen- en buitenland
JoHo: crossroads
Met kinderen wonen in het buitenland en lang op reis met jongeren
Werken in het buitenland met kinderen en jongeren via betaald werk, stage of vrijwilligerswerk
Jongeren op reis en naar het buitenland
Reisgenoten en medeverzekerden bij verzekeringen voor in het buitenland
Pagina onderwerp

Wonen in het buitenland met kinderen uit Nederland

Account - Bereikbaarheid - Contact - Dienstenwijzer - Gegevens - Vacatures - Zoeken