Reizen met kinderen

De praktische voorbereiding op emigratie helpt kinderen niet alleen om mee te denken en mee te doen, maar ondersteunt ook hun mentale aanpassing. Door kleine stappen te zetten voelen ze meer grip op de verandering, ongeacht hun leeftijd.

Hoe help je jonge kinderen wennen aan het idee van verhuizen naar het buitenland?

• Jonge kinderen hebben vooral behoefte aan herkenning. Zorg dat vertrouwde spullen zichtbaar blijven: dezelfde speeltjes, kleedjes, knuffels, meubels.
• Houd zoveel mogelijk vast aan een vaste dagstructuur, ook tijdens de fase van opruimen en inpakken.
• Laat peuters en kleuters al voor vertrek spelenderwijs kennismaken met hun nieuwe land: muziek, eenvoudige kaartjes, foto’s van huizen of dieren die daar voorkomen.
• Praat kort en concreet over de verhuizing, zonder te veel vooruit te lopen. Jongere kinderen wennen door herhaling en door visuele herkenning.

Hoe maak je oudere kinderen betrokken en nieuwsgierig rondom verhuizen naar het buitenland?

• Nodig ze uit om een spreekbeurt of werkstuk te maken over het nieuwe land. Dat geeft autonomie én helpt informatie op een natuurlijke manier binnen te laten komen.
• Gebruik kaarten, video’s, reisvlogs en muziek om de nieuwe omgeving te verkennen. Laat kinderen zelf kiezen wat ze interessant vinden.
• Betrek ze bij het verzamelen van informatie. Samen koken uit de lokale keuken of een bezoek aan een restaurant met gerechten uit het nieuwe land maakt het concreet en leuk.
• Laat ze meedenken over dingen die ze straks willen ontdekken: sport, natuur, eten, vriendjes, hobby’s.

Hoe bereid je tieners voor op een verhuizing naar het buitenland?

Tieners hebben vaak een eigen sociale wereld, een sterker rechtvaardigheidsgevoel en een duidelijke mening. Een internationale verhuizing vraagt bij deze leeftijdsgroep om ruimte, eerlijkheid en samenwerking.

• Betrek tieners al voor vertrek zoveel mogelijk bij keuzes rondom hun nieuwe leven: sport, hobby’s, scholen, buurt, kamerindeling. Meedenken geeft autonomie.
• Wees open over de redenen voor de verhuizing. Tieners willen begrijpen waarom de verandering plaatsvindt, niet alleen wat er gaat gebeuren.
• Geef tieners tijd om het plan te laten zakken. Ze kunnen wisselen tussen enthousiasme, weerstand en nieuwsgierigheid. Dat hoort bij hun ontwikkeling.
• Laat ze zelf informatie zoeken op social media, YouTube of expatgroepen voor jongeren. Informatie van andere tieners voelt vaak betrouwbaarder.
• Stimuleer een eerste online contact met leeftijdsgenoten op de nieuwe school of in een lokale club. Dat verlaagt de drempel bij aankomst aanzienlijk.
• Bespreek verschillen in schoolcultuur, verwachtingen en sociale omgangsvormen. Tieners voelen zich zekerder wanneer ze weten wat “normaal” is in hun nieuwe omgeving.
• Help ze na te denken over digitale verbinding met vrienden in Nederland: duidelijke afspraken helpen voorkomen dat ze zich “tussen twee werelden” voelen.
• Erken dat tieners rouwen om wat ze loslaten: sportteams, vriendengroepen, routines. Benoemen helpt meer dan bezweren dat het “vast mee zal vallen”.

Hoe betrek je kinderen bij inpakken en afscheid nemen bij emigratie of lang verblijf in het buitenland?

• Laat kinderen zelf hun spullen uitzoeken, zodat ze invloed voelen. Ruim niet te snel op; sommige voorwerpen blijken juist op het laatst waardevol.
• Gebruik speciale dozen voor speelgoed of persoonlijke spullen. Veel verhuizers hebben dozen met speelse vormen die kinderen leuk vinden.
• Maak foto’s of video’s van belangrijke plekken: hun kamer, school, sportclub, buurtplekken. Zo blijft het oude leven tastbaar.
• Geef ieder kind een eigen 'herinneringsdoos' met foto’s, tekeningen, kaartjes, kleine voorwerpen of een brief van een vriend(in).
• Maak van het leegruimen iets positiefs: een laatste picknick op de vloer, de muren beschilderen of een spel in de lege kamers.

Hoe bereid je kinderen al voor vertrek voor op school en de nieuwe taal bij lang verblijf in het buitenland?

• Start op tijd met Engelse les als de nieuwe school internationaal is, of laat ze kennismaken met de lokale taal via apps, kinderprogramma’s en spel.
• Bekijk samen de website van de nieuwe school. Foto’s van activiteiten en lokalen maken het concreet.
• Check of er een mogelijkheid is om vooraf al contact te hebben met een klas of leerkracht. Een eerste e-mail of korte video maakt de overstap minder spannend.
• Praat over verschillen tussen de oude en nieuwe school: regels, pauzetijden, sporten, ritme.

Hoe bereid je kinderen voor op praktische zaken zoals gezondheid of het afscheid van een huisdier?

• Leg uit waarom bepaalde vaccinaties nodig zijn en informeer ze tijdig over het proces. Kinderen voelen zich veiliger als ze weten wat er gaat gebeuren.
• Kunnen huisdieren niet mee? Geef tijd voor afscheid. Zoek samen een nieuw thuis voor het dier en breng het liefst gezamenlijk het dier weg, mits je zeker weet dat het goed terechtkomt.
• Vertel kinderen dat het normaal is om gemengde gevoelens te hebben: nieuwsgierigheid, verdriet, spanning en plezier bestaan naast elkaar.

Hoe help je kinderen bij het afscheid nemen van achterblijvers?

Afscheid nemen is voor kinderen vaak een van de moeilijkste én meest vormende momenten in het hele vertrekproces. Een goede afronding helpt hen later om beter te landen in het nieuwe land.

• Maak een lijstje met mensen van wie je kind graag bewust afscheid wil nemen. Soms anderen dan je verwacht.
• Organiseer kleine, overzichtelijke afscheidsmomenten in plaats van één groot evenement dat overweldigend kan zijn.
• Laat kinderen zelf kiezen hoe ze afscheid willen nemen: een tekening, een kaartje, een cadeautje, een foto samen, of een online videogesprek op de laatste dag.
• Maak samen een vriendenboekje (of digitaal alternatief) waarin vrienden, buren of sportmaatjes iets schrijven of tekenen.
• Help kinderen om een paar vaste contactmomenten af te spreken met hun beste vriend(in): bijvoorbeeld wekelijks gamen, een maandelijks videocall-moment of het sturen van foto-updates.
• Vertel eerlijk dat contact soms verandert door tijdzones of nieuwe routines, en dat dat normaal is.
• Maak duidelijk dat afscheid nemen niet betekent dat iemand verdwijnt uit hun leven, maar dat de vorm van contact anders wordt.
• Sluit het afscheid af met iets positiefs: een klein ritueel, een symbolisch cadeautje of een gezamenlijke activiteit die warm voelt en het moment dragelijk maakt.

Quotes en ervaringen

Voor vertrek spraken en lazen we al iedere dag Duits met ze. De radio stond op een Duitse zender en een half uur per dag keken we samen naar Duitse kinderprogramma’s. Spelenderwijs kregen de kinderen zo al veel taal mee, wat de eerste schoolweken makkelijker maakte.
Duitsland emigrant

Mijn dochter wilde alles inpakken, behalve haar knuffels. Die mochten pas in de doos op de allerlaatste dag. Dat gaf haar het gevoel dat ze zelf mocht bepalen wanneer het echte afscheid begon.
Indonesië expat-gezin

Onze zoon maakte zelf een werkstuk over het maken van een wereldreis. En gaf er een spreekbeurt over. Het enthousiasme van zijn klasgenoten motiveerde hem ook in de maanden voor vertrek.
Wereldreizigers

Iedere situatie is anders. En ieder kind is anders. Hoe een verhuizing naar het buitenland wordt ervaren, hangt sterk af van je gezin, de leeftijd van je kinderen en de manier waarop jullie gaan reizen of wonen. Er is een groot verschil tussen definitief settelen op één plek, elke paar jaar verhuizen naar een nieuw woonland of rondreizen van bestemming naar bestemming. Elk scenario vraagt iets anders van kinderen; in aanpassing, in houvast en in wat ze nodig hebben van jou als ouder.

Hoe reageren jonge kinderen op een verhuizing naar het buitenland?

• Voor baby’s en peuters is meeverhuizen vaak het eenvoudigst. Hun veilige basis is het gezin zelf, en ze hebben zich nog nauwelijks gehecht aan de omgeving buiten huis.
• Veranderingen in klimaat of dagritme vragen wel aandacht (slaap, eten, warmte).
• Zorg dat vertrouwde spullen meegaan (knuffel, beddengoed, speelgoed).
• Blijf ritme en routines zoveel mogelijk behouden, ook in de nieuwe omgeving.
• Oriënteer je op kinderopvang of speelgroepen ter plaatse — belangrijk voor sociale aansluiting.
• Let op gezondheidszaken: vaccinaties, voeding, medische zorg en beschikbaarheid van kinderartsen.

Hoe reageren basisschoolkinderen (6–12 jaar) op reizen en wonen in het buitenland?

• Kinderen van 8 tot 10 jaar hebben vaak een stabiele ontwikkelingsfase en verhuizen meestal goed mee.
• Leg tijdig uit wat er gaat gebeuren; gebruik kaarten, foto’s of filmpjes van de nieuwe plek(ken).
• Betrek ze bij praktische keuzes: wat nemen we mee, welke kamer wordt van jou?
• Houd contact met vriendjes via beeldbellen, kaartjes of gezamenlijke online spelmomenten.
• Zoek scholen met internationale of tweetalige programma’s: dat vergemakkelijkt de overgang.
• Geef ruimte aan emoties: kinderen kunnen enthousiast én verdrietig tegelijk zijn.
• Plan bij aankomst -waar mogelijk- tijd in om rustig te landen, ruim voordat de school start.

Wat maakt verhuizen naar het buitenland voor tieners uitdagender?

• Tieners laten een groot deel van hun sociale wereld achter: school, vrienden, sport, vertrouwde plekken.
• Identiteit en groepsgevoel zijn in deze levensfase extra belangrijk.
• Bespreek open wat ze lastig vinden en waar ze zich op verheugen.
• Laat ze contact houden met vrienden in Nederland, maar moedig ook nieuwe contacten aan.
• Kijk of er internationale scholen zijn met activiteiten voor jongeren van dezelfde leeftijd.
• Stimuleer zelfstandigheid: laat ze meedenken over hun dagindeling, kamer, vervoer of verkenningstripjes.
• Bedenk dat heimwee of somberheid normaal is; praat erover zonder te oordelen.
• Overweeg te settelen -waar mogelijk- zodra de oudste 11–12 is, zodat hij/zij daarna rust en continuïteit heeft.

Wat als je kind extra ondersteuning in het buitenland nodig heeft?

• Kinderen met een ontwikkelingsachterstand, gezondheid die veel aandacht vraagt of leerproblemen hebben vaak meer baat bij stabiliteit.
• Onderzoek vooraf:
  • Is er passende begeleiding in het nieuwe land?
  • Zijn er scholen met zorg- of ondersteuningsstructuren (special needs)?
  • Hoe toegankelijk is zorg (kosten, verzekering, wachttijden)?
• Bespreek met de huidige school of behandelaars wat verstandig is.
• Vraag zo mogelijk een Engelstalig of internationaal dossier aan voor overdracht.
• Overweeg pas te verhuizen als begeleiding in het nieuwe land vergelijkbaar goed geregeld is.
• Realiseer je: als ouder blijf jij vaak de constante factor; bouw rust in.

Waar extra op te letten als de kinderen niet meeverhuizen naar het buitenland?

• Soms blijven oudere kinderen in Nederland vanwege studie of werk.
• Denk vooraf na over onder andere:
  • Woonplek: ouderlijk huis, familie, gastgezin of internaat.
  • Financiële afspraken: huur, toelage, verzekering.
  • Praktische zaken: postadres, huisarts, contactpersoon bij nood.
• Internaten zijn in veel Europese landen modern en open, vaak verbonden aan lokale scholen.
• Laat je niet leiden door oude beelden van “kostschool”: het aanbod is divers.
• Spreek samen af hoe jullie contact houden:
  • vaste belmomenten
  • spontane berichten of videobellen
  • gezamenlijke online activiteiten (film, spel, eten op afstand)
• Zorg dat je kind weet dat het welkom is om te komen logeren of tijdelijk mee te reizen.

Wanneer is wachten met verhuizen naar het buitenland een betere keuze?

• Zijn je kinderen bijna uit huis, overweeg dan nog enige tijd te wachten.
• Voordelen van wachten:
  • je kunt hen begeleiden bij de overgang naar zelfstandig wonen
  • je vertrekt met een geruster hart
  • je voorkomt dat zij het gevoel krijgen “achtergelaten” te worden
  • je hebt meer tijd om je eigen plannen rustig voor te bereiden
• Bespreek de plannen open met je kinderen, ook al zijn ze volwassen.
• Hun reactie en steun kunnen bepalend zijn voor jouw gemoedsrust.

Quotes en ervaringen

Kinderen zijn vaak flexibeler dan je denkt. Het zijn wij volwassenen die meer los moeten laten.
Mexico expat gezin

Onze puber vond het verschrikkelijk om te verhuizen, tot ze in Spanje haar eerste vrienden had.
Spanje emigrant

Heimwee hoort erbij, maar verdwijnt sneller als je het niet wegpraat. En de nieuwe indrukken onderweg boden veel afleiding.
Wereldreisgezin

We ontdekten dat ‘passende zorg’ in elk land iets anders betekent. Dat leer je pas echt ter plekke.
Digital nomad gezin in Azië

Kinderen van acht begrijpen meer dan je denkt. Ze voelen vooral of jij er zelf klaar voor bent.
Griekenland emigrant

Wat zijn leuke, verre of bijzondere bestemmingen voor reizen met kinderen?

Landen en regio's die met kinderen goed zijn te bereizen en minder hard werk  opleveren op dan sommige andere landen:

• Europese landen & landen rond de Middellandse Zee : Tip: probeer Menorca eens!
• Verenigde Staten
• Canada
• Nieuw-Zeeland
• Japan
• Australië
• de meeste Caribische eilanden
• Mauritius / Seychellen

Landen en regio's die met kinderen zijn te bereizen en in principe malaria vrij zijn

• Chili
• Cuba
• Thailand
• Singapore
• Maleisië
• Taiwan
• Zuid-Korea
• Zuid-Afrika
• Namibië

Lees verder:

JoHo Bestemmingen- en Vakantiewijzer

Wat als je met leerplichtige kinderen voor langere tijd naar het buitenland vertrekt?

• het maakt daarbij verschil of je je wel of niet uitschrijft uit Nederland. Dat is geen vrije keuze, maar gebonden aan wetten en regels.
• leerplicht geldt voor kinderen vanaf de eerste dag van de maand nadat een kind 5 jaar wordt tot het behalen van een startkwalificatie (havo/vwo diploma of mbo-diploma vanaf niveau 2) tussen 16 en 18 jaar.
• ouders zijn daarbij primair verantwoordelijk voor de leerplicht van hun kinderen. Ouders die de Leerplichtwet overtreden kunnen een boete van 100 euro per kind per dag én proces verbaal krijgen, dat kan leiden tot een rechtszaak en zelfs strafblad.

Wat als jij en je kinderen je voor de duur van het buitenlandverblijf uitschrijven uit Nederland?

• is de Leerplichtwet niet langer van kracht
• Nederlandse gemeentes controleren niet actief of je na vertrek uit Nederland ook daadwerkelijk op het opgegeven nieuwe adres (of bij een wereldreis: de eerste luchthaven van aankomst, de eerste haven waar je met een boot aankomt) gaat "wonen"
• je krijgt dan te maken met de wetgeving van het land waar je je  inschrijft
• in vrijwel alle landen wordt een vorm van thuisonderwijs geaccepteerd, zeker voor expats. Als men er al naar vraagt, volstaat in de regel bijvoorbeeld een bewijs van inschrijving bij een organisatie die onderwijs-op-afstand verzorgt. 
• hou er wel rekening mee dat wanneer je terugkeert naar Nederland, de (oude/nieuwe) school in Nederland zal vragen naar het onderwijs van je kinderen tijdens het verblijf in het buitenland, met eventuele aanvullende tests. Als je kunt aantonen dat je bv. met afstandsonderwijs, al dan niet aanvullend op een lokale school, je kind "op niveau" hebt gehouden, voorkom je dat een school beslist dat je kind een of meerdere jaren moet overdoen.

Wat als je je niet uitschrijft en dus op papier in Nederland blijft wonen?

• neem je ruim voor vertrek contact op met de leerplichtambtenaar van de gemeente waar je nu nog woont (die is bepalend, niet de gemeente waar de school is geplaatst, mocht die anders zijn dan je woongemeente)
• je moet dan kunnen aantonen dat je kind tijdens de afwezigheid onderwijs krijgt dat voldoet aan de wettelijke eisen, op een school die door de leerplichtwet wordt erkend
• word je bv. als expatgezin uitgezonden naar het buitenland dan lever je een inschrijfbewijs van de nieuwe school in het buitenland aan. Je ontvangt dan een vrijstelling van de inschrijvingsplicht op een school in Nederland. Die vrijstelling wordt veelal per schooljaar afgegeven. Het hoofd van de school kan tussentijds of achteraf gevraagd worden een verklaring af te geven dat er sprake is of was van "geregeld schoolbezoek".
• in een aantal gevallen kan je ook een organisatie die onderwijs-op-afstand verzorgt aanwijzen als "school in het buitenland"; deze moet wel een erkenning hebben voor die specifieke doelgroep bv. "expats" en er moet een vrijstelling worden afgegeven van de plicht tot voldoende fysiek bezoek aan de school.
• "op wereldreis gaan" terwijl je kinderen leerplichtig zijn is formeel (nog) niet toegestaan; het is aan de leerplichtambtenaar een beslissing te nemen (maar die zal in veel -zo niet alle- gevallen uiteraard de wet volgen). Er zijn wel wetsvoorstellen in de maak die het op termijn mogelijk moeten maken voor gezinnen om een reis te maken met leerplichtige kinderen, waarbij de kinderen dan onderwijs-op-afstand volgen. Zover is het echter nog niet, en er zullen dan beperkende voorwaarden gelden, bijvoorbeeld qua reisperiode (bv. "maximaal 6 maanden op reis")

Meer lezen?

• JoHo.org: Leerplicht en thuisonderwijs bij lang verblijf in buitenland of emigratie 
• JoHo expatverzekering.nl: Uitschrijven stopt leerplicht, maar ook de zorgverzekering 

Wat zijn de voordelen van een lange reis of wereldreis met kinderen?

• Voor langere tijd met je gezin en kinderen op reis kan een goede manier zijn om als gezin hechter te worden, maar het kan ook fungeren als een mooi en gedenkwaardig afsluitend moment als je kind(eren) na de reis op eigen benen gaan staan omdat ze bijvoorbeeld gaan studeren of samenwonen.
• Je kinderen beleven en ervaren zaken die ze thuis nooit hadden meegemaakt. Ze zien "biologie" in het echt (bezoek een wildlife reservaat), "geschiedenis" komt tot leven als je door een echte piramide loopt, "gymnastiek" wordt opeens leuk door te leren kanoën of surfen, de lessen "maatschappijleer" waarbij je leert over respect voor andere culturen en tradities kun je in de praktijk toepassen. Je kinderen worden wereldburgers.
• Zeker met relatief jonge kinderen is de impact op je kind niet gigantisch; zo lang papa en mama maar in de buurt zijn is het oké (de blijvende herinneringen aan de reis zullen ook wat kleiner zijn als je kinderen nog echt jong zijn).
• Al reizende ontwikkelen kinderen vaardigheden die ze thuis niet of niet zo snel zouden hebben ontwikkeld. Denk uiteraard aan taalvaardigheden, maar bijvoorbeeld ook aan (verfijning van) zwemtechnieken, het vermogen zich te verplaatsen in anderen, zelfstandigheid of leren samenwerken.
• Veiligheid: als reizend gezin ben je enerzijds kwetsbaar (maar realiseer je dat er ook thuis overal potentiële gevaren zijn) en anderzijds gaan er juist extra deuren open doordat je met kinderen reist; mensen zijn behulpzamer, waarschuwen je eerder voor mogelijke gevaren, etc. Hou in je routeplanning wel nog meer dan anders rekening met politieke stabiliteit en gezondheidsrisico's.
• Juist door met kinderen te reizen en je reistempo aan hen aan te passen beleef je een reis vaak intenser; contacten met lokale bevolking worden sneller gemaakt.

Wat zijn de uitdagingen en aandachtspunten bij een lange reis of wereldreis met kinderen?

• Betrek je kinderen tijdig bij het besluit met het gezin een lange of wereldreis te maken; laat ze meedenken en geef ze taken.
• Afhankelijk van de leeftijd van je kinderen hebben ze in het voortraject moeite met het begrip "lang" op reis, met het referentiekader van een gemiddelde vakantie van een tot drie weken; hou daar rekening mee.
• Het langdurig samenzijn kan al reizende niet alleen zorgen voor meer hechting maar natuurlijk ook tot extra confrontaties leiden; soms kan je zelfs gaan terugverlangen naar het relatief drukke en soms hectische gezinsleven "thuis", waarin je kinderen ook gewoon een flink deel van de week op school zaten en jullie als ouders andere dingen konden doen.
• Het reistempo van kinderen is veelal anders dan dat van volwassenen; hou er rekening mee in je routeplanning en bouw voldoende rustpunten in.
• Gezondheid: neem extra voorzorgsmaatregelen rondom vaccinaties, malaria, ehbo.
• Een van de belangrijkste aandachtspunten (en regelzaken!) als je met kinderen voor langere tijd naar het buitenland gaat is onderwijs; in het geval van een lange reis heb je het dan over onderwijs-op-afstand waarbij je kind digitaal les volgt aangevuld met lessen van de eigen ouders.
• Besteed voldoende aandacht aan (afscheid nemen van) thuisblijvers; niet iedereen zal direct en onvoorwaardelijk enthousiast zijn bij je plannen om met de kleinkinderen voor langere tijd op reis te zijn.
• Ook heimwee kan een serieus thema worden als je met kinderen lang op reis gaat. Afhankelijk van hun leeftijd kunnen ze vriendjes, vriendinnetjes, opa, oma, een favoriete oom of tante érg gaan missen. Zorg voor voldoende contactmogelijkheden met het thuisfront en kies een positieve insteek: laat ze bijvoorbeeld periodiek bloggen of vloggen met achterblijvers en stimuleer reacties vanuit de achterblijvers.