Taal en cultuur bij wonen of lang verblijf in het buitenland en emigratie: vragen en antwoorden

Hoe bereid je je voor op een nieuwe taal als je voor langere tijd naar het buitenland vertrekt?
Hoe bereid je jezelf voor op het spreken van een nieuwe taal?
- Waarom voor vertrek al starten met het leren van een nieuwe taal?
- Hoe verbeter je voor vertrek of na aankomst je taalkennis?
- Welke trucs helpen je taalgevoel en taalniveau te verbeteren?
Waarom voor vertrek al starten met het leren van een nieuwe taal?
- Niets is zo belangrijk als de taal van je nieuwe woonland goed spreken. Er zijn meerdere mogelijkheden om al voor vertrek je kennis van het Engels en/of een andere lokaal gesproken taal te verbeteren, of nieuw te leren.
- De mate waarop je daar energie in stopt heeft met vele factoren te maken. Sowieso is het leren van een nieuwe taal als volwassende lastiger dan wanneer je kind of tiener bent. Toch kan je je afvragen hoe serieus gemotiveerd je bent als het niet lukt om slechts een enkel uurtje per dag te besteden aan de nieuwe taal.
- Maar het hoeft ook weer niet perfect te zijn. Je nieuwe landgenoten vinden die versprekingen of zelf in elkaar geknutselde uitdrukkingen vaak 'heel charmant'...in ieder geval waar het gaat om informele ontmoetingen.
- Leun niet te zeer op je (bestaande) kennis van het Engels; ook in landen waar men redelijk tot goed Engels spreekt red je je niet in specifieke omstandigheden; denk aan werksituaties, zakendoen, contact met een automonteur in de garage, je lokale klusjesman etc. Bovendien open je deuren als je eerste aanspreekvorm in de lokale taal is; men accepteert dan ook sneller dat je daarna in het begin overschakelt op Engels.
Hoe verbeter je voor vertrek of na aankomst je taalkennis?
Volg een taalcursus
- volg een zogenaamde crash-course, waarin je in relatief beperkte tijd een zeer intensieve taal- (& cultuur)cursus volgt. Vaak wordt een dergelijke taalcursus op maat aangeboden, heb je de hele dag les en worden de lessen toegespitst op jouw basisniveau en persoonlijke behoeftes. Denk hierbij ook aan sociale vaardigheden, uitbreiding van je woordenschat, vakjargon en het voeren van wat meer oppervlakkige gesprekken.
- alternatief op een crash-course is het volgen van lessen bij reguliere taalinstituten in of buiten Nederland, waar je gedurende een aantal weken (of maanden) bijvoorbeeld aaneengesloten twee of vier uur les volgt, vaak gegeven door 'native speaker' docenten. Grammatica, woordenschat, luistervaardigheid en spreekvaardigheid komen meestal aan bod. Kies je voor een taalcursus in het buitenland dan pik je vaak 'lerenderwijs' meer van de taal op tussen de lessen door en krijg je meer mee van de lokale maatschappij, cultuur, politiek en economie dan wanneer je kiest voor een cursus in Nederland.
- volg een of meerdere interactieve cursussen, via online aanbieders of een app. Ook is het mogelijk online 1 op 1 cursussen te volgen met docenten op afstand, bijvoorbeeld via beeldbellen.
- het grootste effect bereik je met een crash-course; zeker als je naast individueel maatwerk tijdens de cursus ook kan deelnemen aan groepsconversaties, talenpracticum, discussies, rollenspellen. Je eigen taal is in die periode vaak 'verboden'; je wordt volledig ondergedompeld in de nieuwe taal.
- dergelijke cursussen regel je eenvoudig in Nederland, maar indien haalbaar zal het effect nog groter zijn als je de cursus in het buitenland volgt. In een internationale setting met cursisten van allerlei nationaliteiten, bij voorkeur verblijf in een gastgezin en met veel (culturele) uitstapjes in de vrije tijd. Tijdens het aanleren van de taal neem je deel aan de maatschappij waarin die taal wordt gebruikt. Het feit dat je te maken hebt met docenten en mede-studenten dwingt jezelf om bij te blijven, huiswerk te maken, etc.
- kies je ervoor om jezelf de taal aan te gaan leren, zorg er dan voor dat je de betere taalboeken, online cursussen, en andere materialen kiest; zoek referenties. Zorg ervoor dat je ook audiomateriaal gebruikt, zodat je de taal live hoort; zeker als je vanuit Nederland een taal leert die qua klanken verder afstaat van je eigen taal.
Welke trucs helpen je taalgevoel en taalniveau te verbeteren?
Aanvullend op je taalcursus en taalonderwijs kan je deze methoden en trucs toepassen om een taal sneller eigen te maken:
- schaf een woordenboek aan in de taal die je wilt leren of opfrissen, en maak gedurende de dag aantekeningen van woordjes die je nog niet beheerst in de nieuwe taal
- zet voor vertrek maar zeker ook na aankomst regelmatig je tv of computer aan op zenders van je nieuwe woonland; ook al versta je niets of lang niet alles, je went alvast wel aan het ritme van de taal. Via internet zijn vrijwel alle zenders of radioprogramma's in welke taal dan ook te beluisteren.
- plak briefjes van woorden die je verwacht frequent te gaan gebruiken op de relevante voorwerpen in je huis; zo zie je meerdere keren per dag het betreffende woord voorbij komen. Spreek het woord uit, herhaal het een paar keer; zo blijft het vanzelf beter hangen.
- dwing jezelf eenmaal aangekomen op je nieuwe woonbestemming om meerdere keren per dag hardop te oefenen, onderweg, in huis, ergens wachtend: probeer te beschrijven wat je aan het doen bent in de taal die je wilt leren. Hou het basic en zoek woorden op als je deze nog niet beheerst.
- zoek korte nieuwsberichten op in de taal die je aan het leren bent, bij voorkeur over onderwerpen waar je interesse ligt of waar je kennis over hebt. Je zult merken dat je, al lerende en met gebruikmaking van een woordenboek, deze artikelen steeds beter kunt lezen.
- is je kennis van de taal in je nieuwe woonomgeving al redelijk tot goed, dan kan je deze onderhouden of aanscherpen door vaker naar buitenlandse radiozenders te luisteren of tv-programma's te bekijken; al dan niet via internet.
- zoek een vriend, kennis of collega die de taal goed beheerst (bij voorkeur native speaker is) en op regelmatige basis (maak een vaste afspraak) met je wilt oefenen door gesprekken te voeren.
- leg de lat voor jezelf niet te hoog in je mondelinge communicatie met anderen; werk in stapjes: in het begin slechts enkele woordjes, daarna kleine zinnetjes, grotere zinnen etc. Durf fouten te maken.
Ondanks dat Nederlands de voertaal is, leerden we al voor vertrek Papiaments en Spaans, met name de spreekvaardigheid. Voor ons was dat essentieel voor een goede integratie.
Bonaire emigrant
Wat kan JoHo voor je betekenen?
- check de themapagina Taalcursus in het buitenland voor links naar organisaties die taalcursussen verzorgen
- gebruik de JoHo Keuzekit Taalcursussen in Nederland of de Keuzekit Taalcursusaanbieders in het buitenland
Hoe kun je je voor vertrek voorbereiden op een nieuwe cultuur bij emigratie of lang verblijf in het buitenland?
Voorbereiden op cultuurverschillen en wennen vóór vertrek bij wonen en werken in het buitenland
- Wat kun je al voor vertrek doen om cultuurverschillen in het buitenland straks beter te begrijpen?
- Hoe bereid je je als expat en partner van een expat voor op een nieuwe cultuur op een andere bestemming?
- Wat zijn nuanceverschillen tussen culturele voorbereiding als emigrant, nomad of wereldreiziger?
- Quotes en ervaringen
Wat kun je al voor vertrek doen om cultuurverschillen in het buitenland straks beter te begrijpen?
Voorbereiding helpt je om straks sneller te herkennen wat er gebeurt, ook als het even schuurt.
- Zie voorbereiding niet alleen als praktisch, maar ook als mentaal proces
- Verdiep je in hoe culture shock werkt:
- leer de verschillende fases kennen
- besef dat wennen tijd kost en niet rechtlijnig verloopt
- stel je in op het straks bijstellen van je verwachtingen, hoe goed je voorbereiding ook is
- Verzamel gerichte informatie over je nieuwe omgeving:
- omgangsvormen en sociale codes
- communicatie en tempo van leven
- werkcultuur en hiërarchie
- geschiedenis, relevante media en bekende personen
- Bouw bij het inlezen ook voort op je eigen interesses, zoals geschiedenis van een land, veel gehoorde muziek, gangbare mode of lokale tradities. Dat maakt het leren vaak leuker en persoonlijker.
- Kijk verder dan stereotypes:
- verschillen binnen een land zijn vaak groter dan je denkt
- vergelijk niet alles direct met Nederland
- en ook in Nederland zijn er grote verschillen tussen mensen, regio's, opvattingen etc.
- Zoek al vóór vertrek contact:
- met mensen uit je toekomstige woonland
- met Nederlanders die er al wonen of werken
- via online communities of netwerken
- volg lokale influencers, reizigers of expats ter plaatse via social media of nieuwsbrieven. Hoewel soms ook 'gekleurd', geeft het vaak een realistischer beeld van het dagelijks leven dan alleen algemene informatiebronnen.
- Oefen taal en cultuur laagdrempelig:
- films, series, muziek en podcasts
- lokale restaurants of evenementen
- informele gesprekken waar mogelijk
- Overweeg een cultuurtraining voor expats, emigranten of digital nomads als je je écht goed wilt voorbereiden
Hoe bereid je je als expat en partner van een expat voor op een nieuwe cultuur op een andere bestemming?
- Als expat kom je vaak in een bestaande werkstructuur terecht
- Het helpt om je vooraf te verdiepen in:
- hoe mensen samenwerken en communiceren
- hoe besluiten worden genomen
- hoe direct of indirect feedback wordt gegeven
- hoe hybride werken, online meetings en internationale teams in jouw nieuwe land worden ingevuld: dat kan per cultuur sterk verschillen
- Als partner van een expat is de voorbereiding juist vaak minder vanzelfsprekend. Terwijl de overgang juist groter kan zijn, omdat structuur en netwerk opnieuw moeten ontstaan. Het helpt om vooraf stil te staan bij:
- hoe je je eigen invulling gaat geven aan je tijd
- welke netwerken of activiteiten er zijn
- wat je nodig hebt om je thuis te voelen
- Spreek verwachtingen uit met elkaar, juist al vóór vertrek
- Dit voorkomt dat verschillen pas zichtbaar worden als je al ter plekke bent
Wat zijn nuanceverschillen tussen culturele voorbereiding als emigrant, nomad of wereldreiziger?
- Voorbereiding maakt het verschil, maar het echte leren begint vaak pas na aankomst.
- In alle gevallen helpt het om:
- verwachtingen losser te maken
- ruimte te laten voor verrassing en verandering
- Toch zijn er ook wel nuanceverschillen in je voorbereiding:
- Als emigrant:
- richt je meer op langdurig wennen en integreren
- leer je alvast hoe systemen werken, zoals zorg en administratie
- Als working nomad:
- kijk je naar verschillen in werkcultuur en samenwerking
- bereid je voor op schakelen tussen verschillende omgevingen
- verdiep je in praktische zaken zoals coworking-cultuur, visumregels en online community’s per bestemming
- Als wereldreiziger:
- focus je op flexibiliteit en open houding
- accepteer je dat je minder diep integreert, maar je juist wel vaker moet aanpassen
- Als emigrant:
Quotes en ervaringen
Mijn partner had alles geregeld qua werk, maar ik moest zelf nog ontdekken waar mijn plek lag. Dat gaf in het begin frictie; we hadden het samen vooraf meer kunnen verkennen.
Singapore expat partner
Als ervaren flexwerker dacht ik dat ik me makkelijk zou aanpassen. Maar elke nieuwe plek, met verschillen in cultuur, werktaal en samenwerking, vroeg toch weer iets anders van me. Superintensief, zeker in het begin.
Azië digital nomad
Hoe werkt culture shock als je voor lang verblijf naar het buitenland gaat?
Inzicht in de mentale en emotionele aanpassing bij emigreren, expat-leven en lang verblijf in het buitenland
- Wat gebeurt er in de eerste fase na aankomst in het buitenland?
- Waar komt culture shock vandaan bij nomads, expats en emigranten?
- Waarom speelt cultuur zo’n grote rol bij wennen in het buitenland?
- Kun je ook culture shock ervaren als je lang gaat wonen of werken in een land dat dichtbij voelt?
- Welke signalen van culture shock kun je bij jezelf herkennen?
- Hoe lang duurt culture shock meestal na aankomst in het buitenland?
- Quotes en ervaringen
Wat gebeurt er in de eerste fase na aankomst in het buitenland?
- Na aankomst in een nieuw woonland ervaren veel expats, emigranten en working nomads eerst een periode met veel energie. Alles is nieuw, je staat open, en het voelt alsof er van alles mogelijk is. Die fase wordt vaak omschreven als de “honeymoonfase”.
- Bij veel mensen verschuift dat gevoel na enkele weken. Meestal ergens rond zes tot acht weken na aankomst neemt de energie af. Twijfel, vermoeidheid of frustratie kunnen de kop opsteken. Dat moment wordt vaak "culture shock" genoemd.
- Culture shock is geen uitzondering en ook geen teken dat je een verkeerde keuze hebt gemaakt. Het is een normaal onderdeel van wennen aan een nieuw land en een nieuw leven. Vrijwel iedereen die langere tijd in het buitenland woont, krijgt er in meer of mindere mate mee te maken.
Waar komt culture shock vandaan bij nomads, expats en emigranten?
Culture shock ontstaat niet door één oorzaak, maar door een optelsom van veranderingen.
- Je krijgt in korte tijd veel nieuwe indrukken te verwerken, zoals een andere taal, andere regels en andere omgangsvormen.
- Je mist vaste routines en automatische handelingen die je eerder nauwelijks bewust deed.
- Je moet voortdurend keuzes maken, vaak zonder duidelijke referentiepunten.
- Je sociale netwerk is kleiner en minder vanzelfsprekend dan in je oude woonland.
- Zelfs simpele dagelijkse taken kosten ineens meer tijd en energie.
Dat alles vraagt mentale ruimte, ook als je leven er van buitenaf ontspannen uitziet.
Waarom speelt cultuur zo’n grote rol bij wennen in het buitenland?
- Veel ongemak tijdens culture shock heeft te maken met culturele verschillen. Gedrag dat in je oude woonland logisch of beleefd was, kan in je nieuwe omgeving anders worden geïnterpreteerd.
- Een veelgebruikte manier om cultuurverschillen te begrijpen is het model van Geert Hofstede. Dit model beschrijft hoe landen van elkaar kunnen verschillen op een aantal dimensies, zoals:
- de mate waarin het individu of de groep centraal staat
- hoe wordt omgegaan met hiërarchie en gezag
- het belang van werk versus privéleven
- de behoefte aan zekerheid, regels en voorspelbaarheid
- de focus op korte of juist lange termijn
- Door te kijken hoe jouw oude en nieuwe woonland zich tot elkaar verhouden, begrijp je gedrag van anderen vaak beter. Dat helpt om situaties minder persoonlijk te nemen en verwachtingen bij te stellen. Check de scores op de diverse culturele dimensies van jouw nieuwe woonland
Kun je ook culture shock ervaren als je lang gaat wonen of werken in een land dat dichtbij voelt?
- Culture shock komt niet alleen voor bij emigratie naar verre of exotische landen. Ook bij wonen in een buurland kunnen de verschillen groot genoeg zijn om je uit balans te brengen.
- Juist omdat je denkt dat het “wel meevalt”, kunnen kleine verschillen extra schuren. Denk aan indirecte communicatie, andere werkculturen of een ander tempo van leven. Die subtiele verschillen merk je vaak pas als je er echt woont.
- Voor mensen die vaker verhuizen, zoals expats of wereldreizigers, kan culture shock zich bij elke verhuizing opnieuw voordoen. De vorm verschilt, maar het aanpassingsproces blijft.
Welke signalen van culture shock kun je bij jezelf herkennen?
Culture shock uit zich bij iedereen anders, maar veel mensen herkennen een aantal terugkerende signalen.
- Je voelt je tijdelijk onzeker of onhandig in situaties die vroeger vanzelf gingen.
- Je bent sneller moe of prikkelbaar dan je van jezelf gewend bent.
- Je hebt het gevoel voortdurend te moeten improviseren en bijleren.
- Je zelfvertrouwen kan tijdelijk afnemen, terwijl je juist iets groots hebt ondernomen.
- Je wordt geconfronteerd met patronen, uitstelgedrag of keuzes die je eerder niet hoefde te maken.
Voor veel mensen is emigreren daardoor niet alleen een verhuizing, maar ook een periode van persoonlijke heroriëntatie.
Hoe lang duurt culture shock meestal na aankomst in het buitenland?
- Er is, uiteraard, geen vaste tijdlijn voor culture shock. Veel emigranten, nomads en expats geven aan dat de zwaarste fase in het eerste jaar ligt.
- In die periode bouw je langzaam routines op. Je leert hoe systemen werken, raakt vertrouwd met de taal en ontwikkelt nieuwe gewoontes. Dat zorgt voor meer houvast en rust.
- Hoe snel dit proces verloopt, verschilt per persoon. Factoren zoals eerdere buitenlandervaring, gezinssituatie, werkdruk en verwachtingen spelen hierin een grote rol.
Quotes en ervaringen
Ik dacht dat het enthousiasme vanzelf zou blijven, maar na een tijdje voelde ik vooral moeheid en twijfel. Achteraf zie ik dat dit erbij hoorde.
Spanje emigrant
Ik dacht dat België bijna hetzelfde was als Nederland, maar juist de kleine verschillen maakten het wennen lastig.
Partner België expat
Toen ik begreep dat 'ja' niet altijd echt ja betekent, vielen veel frustraties weg.
Wereldreiziger Latijns-Amerika & Azië
Ik voelde me ineens minder zeker over mezelf, terwijl ik juist iets groots had ondernomen.
Portugal emigrant
Na ongeveer een jaar merkte ik dat ik niet meer elke dag hoefde na te denken over alles wat 'anders' was. Dat gaf rust.
Frankrijk expat
In welke taal of talen voed je je kind op bij een lang verblijf in het buitenland?
Meertalige opvoeding, taalkeuzes binnen het gezin en omgaan met meerdere talen bij wonen in het buitenland
- Welke talen kunnen een rol spelen in je gezin bij een langer verblijf in het buitenland?
- Hoe kies je als internationaal gezin een meertalige taalaanpak die past bij jouw situatie in het buitenland?
- Hoe gaan kinderen bij lang verblijf in het buitenland om met meerdere talen tegelijk?
- Wat levert meertalige opvoeding van je kind in het buitenland op voor later?
- Quotes en ervaringen
Welke talen kunnen een rol spelen in je gezin bij een langer verblijf in het buitenland?
- Bij een lang verblijf in het buitenland krijgt je kind vaak te maken met meerdere talen. Denk aan:
- de taal van jou als ouder
- de taal van je partner (als die anders is dan jouw moedertaal)
- de taal van het land waar je woont
- soms een extra gemeenschappelijke taal, zoals Engels
- In veel internationale gezinnen ontstaat zo een combinatie van twee, drie of zelfs vier talen
- De meeste ouders kiezen ervoor om hun kind in hun eigen moedertaal aan te spreken: in die taal kun je je vaak het beste uitdrukken en ook meer nuance geven
- Dit geheel vormt de basis voor hoe je kind taal en communicatie leert begrijpen
Hoe kies je als internationaal gezin een meertalige taalaanpak die past bij jouw situatie in het buitenland?
Er is geen vaste juiste keuze, maar wel wat het beste past bij jullie situatie:
- Veel gezinnen kiezen voor de strategie: één ouder, één taal (OPOL)
- Dit betekent dat elke ouder consequent zijn of haar eigen taal spreekt met het kind
- Voordelen van deze aanpak:
- duidelijke structuur voor het kind
- sterke basis in meerdere talen
- Mogelijk nadeel:
- gesprekken met meerdere mensen tegelijk kunnen soms verwarrend zijn
- Andere keuzes die je kunt maken:
- één vaste gezinstaal binnenshuis
- de lokale taal juist bewust meer oefenen
- flexibel omgaan met talen afhankelijk van de situatie
- Wat werkt, hangt af van:
- hoe lang je in het buitenland blijft
- welke taal je kind nodig heeft op school
- hoe belangrijk contact met familie is
Hoe gaan kinderen bij lang verblijf in het buitenland om met meerdere talen tegelijk?
- De meeste kinderen kunnen goed omgaan met meerdere talen: ze schakelen vaak vanzelf tussen talen, zonder daar veel moeite mee te hebben
- In de ontwikkeling zie je vaak:
- dat jonge kinderen woorden uit verschillende talen door elkaar gebruiken
- dat ze later beter onderscheid gaan maken per persoon of situatie
- Sommige kinderen hebben een stille periode bij een nieuwe taal
- ze praten tijdelijk minder
- ze verwerken vooral wat ze horen
- dit gaat meestal vanzelf over
- Kinderen beheersen talen vaak niet allemaal even goed; dat is meestal geen probleem voor hun communicatie
- Ook baby’s raken zelden in de war door meerdere talen: ze letten vooral op toon, ritme en contact, niet alleen op woorden
- vanaf ongeveer 12 maanden zeggen de meeste kinderen hun eerste echte woordjes; je kind bedoelt dan ook echt iets met de klank die wordt gemaakt
- vanaf ongeveer 18 maanden worden eerste kleine zinnen gemaakt, met twee woorden
- Een kind dat meerdere talen leert, gaat vanaf zo'n 13 maanden synoniemen gebruiken: hij benoemt hetzelfde ding in twee talen
- vanaf ongeveer 19 maanden gaat het kind de juiste taalkeuzes maken naar mensen toe.
- tot zo'n drie jaar mixt het kind de woorden nog vaak door elkaar of combineert het kind meerdere talen in één zin. Dit gaat veelal vanzelf over naarmate het kind meer woorden leert.
Wat levert meertalige opvoeding van je kind in het buitenland op voor later?
- Meertaligheid kan je kind helpen om zich in verschillende omgevingen te redden
- Het vergroot de wereld van je kind, zowel sociaal als cultureel
- Uit onderzoek blijkt dat meertalige kinderen vaak:
- makkelijker schakelen tussen situaties
- beter verbanden leggen in taal
- gevoeliger zijn voor nuance en communicatie
- zich makkelijker aanpassen aan andere culturen
- Ook helpt het bij contact met familie, school en nieuwe omgevingen
- Perfecte beheersing van alle talen is niet nodig om hier toch van te profiteren
Quotes en ervaringen
We spraken thuis ieder onze eigen taal. In het begin liep alles door elkaar, maar redelijk snel viel het vanzelf op z’n plek
Spanje expat
Mijn kind sprak op school Engels, thuis Nederlands en met familie weer iets anders. Dat leek veel, maar ging eigenlijk heel natuurlijk.
Verenigde Arabische Emiraten emigrant
Door meerdere talen voelt de wereld voor mijn kinderen groter en vertrouwder tegelijk
Expat in meerdere landen
Hoe bereid je je kinderen voor op een nieuwe taal als je voor langere tijd naar het buitenland vertrekt?
- er zijn tegenwoordig steeds meer (gespecialiseerde) taalscholen in Nederland en het buitenland die kinder- of tienercursussen aanbieden, waarbij een kind spelenderwijs of binnen de eigen belevingswereld een nieuwe taal en cultuur aanleert (of bestaande kennis verbetert)
- ook worden er zogenaamde gezinscursussen aangeboden, waarbij je met het hele gezin gedurende een bepaalde periode op een voor de kinderen aansprekende locatie verblijft. Ieder leert op zijn of haar eigen niveau, er is een aantal ontmoetingsmomenten waarbij je van elkaar kan horen wat al geleerd is. Rondom de lessen zijn nanny's beschikbaar voor de kinderen, zodat je je zelf goed kunt concentreren op het leren van de nieuwe taal.
- diverse taalorganisaties bieden ook thuiscursussen aan, waarbij je zelf met je kind aan de slag kunt met lessen, oefenvormen en thema's. Voorwaarde is uiteraard wel dat je zelf de basisbeginselen van de te leren taal beheerst. Afhankelijk van het tempo ben je zo'n 2 tot 3 maanden met je kind aan het leren.
- gespecialiseerde organisaties verzorgen ook thuiscursussen waarbij de docent bij je thuis (of op een andere gewenste locatie) komt voor het verzorgen van een (vaak intensieve) taalcursus; bijvoorbeeld wanneer de taal helemaal nieuw is of wanneer snel een bepaald instapniveau is vereist voor toelating op een internationale school.
- er zijn diverse lees- en doeboeken beschikbaar met aandacht voor de sociaal-emotionele aspecten bij kinderen die verhuizen naar het buitenland; aandacht wordt besteed aan aspecten als vriendjes, afscheid nemen, familie, speelgoed, verhuizen, andere gewoontes & gebruiken
Welke organisaties bieden taalcursussen aan voor kinderen?

































































