Klinische en gezondheidspsychologie - Kennis & Studiegebied

 

  Thema

 

Klinische- en Gezondheidspsychologie

als kennis- & studiegebied

 

JoHo: crossroad kiezen
1 - Vraag & Proces
1 - Start & Besef   6 - Voorbereiding & Controle           
2 - Oriëntatie  & Verkenning  7 - Inspiratie & Samenwerking
3 - Verzameling  & Selectie   8 - Ervaring & Oefening      
4 - Vergelijking & Afweging    9 - Beslissing & Tevredenheid    
5 - Verdieping & Verbetering   10 - Evaluatie & Vervolg 

Start en Besef

  • Wat: Wat is je hoofdvraag , welk keuzezeproces wil je starten?
  • Hoe: Keuzebesef, het besef dat je een beslissing moet gaan maken
  • JoHo Content: Titel, Uitleg, Footprints, Crossroads
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Inloggen of aansluiten om alle teksten te kunnen zien en alle tools te kunnen gebruiken

Ben je ingelogd als JoHo donateur dan krijg je op deze pagina toegang tot meer gerelateerde informatie.

Ben je ingelogd als abonnee dan zie je alle gerelateerde informatie.

Log in als je nog niet bent ingelogd.

2 - Inhoud & Oriëntatie

2 - Verkennen & Oriënteren

  • Wat: je inlezen in je onderwerp, vraag of proces
  • Hoe: keuze-acceptatie, de acceptatie van de onzekerheid dat je nog niet kunt kiezen
  • Content: kennis, definities, betekenis van het onderwerp, gegevens, feitelijke kennis, omgevingsinformatie
Wat houdt klinische psychologie in en welke soorten behandelingen zijn er? - Chapter 17 (7)

Wat houdt klinische psychologie in en welke soorten behandelingen zijn er? - Chapter 17 (7)

Klinische psychologie betreft het veld van onderzoek en praktijk dat zich bezig houdt met het helpen van mensen met psychologische problemen en stoornissen.

Psychologie is niet alleen een wetenschap, maar zeker ook een praktijk. De klinische psychologie betreft het veld van onderzoek en praktijk dat zich bezig houdt met het helpen van mensen met psychologische problemen en stoornissen.

Hoe ziet geschiedenis van de zorg voor mensen met psychische stoornissen eruit?

In het grootste gedeelte van de westerse geschiedenis voelden samenlevingen zich meestal niet verantwoordelijk voor de zorg voor mensen met een psychische stoornis. Lange tijd werden deze mensen als bondgenoten van de duivel gezien en was hen een vreselijk lot beschoren. Tegen de 18e eeuw verdween dit enigszins en werden mensen met een psychische stoornis gezien als waardeloos en verantwoordelijk voor hun eigen stoornis. Aangezien deze mensen niet in staat waren om voor zichzelf te zorgen werden ze in zogenaamde ziekenhuizen ondergebracht. Deze ziekenhuizen waren eigenlijk meer gevangenissen en de mensen met psychische stoornissen die daar zaten werden dan ook regelmatig met kettingen aan de muur vastgelegd.

Pas aan het begin van de 19e eeuw begonnen de humanitaire hervormingen. Pinel, een directeur van een ziekenhuis in Parijs, zette de eerste stap naar verbetering door de ketenen van de patiënten los te maken en hen ruimte te geven om te bewegen en door hen bloot te stellen aan daglicht. Patiënten die eerder permanent in het ziekenhuis leken te moeten blijven, herstelden zover dat ze weer buiten het ziekenhuis konden leven. In de VS was Dorothea Dix de leider van de hervormingen. Zij vond de condities waarin de mensen in die ziekenhuizen woonden afschuwelijk en startte de morele behandeling-beweging. Door deze beweging werden er overal asielen gebouwd waar mensen met een psychische stoornis die niet voor zichzelf konden zorgen werden verzorgd en beschermd. Helaas waren er te weinig financiële middelen en al snel werden de asielen overbevolkt en was er een tekort aan personeel.

In de jaren ‘50 van de 20e eeuw kwam er een nieuwe beweging die gericht was op het deïnstitutionaliseren van mensen met psychische stoornissen. De ontwikkeling van antipsychotische medicatie en de algemene optimistische stemming in die periode in de VS leidden tot het ontstaan van deze beweging. Deze periode heette de deïnstitutionalisatie. Voormalig president Kennedy speelde hierbij een belangrijke rol door wetgevingen er door te krijgen die ervoor zorgden dat er psychiatrische klinieken in de samenleving gebouwd konden worden. Helaas werd ook deze beweging geen succes. Wel leven er veel minder mensen in psychiatrische instellingen, maar de vraag is of hun leven veel beter is buiten de ziekenhuismuren. Veel van de mensen die een eeuw geleden in een asiel zouden hebben gewoond, wonen nu namelijk op straat of zitten in de gevangenis.

Hoe gaan we er vandaag de dag mee om?

Assertieve samenlevingsbehandelingen (assertive community treatments, ACT) zijn outreach programma's, dat wil zeggen dat geprobeerd wordt mensen met ernstige psychische problemen te helpen in de samenleving, waar ze ook zijn. Dit soort programma's bestaan sinds de jaren '70. Mensen die aan zo'n programma deelnemen komen onder toezicht van een multidisciplinair team waar ze altijd een beroep op kunnen doen en het team werkt ook met de omgeving (met name de familie) van de patiënt. Deze programma's lijken erg effectief te zijn.

Hoewel ze op de korte termijn erg duur zijn om uit te voeren, kan het op de lange termijn veel geld besparen omdat er minder mensen geïnstitutionaliseerd hoeven te worden. Natuurlijk is het niet zo dat iedereen die psychische hulp zoekt in een kliniek opgenomen hoeft te worden. Er zijn veel verschillende soorten psychologische hulpverleners met verschillende opleidingen die soms in verschillende settings werkzaam zijn, zoals klinisch psychologen, psychiaters, sociaal werkers, (psycho)therapeuten en psychiatrisch verpleegkundigen. Vaak worden mensen door hun huisarts doorverwezen naar een psychologisch hulpverlener. 

In de VS blijkt behandeling nogal eens uit te blijven. Hoewel de maatschappij het belang van behandeling zeker inziet, houden de kosten, de stigma's en de moeite die het kost een therapeutische behandeling te verkrijgen mensen weg van de zorg die ze nodig hebben.

Wat zijn biologische behandelingen?

Biologische behandelingen zijn erop gericht om direct lichaamsprocessen te veranderen. Vroeger bestonden er gevaarlijke biologische behandelingen zoals het boren van gaten in schedels. Tegenwoordig worden er nog drie soorten biologische behandelingen gebruikt: medicatie, elektroconvulsie therapie en psychochirurgie.

Welke soorten medicatie worden ingezet?

Medicatie wordt veelvuldig gebruikt in de behandeling van mensen met psychische stoornissen. Voor veel verschillende soorten stoornissen bestaan tegenwoordig medicijnen. Nadeel is alleen dat veel van deze medicijnen vervelende bijwerkingen hebben. Sommige soorten medicatie zijn ook erg verslavend en produceren ernstige ontwenningsverschijnselen als de patiënt met de medicatie wil stoppen. Medicatie bij psychische stoornissen kan grofweg ingedeeld worden in drie categorieën: antipsychotische medicatie, antidepressiva en anti-angstmedicatie.

Antipsychotische medicatie wordt over het algemeen gebruikt bij schizofrenie en andere psychotische stoornissen. Chlorpromazine was het eerste antipsychotische middel. Tegenwoordig bestaan er ook nog veel andere middelen. Deze middelen reduceren de positieve symptomen tijdens de actieve fase van schizofrenie en als deze medicatie genomen blijft worden voorkomt het dat iemand weer in een actieve fase terecht komt. Typische antipsychotische medicatie, waaronder haloperidol, bestaan al een tijdje en zijn vaak minimaal net zo effectief als nieuwere middelen in het reduceren van positieve symptomen.

Typische antipsychotische medicatie werkt op dopaminereceptoren. Het nadeel van deze medicatie is dat ze negatieve symptomen niet reduceren en ze soms zelfs ernstiger maken. Een andere bijwerking is dat ze Parkinson-achtige symptomen kunnen veroorzaken. Langdurig gebruik kan leiden tot tardive dyskinesia, het onvrijwillig trekken met het gezicht, de tong en soms andere spieren.

Atypische antipsychotische medicatie, zoals resperidone, reduceren zowel positieve als negatieve symptomen. Tegenwoordig kiest men steeds vaker voor atypische antipsychotische medicatie. De medicatie werkt door invloed uit te oefenen op dopaminereceptoren, maar minder dan de typische antipsychotische medicatie doet en door hun werking op tal van andere neurotransmitters.

Alle antipsychotische medicatie hebben vervelende en ernstige bijwerkingen. Een ander nadeel is dat ze weliswaar de symptomen reduceren, maar dat iemand niet genezen is van zijn stoornis. Langdurig gebruik van antipsychotische medicatie kan de kans op volledig herstel reduceren.

Anti-angst medicatie wordt ook wel kalmeringsmiddelen genoemd. Tot de jaren '60 werden barbituraten gebruikt, maar deze zijn zeer verslavend. In de jaren '60 kwamen de benzodiazepines op als anti-angstmedicatie.Hieronder vallen bijvoorbeeld valium en librium. Deze medicatie wordt op relatief grote schaal gebruikt. Anti-angstmedicatie is alleen werkzaam bij een gegeneraliseerde angststoornis en bij een paniekstoornis. Bij obsessief-compulsieve stoornissen en PTSS wordt steeds vaker gekozen voor een antidepressivum. Benzodiazepines zijn werkzaam op de neurotransmitter GABA. Benzodiazepines kunnen vervelende bijwerkingen hebben en kunnen dodelijk zijn in combinatie met alcohol. Bovendien zijn benzodiazepines verslavend en hebben ze heel vervelende ontwenningsverschijnselen.

Antidepressiva bestaan uit twee categorieën: tricyclische antidepressiva en selectieve serotonine reuptake inhibitors (SSRI's). Tricyclische antidepressiva zoals imipramine waren de meest gebruikte antidepressiva van de jaren '60 tot aan het begin van de jaren '80. Ze blokkeren de heropname van serotonine en norepinefrine, waardoor de verwerking van de transmittermoleculen op de post-synaptische neuronen verlengd wordt. Vanaf de jaren '80 kwamen de SSRI's op die de heropname van serotonine blokkeren. Fluoxetine is het meest voorgeschreven antidepressivum, beter bekend als Prozac. Tricyclische antidepressiva en SSRI's zijn ongeveer even effectief, maar SSRI's hebben minder ernstige bijwerkingen. Het nadeel van antidepressiva is dat het effect pas na enkele weken duidelijk wordt. Het is nog steeds niet duidelijk hoe antidepressiva depressie reduceren.

Voordat een medicijn klinisch gebruikt mag worden moet uit onderzoek gebleken zijn dat het medicijn effectiever is dan een placebo. Deze experimenten worden uitgevoerd met patiënten waarbij de stoornis is vastgesteld waar tegen het medicijn moet helpen. De experimenten worden dubbelblind uitgevoerd.

Meestal is het zo dat zowel de medicatiegroep als de placebogroep behoorlijk verbeteren in de testperiode, maar het is de bedoeling dat de medicatiegroep meer verbetert. Placebo-effecten zijn alle effecten die voortkomen uit de overtuiging dat iemands stoornis behandeld wordt. Placebo-effecten zijn de verklaring van de vooruitgang van de placebogroep. Bovendien is het ook zo dat mensen vaak ook enigszins verbeteren zelfs als ze helemaal geen behandeling of placebo ontvangen, dit komt omdat bij de meeste stoornissen de symptomen komen en gaan. Dit noemen we ook wel spontane remissie. Als iemand dus verbetert door het nemen van een antidepressivum, wil dat niet zeggen dat dit helemaal door het medicijn komt. Ook de spontane remissie en de placebo-effecten spelen hierbij een rol. Het krijgen van echte medicatie zou placebo-effecten kunnen reduceren doordat iemand door de bijwerkingen ervan overtuigd raakt dat hij echte medicatie krijgt.

Welke andere biologische behandelingen bestaan er?

Elektroconvulsietherapie (ECT) wordt voornamelijk gebruikt bij mensen met ernstige depressie en bij wie medicatie en psychotherapie niet werkt. Het is een procedure waarbij de patiënt verdoofd wordt en een spierontspannend middel krijgt. Vervolgens wordt er een elektrische schok toegediend op de schedel van de patiënt gericht op één hemisfeer of beide hemisferen.

De meeste mensen zien ECT als iets barbaars, maar tegenwoordig zijn we lichtjaren verwijderd van de heftige schokken die toegediend werden waardoor mensen soms zo hard schudden dat ze botten braken. ECT is tegenwoordig relatief veilig en zo goed als pijnloos. Voor de behandeling krijgt de patiënt medicatie die de activiteit van de spieren en zenuwen blokkeren zodat ze geen pijn voelen en geen spiertrekkingen hebben. Vervolgens wordt er een elektrische schok toegebracht op de schedel van de patiënt, dit leidt tot een toeval in de hersenen dat enkele minuten duurt. Dit wordt in sessies gedaan, twee of drie per dag elke dag voor ongeveer twee weken.

Zestig procent van de mensen met depressie die niet reageerden op andere behandelingen, reageren wel op ECT. Soms herstellen mensen voorgoed, in andere gevallen moet de behandeling elke paar maanden herhaald worden. Niemand weet op welke manier ECT depressie reduceert. Tot op de dag van vandaag is geen bewijs gevonden voor de stelling dat ECT permanente hersenbeschadiging zou opleveren, wel is er vaak sprake van een tijdelijke verstoring van cognitie en dan voornamelijk van het geheugen. ECT wordt op de traditionele manier toegebracht aan beide hemisferen. Tegenwoordig wordt het vaak unilateraal op de rechter hersenhelft toegepast. Dit lijkt bijna net zo effectief te zijn als bilaterale ECT, maar er is veel minder verbaal geheugenverlies.

Bij psychochirurgie worden laesies aangebracht in een bepaald hersengebied, of wordt dit gebied weggehaald om op deze manier een psychische stoornis te verlichten. In de jaren '30 en '40 werd veel gebruik gemaakt van prefrontale lobotomie, wat er op neer komt dat het voorste gedeelte van de frontale kwab los werd gesneden van de rest van de hersenen. Deze methode werd toegepast bij individuen met allerlei ernstige psychische stoornissen zoals schizofrenie, bipolaire stoornis en pathologische agressie. Moniz won de Nobelprijs voor deze ingreep.

Halverwege de jaren '50 werd de ingreep minder populair, doordat er medicatie beschikbaar kwam die effectief was en omdat er steeds meer bewijs kwam dat prefrontale lobotomie ernstige bijwerkingen had. Deze bijwerkingen zijn bijvoorbeeld het verlies van het vermogen tot plannen. Tegenwoordig gebruiken we in zeldzame gevallen verfijnde psychochirurgische technieken. Een voorbeeld hiervan is het vernietigen van een klein hersengebied door middel van tijdelijk in de hersenen geïmplanteerde kleine elektrodes waardoor een stroomstoot wordt gegeven. Dit gebeurt eigenlijk alleen bij heel ernstige gevallen van obsessief-compulsieve stoornissen waarbij andere behandelingen niet aanslaan. Deze procedures hebben soms alleen wel ernstige bijwerkingen.

Diepe hersenstimulatie is een nieuwe techniek waarmee men aan het experimenteren is. Bij deze techniek wordt er een elektrodedraad tijdelijk in de hersenen gebracht. Deze draad is ongeveer zo dik als een haar. Deze elektrode kan gebruikt worden om hersengebieden te stimuleren in plaats van te vernielen. De effecten zijn dus omkeerbaar. Uit de eerste onderzoeken lijkt naar voren te komen dat diepe hersenstimulatie net zo effectief is als psychochirurgie, maar dat het niet de vervelende bijwerkingen heeft.

Ten slotte bestaat de techniek transcraniale magnetische stimulatie. Hierbij zendt een technicus een elektriciteitsstroom door een kleine koperen spoel waardoor een magnetisch veld gecreëerd wordt dat door de schedel wordt geleid en vervolgens een elektrische stroom induceert in de neuronen die zich direct onder de spoel bevinden. Deze procedure wordt ondere andere toegepast bij de behandeling van depressie.

Wat is psychotherapie?

Er zijn verschillende soorten behandelingen mogelijk: biologische behandeling, psychologische behandeling, of een combinatie. Psychotherapie probeert stemmingen, denken en gedrag te verbeteren door middel van praten, reflectie, oefenen en leren. Psychotherapie en medicatie worden vaak gecombineerd. De definitie van psychotherapie is elke op theorie gebaseerde, systematische procedure die door een getrainde therapeut wordt uitgevoerd die er op gericht is om mensen te helpen om psychische problemen te overwinnen of om er mee om te gaan door middel van psychologische middelen. Psychotherapie heeft gebruikelijk de vorm van een dialoog. Het doel van psychotherapie is meestal om een aspect van iemands denken, gedragingen of gevoel te veranderen. Psychotherapie kan voorkomen in verschillende vormen en in verschillende settings. Vroeger had je therapeuten die tot een specifieke stroming behoorden en ook alleen technieken van die stroming gebruikten. Tegenwoordig gebruiken de meeste therapeuten een combinatie van technieken uit verschillende stromingen.

Wat is psychodynamische psychotherapie?

Freud is de grondlegger van de psychodynamische psychotherapie. De term psychoanalyse verwijst tegenwoordig naar vormen van therapie die nog sterk vast houden aan de ideeën van Freud. Psychodynamische therapie is meeromvattend. Het centrale idee in psychodynamische theorieën is dat psychische problemen voortkomen uit onopgeloste mentale conflicten die weer voortkomen uit het hebben van tegenstrijdige motieven en overtuigingen. De term psychodynamiek verwijst naar de krachtige, over het algemeen onbewuste invloeden die tegenstrijdige motieven en overtuigingen hebben op iemands bewust ervaren gedrag, gedachten en emoties. Freud stelde dat de onopgeloste conflicten betrekking hebben op seksuele en agressieve wensen van de eerste vijf of zes levensjaren van een kind. Tegenwoordig gaan psychodynamische therapeuten er van uit dat deze onopgeloste conflicten op elke leeftijd kunnen ontstaan en te maken kunnen hebben met alle soorten drang die belangrijk zijn voor het individu. Toch ligt er nog steeds een nadruk op seksuele en agressieve drang en worden de kinderjaren nog steeds als kwetsbare periode gezien.

Psychodynamische therapeuten gaan ervan uit dat alleen de symptomen van een stoornis observeerbaar zijn, maar dat de stoornis zelf begraven ligt in het onbewuste van de persoon en dat deze opgediept moet worden zodat deze behandeld kan worden. Dezelfde stoornis kan het gevolg zijn van verschillende onderliggende onopgeloste conflicten. Om informatie te verkrijgen over de onbewuste mind van een persoon moet de therapeut aanwijzingen uit de spraak en ander observeerbaar gedrag van de patiënt analyseren.

Het principe van vrije associatie werkt als volgt: de patiënt moet zich ontspannen, proberen niet logisch of correct te antwoorden en vervolgens het eerste zeggen dat in hem opkomt in reactie op een woord of een beeld dat door de therapeut gegeven wordt. Freud geloofde dat dromen de puurste vorm van vrije associatie waren. Hij liet patiënten dan ook hun dromen opschrijven en rapporteren. Maar zelfs in dromen is het onbewuste nog enigszins verborgen. De therapeut moet dan proberen om door de vermomming heen te kijken en de onbewuste betekenis van de droom te zien. Een aantal van deze vermommingen heeft de vorm van freudiaanse symbolen.

Andere aanwijzingen over het onbewuste kan de therapeut halen uit de fouten die mensen maken in hun acties en spraak. Deze fouten zijn eigenlijk uitingen van onbewuste verlangens of conflicten. Patiënten bieden vaak weerstand als de therapeut probeert hun onbewuste verlangens en herinneringen naar het bewuste te brengen. Die weerstand kan zich op verschillende manieren uiten, zoals het weigeren over bepaalde onderwerpen te praten. Freud stelt dat die weerstand voortkomt uit de verdedigingsmechanismen. Weerstand kan positief worden opgevat: we gaan de goede kant op, namelijk die van het kritische onbewuste materiaal, of negatief: het kan de therapie ophouden of zelfs stoppen. Het is belangrijk dat de therapeut zijn interpretaties voorzichtig brengt wanneer de patiënt klaar is deze te accepteren.

Freud vond ook dat veel patiënten sterke emotionele gevoelens hebben tegenover de therapeut. Freud stelt dat dit overdracht (transference) is, de onbewuste gevoelens van de patiënt tegenover een belangrijke persoon in zijn leven worden ervaren als bewuste gevoelens tegenover de therapeut. Nog steeds wordt overdracht gezien als een belangrijk proces om de patiënt bewust te maken van zijn sterke emoties. Volgens psychodynamische therapeuten is het zo dat het bewustzijn van de onbewuste verlangens en conflicten die zij hun patiënten helpen vinden er toe leidt dat er bewust iets met deze verlangens en conflicten gedaan kan worden. Ook wordt de patiënt bevrijd van de verdedigingen die het onbewuste materiaal verborgen hield. Om tot genezing te komen is het belangrijk dat de patiënt de inzichten volledig accepteert.

Wat is de humanistische benadering?

De humanistische benadering stoelt op de principes dat mensen in staat zijn geschikte keuzes te maken over hun gedrag en dat mensen om zich goed te voelen over zichzelf en om gemotiveerd te zijn om verder te komen in het leven zich geaccepteerd en goedgekeurd door anderen moeten voelen. Het doel van humanistische therapie is om mensen te helpen hun bewustzijn van hun eigen verlangens en de controle over hun leven terug te krijgen. Rogers noemt zijn vorm van psychotherapie cliënt-centered therapy. De nadruk ligt op de vermogens en inzichten van de cliënt. Tegenwoordig wordt het meestal person-centered therapy genoemd. De basisprincipes van deze vormen van therapie liggen in de relatie tussen de cliënt en de therapeut. Humanistische therapeuten laten de cliënten leiden, de therapeut mag wel aanmoedigen, maar niet sturen.

Wat de therapeuten doen is het in eigen woorden herhalen van wat de cliënt juist verteld heeft om te kijken of hij het goed begrepen heeft. Een andere belangrijke taak van de therapeut is het zorgvuldig en empathisch luisteren naar de cliënt. Net als het voorzien in onvoorwaardelijke, maar oprechte positieve aandacht. Dit wil niet zeggen dat de therapeut het eens is met alles dat de cliënt doet en zegt, maar het is bedoeld om aan te geven dat de therapeut vertrouwen heeft in de capaciteit van de cliënt om de juiste beslissingen te maken.

Wat is cognitieve gedragstherapie?

Cognitieve en gedragstherapieën richten zich meer specifiek op de specifieke problemen en symptomen van een cliënt. Ook zijn cognitieve en gedragstherapeuten veel meer bezig met data, met objectieve metingen. Tegenwoordig worden cognitieve en gedragstechnieken vaak gecombineerd in de vorm van cognitieve gedragstherapie. De cognitieve therapie kwam opzetten in de jaren '60 door de grotere nadruk die er op gedachten, attitudes en overtuigingen werd gelegd in het controleren van gedrag. Cognitieve therapie stelt dat de psychologische verstoringen die iemand ervaart voortvloeien uit hun eigen, vaak onlogische overtuigingen en gedachten. Het doel van cognitieve therapie is het identificeren van ongeschikte, onaangepaste gedachten en overtuigingen en deze te vervangen door meer geschikte overtuigingen en gedachten zodat mensen op een effectievere manier met hun leven om kunnen gaan. Cognitieve therapie richt zich op bewuste gedachten.

Ellis en Beck zijn twee van de grondleggers van de cognitieve therapie. Ellis noemt zijn therapie rationeel-emotionele therapie. De cognitieve therapie stoelt op drie principes: het identificeren en corrigeren van ongeschikte gedachten en overtuigingen, het maken van een duidelijk stappenplan om dit te realiseren en het veranderen van de rol van de therapeut van leraar naar consulent. Verschillende cognitieve therapeuten hebben verschillenden manieren om op de irrationele manieren van denken van hun cliënten te wijzen. Zo doet Ellis dat op een vrij botte manier, en laat Beck door vragen te stellen de cliënt zelf de irrationele gedachten ontdekken en corrigeren. Ellis heeft de ABC theorie van emotie opgesteld. A staat voor activerende gebeurtenis. B staat voor ‘belief’ (overtuiging) in het hoofd van de cliënt wanneer de gebeurtenis plaatsvindt. C is de emotionele consequentie van die overtuiging.

Veranderen van gedachten en overtuigingen is hard werken. Vooral wanneer deze al lang bestaan. Om manieren van denken te veranderen die schadelijk zijn voor de cliënt geeft de therapeut de cliënt huiswerk op. Dit huiswerk kan de vorm van het bijhouden van een dagboek hebben. De bedoeling van het huiswerk is dat de cliënt zich bewuster wordt van zijn eigen automatische, slechte gedachten en dat hij of zij door dit bewustzijn in staat is ze te veranderen. Cognitief therapeuten zijn directief in hun benadering, met name in het begin van de therapie. In deze fase is de therapeut de leraar en de cliënt de leerling. In de loop van de therapie wordt de cliënt steeds meer een expert in het identificeren en corrigeren van zijn eigen ongeschikte gedachten en overtuigingen en wordt de therapeut meer een consulent. Ook in cognitieve therapie is een warme, oprechte en empathische relatie met de cliënt belangrijk.

Hoe werkt gedragstherapie?

Gedragstherapie werkt met ongeschikte, onaangepaste gedragingen. De therapie is gebaseerd op de basis leerprocessen en is niet voornamelijk een praattherapie. Door middel van oefenen en trainen probeert de gedragstherapeut de oude, niet geschikte gedragingen te vervangen door nieuwe, betere gedragingen. Een vorm van gedragstherapie is contingentie management. Dit komt er in het kort op neer dat er geprobeerd wordt de relatie tussen gedrag en beloning te veranderen. Deze vorm van therapie is gebaseerd op de principes van het operant conditioneren.

De eerste stap is uitzoeken wat de cliënt voor beloning uit het problematische gedrag haalt, want zonder beloning zou het gedrag niet meer vertoond worden. Vervolgens moet het beloningssysteem worden aangepakt zodat in het vervolg alleen gewenst gedrag nog beloond gaat worden en ongewenst gedrag niet meer. Onder contingentiemanagement vallen onder andere oudere managementtraining en het werken met een ‘token economie’ waarbij mensen tokens kunnen verdienen met gewenst gedrag en die tokens kunnen ze gebruiken voor privileges en dergelijke.

Waarschijnlijk is exposure de meest bekende vorm van gedragstherapie. Exposure wordt vooral veel gebruikt bij angststoornissen. Het kenmerk van angst dat centraal staat in exposure, is dat het na verloop van tijd uit zichzelf afneemt zonder dat de persoon iets overkomt. Het maakt bij exposure niet uit of de angst geconditioneerd of ongeconditioneerd is. Bij exposure behandeling wordt de cliënt net zolang blootgesteld aan de gevreesde stimulus of situatie tot de angst afneemt. Dit kan door ingebeelde exposure, hierbij moet de cliënt gevreesde situaties inbeelden en leert hij technieken om rustig te blijven. Het idee is dat dit effect generaliseert naar het echte leven.

Exposure in vivo is de meest directe vorm van exposure, waarbij de cliënt werkelijk de gevreesde situatie in moet, meestal onder begeleiding van de therapeut en daar net zo lang moet blijven tot de angst afgenomen is. Bij exposure wordt begonnen met een situatie die wel bedreigend is, maar die nog haalbaar is en vervolgens wordt er stapje voor stapje toegewerkt naar de situatie die cliënt het meest vreest. Exposure in vivo is vrij tijdrovend en duur en niet altijd praktisch haalbaar, maar als het mogelijk is, gaat de voorkeur uit naar exposure in vivo omdat dit effectiever is. Tegenwoordig wordt er ook af en toe gewerkt met exposure door middel van virtual reality. Het onderzoek dat tot nu toe uitgevoerd is naar de effectiviteit van exposure door virtual reality stelt dat het erg effectief is voor bepaalde fobieën. Een voorbeeldcasus hiervan is te lezen op bladzijde 687.

Is therapie effectief?

Ondanks de voorbeelden in het boek blijft het de vraag of therapie effectief is, of dat het herstel van de cliënt toegeschreven kan worden aan het verlopen van de tijd. Om uit te testen of therapie wel of niet echt effectief is, zul je experimenten moeten uitvoeren. Uit de vele onderzoeken naar de effectiviteit van therapie is gebleken dat psychotherapie over het algemeen effectief is en dat het niet uit maakt welke soort therapie je krijgt. Daar zijn wel uitzonderingen op, want voor bepaalde stoornissen zijn er behandelingen die effectiever zijn dan anderen.

De bevinding dat de verschillende therapievormen niet zoveel verschillen in effectiviteit zou verklaard kunnen worden doordat de therapieën in de praktijk meer op elkaar lijken dan in theorie. Bovendien worden in de praktijk regelmatig technieken van andere therapievormen geleend. Ook hebben alle vormen van therapie een aantal gemeenschappelijke factoren die belangrijk zijn voor de effectiviteit van de therapie. Onder deze factoren vallen: steun in de vorm van acceptatie, empathie en aanmoediging, hoop in de vorm van geloof in het therapieproces, en motivatie van de cliënt.

3 - Verkenning & Selectie

3 - Verzamelen & Selecteren

  • Wat: Selecteren van de basisinformatie om je keuzes te  kunnen maken
  • Hoe: Keuzestress, het inzicht in de verschillende keuzes
  • Content: Belangrijke vragen en antwoorden, productoverzichten, advieswijzer

 

Uitgelichte samenvattingen rond klinische psychologie

Uitgelichte samenvattingen rond klinische psychologie

 

Algemene inleiding en geschiedenis van klinische psychologie

Welke soorten behandelingen zijn er? - CH.17 van Psychology van Gray

  • Kort overzicht van de geschiedenis van de klinische psychologie en de verschillende soorten therapieën die er zijn.

Psychologische diagnostiek in de gezondheidszorg van Luteijn - Boek & JoHo's

  • Het meest gebruikte handboek over diagnostiek binnen de psychologie.
  • Dit boek is prettig om te gebruiken omdat het procesgericht is opgebouwd en erg praktisch is, je kunt het direct toepassen.

Introduction to Personality, Clinical and Health Psychology - Boek & JoHo's

  • Dit boek voegt drie onderwerpen samen: persoonlijkheidspsychologie, klinische psychologie en gezondheidspsychologie. Er is overlap tussen deze onderwerpen.
  • Het boek bevat geselecteerde teksten uit drie boeken: in de druk uit 2015 is hoofdstuk 1 t/m 10 is gebaseerd op Abnormal psychology van Nolen-Hoeksema, hoofdstuk 11 t/m 16 op Personality psychology van Laren & Buss en hoofdstuk 17 t/m 19 op Health psychology van Taylor.
  • Het is een inleidend boek dat een groot aantal onderwerpen behandelt.

 

Verdieping en specialisaties binnen klinische psychologie

Psychopathology van Davey - Boek & JoHo's

  • Handig boek dat een feitelijke uitleg geeft van de meest voorkomende stoornissen binnen de psychopathologie.
  • Dit boek is prettig om te gebruiken omdat het de DSM als uitgangspunt neemt, precies weergeeft wat een stoornis inhoudt en de complexe materie genuanceerd en gedetailleerd omschrijft.

Synopsis of Psychiatry van Sadock - Boek & JoHo's

  • Redelijk praktijkgericht boek waar een grote hoeveelheid informatie over de meest voorkomende psychische stoornissen in te vinden is.

Mastering Modern Psychological Testing: Theory & Methods van Reynolds & Livingston - Boek & JoHo's

  • Boek specifiek over psychologische testen.
  • Behandelt onder andere de verschillende soorten psychologische testen die mogelijk zijn, de uitdagingen en valkuilen van psychologisch testen, de ontwikkeling en uitvoering van psychologisch testen, en een aantal specifieke toepassingen ervan.

De diagnostische cyclus: Een praktijkleer - Boek & JoHo's

  • Boek over de verschillende fases van het diagnostische proces.
  • Dit compacte boek legt precies uit hoe de diagnostische cyclus werkt en geeft praktische tips.

Psychologische gespreksvoering een basis voor hulpverlening van Lang & Van der Molen - Boek & JoHo's

  • Veelgebruikt handboek over hoe je gesprekken kunt voeren als onderdeel van psychische hulp.

Patiëntgericht communiceren in de GGZ - Boek & JoHo's

  • Erg praktisch boek met een hoop tips die je kunt toepassen in de verschillende situaties waar je als GGZ-psycholoog mee te maken krijgt.

Psychotherapie. Van theorie tot praktijk - Van Deth - Boek & JoHo's

  • Boek specifiek over wat psychotherapie inhoudt.

Current Psychotherapies van Wedding - Boek & JoHo's

  • Boek waarin verschillende mogelijkheden van psychotherapie worden besproken.

Don't shoot the dog: The New Art of Teaching and Training van Pryor - Boek & JoHo's

  • Apart boek waarin verschillende positieve en negatieve versterkers van gedrag worden besproken.

Positive Emotions - Fredrickson - Artikel

  • Artikel over positieve emoties en positieve affectie, als tegenhanger voor de op stoornissen toegespitste psychopathologie.

 

Klinische psychologie en kinderen

Handboek psychodiagnostiek voor de hulpverlening aan kinderen en adolescenten van Tak, Bosch, Begeer & Albrecht - Boek & JoHo's

  • Dit is het meest gebruikte boek over diagnostiek en psychische hulpverlening met betrekking tot kinderen. Ook adolescenten worden behandeld.
  • Dit lijvige boek is erg compleet en praktijkgericht.
  • Het boek is ingedeeld in een structuur die aansluit bij de praktijk van de diagnostiek.

Cognitive behaviour therapy for children and families van Graham - Boek & JoHo's

  • Boek dat het belang en effectiviteit van cognitieve gedragstherapie benadrukt bij de meeste psychische aandoeningen bij kinderen en jongvolwassenen

Methoden en Technieken van Gedragstherapie bij Kinderen en Jeugdigen - Prins & Braet

  • Naslagwerk met verschillende praktische handvaten voor het beoefenen van gedragstherapie bij kinderen en jongvolwassenen

Klinische psychologie en ouderen

Summary of articles on Gerontology

  • Artikelen over de psychologie, problemen en behandeling van ouderen.

 

Aanverwante kennis & studiegebieden

Uitgelichte samenvattingen rond gezondheidspsychologie

Uitgelichte samenvattingen rond gezondheidspsychologie

 

Algemene inleiding in gezondheidspsychologie

An Introduction to Health Psychology van Morrisson - Boek & JoHo's

  • Uitgebreid handboek over gezondheidspsychologie.

Wat houdt gezondheidspsychologie in? CH. 10

  • Korte uitleg van wat gezondheidspsychologie inhoudt en wat de meest voorkomende onderwerpen zijn binnen gezondheidspsychologie.

Introduction to Personality, Clinical and Health Psychology - Boek & JoHo's

  • Met name hoofdstuk 17, 18 en 19 behandelen gedrag dat de gezondheid positief of negatief kan beïnvloeden.

 

Verdieping en specialisaties binnen gezondheidspsychologie

Health Psychology: Topics in Applied Psychology - Boek & JoHo's

  • Dit boek behandelt de meest voorkomende en meest bediscussieerde onderwerpen binnen de gezondheidspsychologie.
  • Het boek legt verbanden tussen verschillende thema's en onderzoeken en schuwt er niet voor om de neurologische basis van stoornissen te noemen.

Gezondheidspsychologie en stress - Maes, van Elderen - Artikelen

  • Artikelen over interventies, stress en coping bij chronische ziekte.

 

Aanverwante kennis & studiegebieden

 

JoHo: zoekt medewerkers die willen meebouwen aan een betere wereld, en een zichzelf vernieuwende organisatie

Werken, jezelf ontwikkelen en een ander helpen?

JoHo zoekt medewerkers, op verschillend niveau, die willen meebouwen aan een betere wereld en een zich vernieuwende organisatie

Vacatures en mogelijkheden voor vast werk en open sollicitaties

Vacatures en mogelijkheden voor parttime werk en bijbanen

Vacatures en mogelijkheden voor stages en ervaringsplaatsen

Geprinte samenvatting van Psychologische diagnostiek in de gezondheidszorg - Luteijn & Barelds - 4e druk
4 - Vergelijking & Afweging

4 - Vergelijken & Afwegen

  • Wat: Je keuzeproces starten
  • Hoe: Keuzevergelijking, alternatieven afwegen
  • Content: Vergelijkbare en alternatieve onderwerpen, Aanverwante producten en services
  • Relaties: Gerelateerde paginabundels

  

5 - Verdieping & Versterking

5 - Verdieping & Versterking

  • Wat : Meer kennis en vaardigheden in huis halen
  • Hoe: Verdiepen in de achtergronden of de benodigde vaardigheden om je keuzes te maken
  • Content: Meer kennis opdoen en achtergronden opzoeken
JoHo: menu bestuderen

  

6 - Voorbereiding & Verzekering

6 - Voorbereiden & Checken

  • Wat: Voorbereidingen treffen om je keuze te maken en ze op te volgen
  • Hoe: Keuzevoorbereiding, maatregelen treffen, checklists afwerken
  • Content: Wat moet je doen om je goed voorbereiden voor je keuze of actie? Wat kan je doen om te oefenen of je beter voor te bereiden? Waar moet je aan denken?
JoHo: menu verzekeren

   

7 - Inspiratie & Samenwerking

7 - Inspireren & Samenwerken

  • Wat: Inspiratie opdoen en betrokkenheid bepalen
  • Hoe: Je keuzegeweten laten spreken, tegen je eigen lat houden, past het bij je?, voelt het goed? Haal jij, of een ander, er voldoende inspiratie vandaan?
  • Content: Hoe werkt de praktijk, wat en kan jij ervan leren? Welke ervaringen kan jij delen of zijn al gedeeld? Hoe kan jij anderen inspireren?
JoHo: menu inspireren
JoHo: partner crossroad
Inspireren & Samenwerken: via JoHo WorldSupporter
Duurzaam leven. Ik worstel voorlopig nog. - Koert Hommel
Duurzaamheid. Ik vind het een moeilijk begrip. Het is ook zo’n containerbegrip, dat je naar gelang je voorkeuren of...
Afhankelijk blijven van ontwikkelingshulp, of meer zelf doen? - Koert Hommel
Moeten Afrikaanse landen niet meer zelf doen?” lees ik bijna aan het eind van een artikel in de Volkskrant. Het...
Vrijwilligerswerk op afstand: júist nu! - Koert Hommel
Iets doen voor een ander. Je maatschappelijk betrokken tonen. Een steentje bijdragen. Het is van alle tijden en veel...
Oh? Helpt ontwikkelingssamenwerking dan? - Koert Hommel
Ontwikkelingssamenwerking? “Weggegooid geld!” “Het gaat allemaal in de zakken van die bureaucratische...
Zijn Nederlanders bang voor de immigrant geworden? En: stijgt of daalt het draagvlak voor ontwikkelingshulp? - Koert Hommel
Ik las deze week een klein artikel over het afscheid van een directeur, Luitzen Wobma, van 'zijn' particulier...
Blaze in Baseco Manila - deanne WEP
How would your life change if your house burned down? What if you lost almost everything you owned in one snap?...

    

8 - Werk & Ervaring

8 - Ervaren & Werken

  • Wat: Met je proces de slag gaan of werken in het kader van je proces
  • Hoe: Keuze-ervaring, de praktijk ervaren rond je keuzeprocessen, werk maken van je proces, proces maken van je werk
  • Content: Hoe kan je jezelf nuttig maken via stages of vrijwilligerswerk,Is er gerelateerd werk mogelijk,  zijn er vacaturemogelijkheden
JoHo: menu ervaren

  

9 - Beslissing & Berusting

9 - Beslissen & Berusten

  • Wat: Beslissen en tevreden zijn over het besluit dat je hebt genomen.  gaan handelen naar je besluit
  • Hoe: Keuzeproces afronden, Beslissing nemen, Accepteren dat je een beslissing hebt genomen met de kennis en kunde die je nu hebt, Besluit gaan uitvoeren
  • Content: Acceptatieproces starten, Stappen nemen, contacten leggen, services gebruiken, terugkijken, relativeren en waarderen dat je een beslissing hebt genomen

Aanmelden bij JoHo om gebruik te maken van alle teksten en tools
 

Aansluiten bij JoHo als abonnee of donateur

The world of JoHo footer met landenkaart

    Aansluiten bij JoHo met een JoHo abonnement

    JoHo abonnement (€20,- p/j)

    • Voor wie online volledig gebruik wil maken van alle JoHo's en boeksamenvattingen voor alle fases van een studie, met toegang tot alle online HBO & WO boeksamenvattingen en andere studiehulp
    • Voor wie gebruik wil maken van de gesponsorde boeksamenvattingen (en er met zijn pinpoints 10 gratis kan afhalen in een JoHo support center of bij een JoHo partner)
    • Voor wie gebruik wil maken van de vacatureservice en bijbehorende keuzehulp & advieswijzers
    • Voor wie gebruik wil maken van keuzehulp en advies bij werk in het buitenland, lange reizen, vrijwilligerswerk, stages en studie in het buitenland
    • Voor wie extra kortingen wil op (reis)artikelen en services (online + in de JoHo support centers)
    • Voor wie extra kortingen wil op de geprinte studiehulp (zoals tentamen tests en study notes) in de JoHo support centers

     of met een JoHo donateurschap

    JoHo donateurschap (€5,- per jaar)

    • Voor wie €10,- korting wil op zijn JoHo abonnement
    • Voor wie JoHo WorldSupporter en Smokey projecten wil steunen
    • Voor wie gebruik wil maken van alle gedeelde materialen op WorldSupporter
    • Voor wie op zoek is naar de organisatie bij een vacature

     

    Aanmelden & Aansluiten bij JoHo 

    JoHo: menu beslissen
    10 - Vervolg & Evaluatie

    10 - Evalueren & Vervolgen

    • Wat: Terugkijken naar je beslissing en vooruitkijken naar het vervolg
    • Hoe: Je eigen keuze beoordelen, doorgaan naar een volgend keuzeproces gaan, beginnen aan het vervolgproces
    • Content: Naar het volgende onderwerp of naar de volgende activiteit, zoeken naar andere pagina's & activiteiten

     

     

    JoHo: zoeken en vervolgen

    Typ je trefwoord(of combinatie) en klik op 'Zoeken' om het resultaat te zien van de content met het trefwoord in de titel

    JoHo: crossroads uit de bundels
    JoHo: footprints achterlaten
    JoHo: deze pagina delen
    JoHo: themapagina begrijpen

    Topics & Thema's

    Wat vind je op een JoHo Themapagina?

    • Geselecteerde informatie en toegang tot de JoHo tools rond een of meerdere onderwerpen
    • Geautomatiseerde infomatie die aan het thema is gekoppeld

    Crossroad: volgen

    • Via een beperkt aantal geselecteerde webpagina's kan je verder reizen op de JoHo website

    Crossroad: kiezen

    • Via alle aan het chapter verbonden webpagina's kan je verder lezen in een volgend hoofdstuk of tekstonderdeel.

    Footprints: bewaren

    • Je kunt deze pagina bewaren in je persoonlijke lijsten zoals: je eigen paginabundel, je to-do-list, je checklist of bijvoorbeeld je meeneem(pack)lijst. Je vindt jouw persoonlijke lijsten onderaan vrijwel elke webpagina of op je userpage.
    • Dit is een service voor JoHo donateurs en abonnees.

    Abonnement: nemen

    • Hier kun je naar de pagina om je aan te sluiten bij JoHo, JoHo te steunen en zo zelf en volledig gebruik maken van alle teksten en tools.

    Hoe is de pagina op gebouwd

    • Een JoHo Topic-, en Themapagina pagina is opgezet aan de hand van 10 fases rond een bepaalde thema: statussen
    • De status van een thema kan je inzetten bij de belangrijke en minder belangrijke processen rond het thema van de pagina. Zoals keuzes maken, orienteren, voorbereiden, vaardigheden verbeteren, kennis vergroten, gerelateerd werk zoeken of zin geven.
    • Bij elke status vind je unieke of gerelateerde informatie van de JoHo website, die geautomatiseerd of handmatig wordt geplaatst.
    • Een belangrijk deel van de informatie is exclusief beschikbaar voor abonnees. Door in te loggen als abonnee wordt de informatie automatisch zichtbaar. Let wel, niet elke status zal evenveel content bevatten, en de content zal in beweging blijven.
    • De statussen:
    1. Start
    2. Oriëntatie : startpunt bepalen ->bijvoorbeeld: wat is je vraag of wat is het proces dat je gaat starten
    3. Selectie: verkennen en verzamelen van info en keuzehulp
    4. Afweging: opties bekijken en vergelijken -> bijvoorbeeld: alternatieven zoeken
    5. Competentie: verbeteren en competenties -> bijvoorbeeld: wat kan je doen om te slagen?
    6. Voorbereiding: voorbereiden & oefeningen -> bijvoorbeeld: wat kan je doen om te oefenen of je voor te bereiden?
    7. Inspiratie: vastleggen &  lessen -> bijvoorbeeld: wat leer je en heb je geleerd?
    8. Ervaring: vooruithelpen & hulp -> hoe kan je jezelf nuttig maken?
    9. Beslissing: Uitvoeren en tot resultaat brengen -> bijvoorbeeld wat ga je kopen of kiezen?
    10. Evaluatie: Terugkijken en verder gaan -> bijvoorbeeld: wat komt hierna?